Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Daire 2005/31301 Esas 2010/ Karar

(AİHS m. 6, 13, 34, 35, 41, 44)

(Başvuru no: 31301/05, 4532/06 ve 19640/06)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

13 Temmuz 2010

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (31301/05, 4532/06 ve 19640/06) numaralı başvurunun nedeni T.C. vatandaşları Hakan Kurtucu, Berkan Kurtucu ve Nuran Kurtucu (başvuru no: 31301/05) Ahmet Satılmış (başvuru no: 4532/06) ve Kadir Karabulut’un (başvuru no: 19640/06) sırasıyla 12 Ağustos, 9 Aralık 2005 ve 3 Mayıs 2006 tarihlerinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapılan başvurudur.

Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Z. Aşçıoğlu, Ö. Öneren ve S. Güngör tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOŞULLARI

Başvuru no: 31301/05

Başvuru tarihi: 12 Ağustos 2005

Başvuranın adı Doğum tarihi İkamet yeri:

1) Hakan Kurtucu 28/07/1984 doğumlu Karabük’te ikamet etmektedir

2) Nuran Kurtucu 1966 doğumlu Karabük’te ikamet etmektedir

3) Berkan Kurtucu 14/07/1988 doğumlu Karabük’te ikamet etmektedir

Temsilcisi: Zeynep Aşçıoğlu

İç hukuktaki önemli tarihler:

- 6 Mart 1998: başvuranlar yakınlarının ölümünün ardından Demiryolları aleyhine tazminat davası istemiyle Zonguldak İdare Mahkemesi’ne başvurmuştur.

- 23 Haziran 1999: bu talep reddedilmiştir.

- 6 Kasım 2001: karar Danıştay tarafından onanmıştır.

- 28 Mart 2005: Danıştay’ın kararı başvuranlara tebliğ edilmiştir.

Öne sürülen maddeler: AİHS’nin 6. maddesi (makul süre)

Yargılamanın uzunluğu: İki dereceli mahkemedeki yargılama altı yıl on bir ay sürmüştür.

Başvuru no: 4532/06

Başvuru tarihi: 9 Aralık 2005

Başvuranın adı Doğum tarihi İkamet yeri: Ahmet Satılmış 27/07/1962 doğumlu İzmir’de ikamet etmektedir

Temsilcisi: Ömer Öneren

İç hukuktaki önemli tarihler:

- 11 Ekim 1996: yasaya aykırı tutukluluk nedeniyle başvuran tarafından Ağır Ceza Mahkemesi’nde açılan tazminat davası

- 26 Ocak 2000: Ağır Ceza Mahkemesi başvuranın talebini kısmen yerinde bulmuştur.

- 16 Ekim 2000: Yargıtay bu kararı bozmuştur.

- 7 Eylül 2001: başvuranın talebi kısmi olarak haklı bulunmuştur.

- 6 Mayıs 2002: Yargıtay’ın bozma kararı

- 15 Ekim 2002: Ağır Ceza Mahkemesi başvuranın talebini kısmen yerinde bulmuştur.

- 6 Kasım 2003: Yargıtay’ın bozma kararı

- 26 Ocak 2004: Ağır Ceza Mahkemesi başvurana tazminat ödenmesini kararlaştırmıştır.

- 17 Temmuz 2005: Yargıtay başvurana tebliği edilmesinin ardından dosyanın Yargıtay Başsavcısına gönderilmesine karar vermiştir.

-16 Şubat 2006: Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.

Öne sürülen maddeler: AİHS’nin 6. maddesi (makul süre ve başsavcının görüşünün tebliğ edilmemesi)

Yargılamanın uzunluğu: İki dereceli mahkemedeki yargılama sekiz yıl dokuz ay sürmüştür.

Başvuru no: 19640/06

Başvuru tarihi: 3 Mayıs 2006

Başvuranın adı Doğum tarihi İkamet yeri: Kadir Karabulut 20/06/1971 doğumlu İstanbul’da ikamet etmektedir.

Temsilcisi: Solmaz Güngör

İç hukuktaki önemli tarihler:

- 13 Eylül 1999: başvuran bir iş kazası nedeniyle işveren hakkında Asliye Hukuk Mahkemesi’nde tazminat davası açmıştır. 6 Mart ve 22 Mayıs 2000, 17 Ocak 2001 ve 6 Aralık 2003 tarihlerinde dört bilirkişi raporu hazırlanmıştır. Başvuranın avukatı yapılan yirmi dört duruşmanın dördüne katılmıştır.

- 26 Mart 2004: Asliye Hukuk Mahkemesi başvuranın talebini kısmen haklı bulmuştur.

- 21 Kasım 2005: Yargıtay’a yapılan karar düzeltme talebi reddedilmiştir.

Öne sürülen maddeler: AİHS’nin 6. maddesi (makul süre)

Yargılamanın uzunluğu: İki dereceli mahkemedeki yargılama altı yıl iki ay sürmüştür.

HUKUK

I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ

Başvuruların olaylara ve esasa ilişkin benzer sorunları ortaya koymaları doğrultusunda, AİHM başvuruların birleştirilerek tek bir başvuru altında incelenmesini kararlaştırmaktadır.

II. AİHS’NİN 6/1 MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar yargılama sürecinin uzunluğu ile AİHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen «makul süre» ilkesinin ihlal edildiğini savunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmakta, bu bağlamda ulusal yetkililere yüklenebilecek herhangi bir ihmalkarlığın sözkonusu olmadığını belirterek, başvuranların yargı süreçlerinin uzamasına katkıda bulunduklarını savunmaktadır.

A. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır (AİHS’nin 35/1 maddesi). Başvuranlar 31301/05 numaralı başvuruda «makul süre» ilkesine uyulmadığı şikayetini iç hukuktaki mahkemeler önünde dile getirmemişlerdir.

AİHM, Hükümet tarafından daha önce dile getirilen benzer bir şikayeti reddettiğini hatırlatmaktadır. AİHM bununla birlikte Türk Hukuk sisteminin AİHS’nin 13. maddesi uyarınca yargılamanın uzunluğu şikayetine karşı etkili bir başvuru yolunu sunmadığının tespit edildiğini ifade etmektedir (Bkz. Daneshpayeh-Türkiye no: 21086/04, 16 Temmuz 2009).

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder.

AİHM diğer başvurular ile ilgili olarak da aynı şekilde AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Başvurular kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa dair

AİHM yargılama süresinin makul olup olmadığının davanın şartları ışığında ve özellikle de davanın karmaşıklığı, başvuranların ve ilgili mercilerin tutumu, davanın başvuranlar için arz ettiği önem gibi, içtihadında yerleşmiş ölçütlere bakılarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatır (sözü edilen Daneshpayeh kararı).

AİHM daha önce de müteaddit defa benzer sorunları ortaya koyan başvuruları incelemiş ve AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (sözü edilen Daneshpayeh kararı).

AİHM kendisine sunulan bütün unsurları incelemiş ve Hükümetin bu davada farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. Bu konudaki yerleşik içtihadı ışığında, AİHM mevcut başvurulardaki sözkonusu yargı süreçlerinin uzunluğunun aşırı olduğuna ve «makul süre» koşulunu karşılamadığına itibar etmektedir.

Bu nedenle, AİHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

III. ÖNE SÜRÜLEN DİĞER İDDİALAR HAKKINDA

Başvuran 4532/06 numaralı başvuruda AİHS’nin 6/1 maddesine atıfta bulunarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının görüşünün tebliğ edilmediğinden yakınmaktadır.

Hükümet bu konuda görüş bildirmemiştir.

AİHM başsavcının görüşünün başvurana tebliğ edildiğini saptamaktadır. Bu noktada, yapılan şikayet dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHS’nin 35/3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmelidir.

IV. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

4532/06 numaralı başvuru ile ilgili başvuran 30.000 Euro manevi tazminat ve 1.900 Euro maddi tazminat talep etmektedir. Başvuranlar 31301/05 numaralı başvuru için 30.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. 19640/06 numaralı başvuruya ilişkin başvuran kendisine öngörülen sürede herhangi bir adil tatmin talebinde bulunmamıştır.

Hükümet bu meblağlara karşı çıkmaktadır.

AİHM 4532/06 numaralı başvuruda tespit edilen ihlal kararı ile maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. Bununla birlikte, AİHM başvurana 4.800 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaştırmaktadır.

31301/05 numaralı başvuruya ilişkin AİHM başvuranlara manevi tazminat olarak ortaklaşa 3.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir. AİHM buna karşın, 19640/06 başvuruda başvuranın kendisine öngörülen süre dahilinde adil tatmin taleplerini dile getirmediği gerekçesiyle ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir.

B. Yargılama giderleri

Başvuran 4532/06 numaralı başvuruda AİHM önündeki temsil giderlerine ilişkin 3.570 Euro talep etmekte, bu yönde Ankara Barosunun avukatlık ücret tarifesini sunmaktadır. Başvuran haberleşme giderleri için 50 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı herhangi bir belge sunmamaktadır.

Başvuranlar 31305/05 numaralı başvuruda yargılama masraf ve giderleri hususunda takdiri AİHM’ye bırakmaktadır.

Başvuran 19640/06 numaralı başvuruda yargılama giderlerine ilişkin kendisine öngörülen sürede herhangi bir talepte bulunmamıştır.

Hükümet bu meblağlara karşı çıkmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre bir başvuran gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. Bu bağlamda ilgili kanıtlayıcı belgenin yokluğunda, AİHM başvuranların tüm başvurular hakkındaki yargılama masraf ve giderlerini reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

AİHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuruların birleştirilmesine;

2. Yargılama sürecinin uzunluğu hakkındaki başvuruların kabuledilebilir, bunun dışında kalanların kabuledilemez olduğuna ve ayrıca benzer oluşları nedeniyle başvuruların birleştirilmesine;

3. AİHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AİHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından:

i. 31301/05 numaralı başvuruda başvuranlar Hakan Kurtucu, Berkan Kurtucu ve Nuran Kurtucu’ya ortaklaşa 3.000 (üç bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

ii. 4532/06 numaralı başvuruda başvurana Ahmet Satılmış’a 4.800 (dört bin sekiz yüz) Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İkinci Daire ayrıca mevcut kararın taraflara yazılı olarak bildirilmesine karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin içtüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 13 Temmuz 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy