Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Daire 2005/2841 Esas 2009/ Karar

(AİHS. m. 6, 34, 35, 41, 44) (2577 S. K. m. 49) (MERAL - TÜRKİYE DAVASI) (TÜKETİCİ BİLİNCİNİ GELİŞTİRME DERNEĞİ - TÜRKİYE DAVASI) (GÜNGİL - TÜRKİYE DAVASI)

(Başvuru numaraları: 2841/05, 2873/05, 2875/05, 2878/05, 2895/05, 2947/05, 3577/05, 5498/05, 6192/05, 6793/05, 6306/05, 6356/05, 6375/05, 6377/05, 12950/05 ve 12331/06)

STRAZBURG

26 Mayıs 2009

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (2841/05, 2873/05, 2875/05, 2878/05, 2895/05, 6192/05, 6377/05, 2947/05, 3577/05, 6793/05, 5498/05, 6306/05, 6356/05, 6375/05, 12950/05 ve 12331/06) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaşları) Aynur Ekmekçi, Ayfer Duman ve Didem Mavituna ile Yusuf Elmas, Ali Aydıngör, Soner Akın, Fikret Ertuğrul, Ayhan Çiftçi, İsmet Cebeci, Kasım Ova, Necdet Kara, Gökhan Özel, Mehmet Sezen, Hüseyin Kara, Hasan Tozkoparan, Mehmet Uytun, Bahattin Soyupek, Orhan Koyuncu, Mehmet Turgut Soylu, Hamit Mamuh, Mustafa Selen, Muhammet Öztürk, Servet Esen ve Murat Güler’in (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 5, 11, 12, 17 ve 19 Ocak, 5 Şubat, 7 Mart 2005 ve 21 Mart 2006 tarihlerinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi - AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları 16 başvurudur.

Başvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından H. Güleç ve M. Bayat tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. BAŞVURULARIN TAMAMINDA ORTAK OLAN OLAYLAR

Olayların meydana geldiği dönemde isimleri ekte yer alan başvuranlar bir kamu kurumu olan Petrol Ofisi A.Ş.’de (“POAŞ”) sözleşmeli memur olarak görev yapmaktaydılar.

21 Temmuz 2000 tarihinde, POAŞ’ın özelleştirilmesinin ardından ilgililer personel statülerini kaybetmişlerdir. Başvuranların bir kısmı kamu hizmetine tabi başka birimlere nakledilmiş, diğerleri ise nakle tabi personel statüsüne geçirilmiştir. Yeni birimlerine nakledilene kadar, başvuranlar, aylık maaşlarını almaya devam etmişler ve özelleştirme fonu tarafından sağlanan sosyal haklarını korumuşlardır.

Eski sözleşmelerinin sona erdiğini ileri sürerek, başvuranlar, sözleşmelerinin feshedilmesi nedeniyle POAŞ’dan ve Özelleştirme İdaresi’nden tazminat talep etmişlerdir.

II. 2841/05, 2873/05, 2875/05, 2878/05, 2895/05, 2947/05, 3577/05, 5498/05, 6192/05, 6306/05, 6356/05, 6375/05, 6377/05 VE 12950/05 NUMARALI BAŞVURULARLA

İLGİLİ OLAYLAR

Tazminat taleplerinin reddedilmesinin ardından, başvuranlar, POAŞ Sözleşmeli Personel Yönetmeliği’nin 116. maddesi uyarınca gecikme faizi ile birlikte talep ettikleri tazminatları alabilmek için farklı tarihlerde yetkili idare mahkemelerinde birçok dava açmışlardır.

Buna karşın, yetkili idare mahkemeleri başvuranların taleplerini reddetmişlerdir. İdare Mahkemeleri, işten çıkarılma veya emeklilik durumu sözkonusu olmaksızın ilgililerin başka kamu kurumlarına nakledildikleri veya kamu kurumuna nakledilmeyi bekledikleri gerekçesi ile sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle tazminat ödenmesi gerektiren koşulların oluşmadığı kanaatine varmışlardır.

Başvuranlar, Danıştay’a temyiz başvurusunda bulunmuşlardır. Danıştay, diğerleri arasından başvuranlara tebliğ edilmeyen Danıştay Başsavcısının görüşüne dayanarak farklı tarihlerde ilk derece mahkemesinin kararlarını onamıştır. Ayrıca 2004 yılı boyunca Danıştay, başvuranların yapmış olduğu karar düzeltme taleplerini reddetmiştir.

Başvuru numarası Sözleşmenin feshi nedeniyle açılan tazminat davası tarihi İlk derece mahkemesi karar tarihi Danıştay karar tarihi (temyiz) Danıştay karar tarihi (karar düzeltme) Nihai iç hukuk kararının tebliğ tarihi
2841/05 04/01/2001 20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004 15/07/2004
2873/05 04/01/2001 20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004 15/07/2004
2875/05 04/01/2001 13/06/2001 11/12/2002 11/06/2004 15/07/2004
2878/05 04/01/2001 20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004 15/07/2004
2895/05 04/01/2001 20/06/2001 03/06/2003 02/07/2004 05/08/2004
2947/05 10/08/2000 25/04/2001 17/12/2002 02/07/2004 28/07/2004
3577/05 12/09/2000 30/03/2001 11/12/2002 11/06/2004 01/09/2004
5498/05 04/10/2000 28/02/2001 26/12/2002 06/07/2004 05/08/2004
6192/05 04/01/2001 20/06/2001 11/12/2002 11/06/2004 15/07/2004
13/06/2001
6306/05 18/09/2000 28/02/2001 10/12/2002 02/07/2004 18/08/2004
12/09/2000 30/03/2001 12/12/2002 05/07/2004 01/09/2004
6356/05 12/09/2000 30/03/2001 11/12/2002 02/07/2004 01/09/2004
18/09/2000 28/02/2001 17/12/2002 02/07/2004 18/08/2004
6375/05 18/09/2000 25/04/2001 26/12/2002 06/07/2004 28/07/2004
24/05/2001
6377/05 04/01/2001 13/06/2001 11/12/2002 11/06/2004 15/07/2004
20/06/2001 03/06/2003 02/07/2004 05/08/2004
12950/05 28/09/2000 27/12/2001 04/11/2003 24/09/2004 01/11/2004

III. 6793/05 VE 12331/06 NUMARALI BAŞVURULARLA İLGİLİ OLAYLAR

Tazminat taleplerinin reddedilmesinin ardından Muhammet Öztürk ve Murat Güler, sırasıyla 8 Eylül ve 26 Eylül 2000 tarihlerinde 2. ve 6. Ankara İdare Mahkemesi’nde talep ettikleri tazminatı alabilmek amacıyla dava açmışlardır.

28 Şubat 2001 tarihili iki kararla, 2. İdare Mahkemesi ve 6. İdare Mahkemesi, başvuranların taleplerini haklı bulmuş ve sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle yasal gecikme faizi ile birlikte başvuranlara talep ettikleri tazminatın ödenmesine karar vermiştir.

Buna karşın 21 Aralık 2001 tarihinde, Danıştay, ilk derece mahkemesinin kararlarını bozmuştur. Danıştay, kamu kurumunda başka birimlere nakledilen başvuranların sözleşmenin feshi nedeniyle tazminattan faydalanamayacağına kanaat getirmiştir.

10 Aralık 2002 tarihinde, Danıştay, M. Öztürk tarafından yapılan karar düzeltme başvurusunu reddetmiştir.

M. Güler tarafından açılan davaya ilişkin olarak, 9 Nisan 2002 tarihinde, iade edilen kararı görüşen 6. İdare Mahkemesi, Danıştay kararına uymaya ret kararı vermiş ve ilk kararında benimsediği tutumda ısrar etmiştir.

Özelleştirme İdaresi ve POAŞ’ın temyiz başvurusunun ardından, 25 Ekim 2002 tarihinde, Danıştay Genel Kurulu, Danıştay Başsavcısının görüşünü başvurana tebliğ etmeden ilk derece mahkemesinin kararını bozmuştur.

28 Ocak 2003 tarihinde, Danıştay kararı, 17 Şubat 2003 tarihinde karar düzeltme başvurusu yapan başvurana tebliğ edilmiştir.

7 Temmuz 2005 tarihinde, Danıştay Genel Kurulu, sözkonusu başvuruyu reddetmiştir.

Sonuç olarak, 23 Eylül 2005 tarihinde, iade edilen kararı yeniden görüşen 6. İdare Mahkemesi, İdari Yargılama Usulü Kanunun 49/4 maddesi uyarınca, ilk derece mahkemelerinin hukuken Danıştay Genel Kurulu kararına uyma zorunluluğu olduğundan M. Güler’in sözleşmesinin feshi nedeniyle yapmış olduğu tazminat talebini reddetmiştir.

M. Öztürk tarafından açılan davaya ilişkin olarak, 30 Ocak 2003 tarihinde, iade edilen kararı görüşen 2. İdare Mahkemesi, Danıştay kararına uymuş ve ilgilinin sözleşmesinin feshi nedeniyle yapmış olduğu tazminat talebini reddetmiştir. Sözkonusu kararda, benzer davaları inceleme imkanı olan ilk derece mahkemesi, özelleştirmenin ardından ilgilinin gerçekten işini kaybetmemesi veya emekli edilmemesi gibi argümanları temel almıştır.

7 Kasım 2003 tarihinde, Danıştay, Danıştay Başsavcısının görüşünü başvurana tebliğ etmeden ilk derece mahkemesinin kararını onamış ve 15 Eylül 2004 tarihinde, M. Öztürk’ün yapmış olduğu karar düzeltme talebini reddetmiştir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, Danıştay Başsavcısının görüşlerinin kendilerine önceden tebliğ edilmemesi nedeniyle, Danıştay önünde çekişmeli yargılama ilkesinden faydalanamamaktan şikayetçidir. Ayrıca Murat Güler, idare mahkemelerinde yürütülen yargılamanın süresine itiraz etmektedir. Bu itibarla başvuranlar, AİHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadır.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

A. Savcının görüşlerinin önceden tebliğ edilmemesine ilişkin

AİHM, benzer bir şikayeti değerlendirdiğini ve AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaştığını hatırlatmaktadır (bkz, Meral-Türkiye, başvuru no: 33446/02, 27 Kasım 2007). Mevcut davada AİHM, sözkonusu içtihattan farklı bir sonuca ulaşmak için hiçbir neden görememektedir.

B. Yargılama süresine ilişkin (12331/06)

Hükümet, yargılamasının makul bir sürede görülmediğini ileri süren Murat Güler’in iddiasına itiraz etmektedir.

AİHM, ihtilaf konusu yargılamanın 26 Eylül 2000 tarihinde başladığını ve 23 Eylül 2005 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Sözkonusu yargılama, iki dereceli yargıda hakkında beş karar verilen bir dava için yaklaşık beş yıl sürmüştür.

AİHM, dava süresinin makul yapısını, dava koşullarında ve özellikle davanın karmaşıklığı, başvuran ve yetkili mercilerin tutumları olmak üzere AİHM içtihadı tarafından benimsenen kriterleri dikkate alarak değerlendirdiğini hatırlatmaktadır (Pélissier ve Sassi-Fransa, başvuru no: 25444/94).

AİHM, davanın görüldüğü yargı merci sayısı dikkate alındığında, yargılama süresinin esasen uzun olmadığına kanaat getirmiştir. Ancak, AİHM, usulü hiçbir işlem gerçekleştirilmeksizin yalnızca bir karar düzeltme başvurusunun incelenmesi için Danıştay’da yaklaşık iki yıl beş aylık bir sürenin geçtiğini gözlemlemektedir.

Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından, AİHM, yargılama süresinin uzunluğuna ilişkin olarak Hükümet’in ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmadığına kanaat getirmektedir.

Sözkonusu unsurlar, mevcut dava koşullarında, AİHM’nin başvuranın davasının makul bir sürede görülmediği sonucuna ulaşması için yeterlidir (bkz, Kök-Türkiye, başvuru no: 1855/02, 19 Ekim 2006; Tüketici Bilincini Geliştirme Derneği-Türkiye, başvuru no: 38891/03, 27 Şubat 2007 ve Güngil-Türkiye, başvuru no: 28388/03, 10 Mart 2009). Bu itibarla, sözkonusu son şikayete ilişkin olarak AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

Başvuranların her biri, sözleşmelerinin feshi nedeniyle yaptıkları tazminat taleplerinin reddedilmesinden dolayı 15.000 Euro maddi tazminat ve 5.000 Euro manevi tazminat talep etmektedirler. Başvuranlar, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yapmış oldukları masraf ve giderler için 2.000 Euro ve AİHM önündeki yargılama için avukatlık ücreti olarak 2.500 Euro talep etmektedirler. Hükümet, sözkonusu miktarlara itiraz etmektedir.

AİHM, mevcut davada adil tatmin ödenmesi için dikkate alınacak tek dayanağın başvuranların AİHS’nin 6/1 maddesinin sağladığı güvencelerden yararlanamamış olmaları olduğunu belirtmektedir. Sonuç olarak AİHM, maddi tazminat taleplerini reddetmektedir.

Cumhuriyet Savcısı’nın görüşlerinin önceden tebliğ edilmemesi nedeniyle başvuranların maruz kaldığı manevi zarar, yerleşik içtihat ışığında (sözü edilen Meral), yukarıdaki paragraflarda ihlalin tespitiyle yeterince telafi edilmiştir.

Yargılama süresi kapsamında Murat Güler’in yapmış olduğu şikayet ile ilgili olarak, AİHM, başvuranın, sadece ihlal tespiti ile telafi edilemeyecek belli bir manevi zarara maruz kaldığı kanaatindedir. AİHM, hakkaniyete uygun olarak ve AİHS’nin 41. maddesi uyarınca başvurana 1.500 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.

Masraflar, giderler ve avukatlık ücreti ile ilgili olarak AİHM, sahip olduğu belgeleri göz önüne alarak başvuranların yeterince açık belgeler sunmadığını tespit etmekte ve başvuranlara yargılama masraf ve giderleri kapsamında hiçbir ödeme yapmaya gerek olmadığı kanaatindedir.

AİHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuruların geri kalan kısımlarının kabuledilebilir olduğuna;

2. Başvuruların tamamı ile ilgili olarak, Danıştay Başsavcısının görüşünün tebliğ edilmemesi nedeniyle AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine ve sözkonusu şikayet kapsamında, ihlal tespitinin başvuranların maruz kaldığı manevi zarar için yeterli adil tatmin oluşturduğuna;

3. Murat Güler’in yargılamasının hakkaniyetten yoksun olması nedeniyle AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet tarafından Murat Güler’e 1.500 Euro(bin beş yüz Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç
puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 26 Mayıs 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.


EK

Başvuranların listesi

1. Başvuru numarası: 2841/05
Başvuran Aynur Ekmekçi, 1965 doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.

2. Başvuru numarası: 2873/05
Başvuran Yusuf Elmas,1966 doğumlu, Bilecik’te ikamet etmektedir.

3. Başvuru numarası: 2875/05
Başvuran Ali Aydıngör,1953 doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.

4. Başvuru numarası: 2878/05
Başvuran Soner Akın, 1949, doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.

5. Başvuru numarası: 2895/05
Başvuran Ayfer Duman, 1953 doğumlu, Eskişehir’de ikamet etmektedir.

6. Başvuru numarası: 2947/05
Başvuran Fikret Ertuğrul, 1960 doğumlu, Samsun’da ikamet etmektedir.

7. Başvuru numarası: 3577/05
Başvuran Ayhan Çiftçi, 1961 doğumlu, Ankara’da ikamet etmektedir.

8. Başvuru numarası: 5498/05
Başvuran İsmet Cebeci, 1966 doğumlu, Ankara’da ikamet etmektedir.

9. Başvuru numarası: 6192/05
Başvuranlar Kasım Ova, Necdet Kara, Gökhan Özel ve Mehmet Sezen, sırasıyla 1960, 1963, 1963 ve 1957 doğumlu olup, sırasıyla Eskişehir (ilk üç başvuran) ve Bilecik’te ikamet etmektedirler.

10. Başvuru numarası: 6306/05
Başvuranlar Hüseyin Kaya ve Hasan Tozkoparan, sırasıyla 1963 ve 1947 doğumlu olup, sırasıyla Ankara ve Eskişehir’de ikamet etmektedirler.

11. Başvuru numarası: 6356/05
Başvuranlar Mehmet Uytun ve Bahattin Soyupek, sırasıyla 1953 ve 1954 doğumlu olup, Ankara’da ikamet etmektedirler.

12. Başvuru numarası: 6375/05
Başvuranlar Didem Mavituna, Orhan Koyuncu ve Mehmet Turgut Soylu, sırasıyla 1968, 1961 ve 1962 doğumlu olup, sırasıyla Samsun ve Ankara’da ikamet etmektedirler (son iki başvuran).

13. Başvuru numarası: 6377/05
Başvuranlar Hamit Mamuh ve Mustafa Selen, sırasıyla 1961 ve 1965 doğumlu olup, Eskişehir’de ikamet etmektedirler.

14. Başvuru numarası: 6793/05
Başvuran Muhammet Öztürk, 1960 doğumlu olup, Ankara’da ikamet etmektedir.

15. Başvuru numarası: 12950/05
Başvuran Servet Esen, 1954 doğumlu olup, Antalya’da ikamet etmektedir.

16. Başvuru numarası: 12331/06
Başvuran Murat Güler, 1962 doğumlu olup, Ankara’da ikamet etmektedir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy