(AİHS. m. 6, 13, 35, 1 NOLU PROTOKOL) (MÜDÜR TURGUT VE DİĞERLERİ V. - TÜRKİYE DAVASI) (ÜMMÜHAN KAPLAN DAVASI - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru no. 20236/06)
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
STRAZBURG
Başkan,
Dragoljub Popovic,
Yargıçlar,
Paulo Pinto de Albuquerque,
Helen Keller,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Vekili Stephen Phillipsin katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), yukarıda belirtilen 29 Nisan 2006 tarihli başvuruyu dikkate alarak, 28 Ocak 2014 tarihinde yapılan müzakereler sonrasında aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
Başvuranların listesi ekte belirtilmektedir. Başvuranlar Mahkeme önünde Diyarbakırda görev yapan avukat M.S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedirler.
Türk Hükümeti (Hükümet) ise kendi temsilcisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın Koşulları
Dava konusu olaylar taraflarca ibraz edildiği şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir.
Başvuranlar, belirli bir arazinin, özel kişiler tarafından iskan edilmediği veya özel kişilerin mülkiyetinde olmadığı gerekçesiyle Hazine adına kayıt edilmesi gerektiğinin belirtildiği bir kadastro çalışmasının iptalini talep ederek, 1976 yılında dava açmışlardır. Bodrum Kadastro Mahkemesi 27 Mayıs 2000 tarihinde başvuranların davasını reddetmiş ve söz konusu arazinin Hazine adına kaydedilmesi gerektiğine karar vermiştir. Yargıtay 15 Temmuz 2002 tarihinde söz konusu kararı onamıştır. Yargıtay 17 Ekim 2005 tarihinde kararın düzeltilmesi talebini reddetmiştir. Nihai karar 31 Ekim 2005 tarihinde ilk derece mahkemesinin yazı işleri müdürlüğüne gönderilmiştir.
B. İlgili İç Hukuk
İlgili iç hukuka ilişkin bilgiler Müdür Turgut ve Diğerleri ((k. k.), no. 4860/09, §§ 19-26, 26 Mart 2013) kararında bulunabilir.
ŞİKAYETLER
Başvuranlar Sözleşmenin 6§1 maddesi uyarınca, ulusal mahkemeler önündeki yargılamaların makul bir süre içerisinde sonlandırılmadığından şikayet etmektedirler.
Başvuranlar Türk hukukunda etkili bir hukuk yolu bulunmadığını ileri sürerek Sözleşmenin 13. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler.
Başvuranlar Sözleşmeye ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesi kapsamında, yargılamaların aşırı uzun sürmesi nedeniyle mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
I. YARGILAMALARIN UZUNLUĞUNA İLİŞKİN İHLAL İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar yargılamaların uzunluğunun, Sözleşmenin 6§1 maddesinde belirlenen makul süre koşulu ilkesine aykırı olduğundan şikayetçi olmuşlardır. Söz konusu madde aşağıdaki gibidir:
Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar konusunda karar verecek olan, (...) bir mahkeme tarafından makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir.
Mahkeme, Ümmühan Kaplan/Türkiye (no. 24240/07, 20 Mart 2012) davasında pilot karar usulünün uygulanmasının ardından, Türkiyede yeni bir iç hukuk yolunun oluşturulduğunu gözlemlemektedir. Mahkeme, Turgut ve Diğerleri/Türkiye (no. 4860/09, 26 Mart 2013) davasında verdiği kararında, yeni bir hukuk yolunun öngörülmesinden ötürü başvuranların iç hukuk yollarını tüketmediği gerekçesiyle yeni bir başvuruyu kabul edilemez olarak nitelendirdiğini hatırlatmaktadır. Böylelikle Mahkeme özellikle, söz konusu yeni hukuk yolunun, öncelikle erişilebilir olduğunu ve yargılamaların uzunluğuna ilişkin şikayetler için makul bir tazmin sağlanmasına yol açabilecek nitelikte olduğunu değerlendirmiştir.
Mahkeme ayrıca, Ümmühan Kaplan/Türkiye (yukarıda anılan, § 77) davasında verdiği hükmünde, halihazırda Hükümete iletilmiş olan bu tür başvuruları incelemeye devam edebileceğini vurguladığını hatırlatmaktadır.
Hükümet, yargılamaların uzunluğuna ilişkin olarak şikayette bulunan kişilerin Sözleşmeyle bağlantılı şikayetlerini giderebilecek nitelikte yeni bir hukuk yolu sunan 6384 sayılı Kanunu dikkate alarak, Mahkemeden mevcut başvuruyu iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olarak nitelendirilmesini talep etmiştir. Başvuranlar Hükümetin iddiasına itiraz etmişlerdir.
Yukarıda anılan Müdür Turgut ve Diğerleri davasının ışığında, mevcut başvuranı iç hukuk yollarını tüketme yükümlülüğünden muaf tutabilecek nitelikte istisnai koşullar bulunmamaktadır. Dolayısıyla, başvuranların 6384 sayılı Kanunda sunulan yeni hukuk yoluna başvurma imkanından yararlanmaları gerekmektedir.
Bu nedenle söz konusu şikayetin, Sözleşmenin 35§§1 ve 4 maddeleri uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmemesi gerekçesiyle reddedilmesi gerekmektedir.
II. SÖZLEŞMENİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar ayrıca Türk hukuku kapsamında etkili bir hukuk yolu bulunmadığından şikayet etmektedirler. Başvuranlar bu hususta Sözleşmenin 13. maddesine dayanmaktadırlar. Söz konusu madde aşağıdaki gibidir:
Bu Sözleşmede tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir.
Mahkeme, 6384 sayılı Kanunla kurulan Tazminat Komisyonunun, başvuranların, Mahkeme önünde derdest olan ancak davalı Hükümete 23 Eylül 2012 tarihinden önce henüz iletilmemiş olan tüm başvurulara ilişkin olarak Sözleşmenin 6§1 maddesinin amaçlan doğrultusunda yargılamaların uzunluğuna ilişkin olarak şikayette bulunmalarına imkan veren Sözleşmenin 13. Maddesi kapsamında bir hukuk yolunun sunulduğunu hatırlatmaktadır (Müdür Turgut ve Diğerleri, yukarıda anılan, § 59).
Bu nedenle başvurunun bu kısmı açıkta dayanaktan yoksundur ve Sözleşmenin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddeleri uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.
III. SÖZLEŞMENİN 1 NOLU PROTOKOLÜNÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar ayrıca yargılamaların uzun sürmesi nedeniyle, 1 Nolu Protokolün 1. maddesi ile güvence altına alınan mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi haklarının ihlal edildiğinden şikayet etmişlerdir. Mahkeme, başvuranların şikayetlerini, elindeki tüm belgelerin ışığında ve şikayet edilen konunun yetkisi kapsamına girdiği ölçüde dikkatli bir şekilde inceleyerek, Sözleşmede veya Protokollerinde belirtilen hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin bir tespit yapmamaya karar vermiştir.
Dolayısıyla başvurunun bu kısımları açıkça dayanaktan yoksun olup, Sözleşmenin 35 §§3 ve 4 maddeleri uyarınca reddedilmelidir.
Mahkeme, bu gerekçelerle, oybirliğiyle;
Başvuruyu kabul edilemez olarak nitelendirmiştir. (¤¤)
EK
No. Başvuran İkamet Yeri Temsilci
1. Müge SARGIN Ankara Mustafa Sezgin TANRIKULU
2. Necmi CAVLI Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
3. Şöhret AKGÖNEN Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
4. Yüksel SEZEN Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
5. Ali SEZEN Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
6. Mensure BOZKURT Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
7. Pakize TÜRKÖZ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
8. Salime ŞENGÜL Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
9. Ramazan İNECİ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
10. Hevse İNECİ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
11. Fatma YILMAZ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
12. Halime İNECİ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
13. Hasan İNECİ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
14. Zübeyde MENGÜÇ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
15. O. Necmi CAVLI Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
16. Ülke SAVAŞ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
17. Kamuran ÖNCEL İzmir Mustafa Sezgin TANRIKULU
18. Ahter Gönül CAĞLAR İzmir Mustafa Sezgin TANRIKULU
19. Mehmet ÖLMEZ İstanbul Mustafa Sezgin TANRIKULU
20. Ali Vasfi TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
21. Naciye TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
22. Mustafa Çetin TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
23. Mehmet TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
24. İbrahim TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
25. Pembe TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
26. Güzide ÇIRAKOĞLU Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
27. Güzin ERBİL Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
28. Mediha CEYLAN İzmir Mustafa Sezgin TANRIKULU
29. İkbal TOKER Aydın Mustafa Sezgin TANRIKULU
30. Hatice TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
31. Hasan TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
32. Yaşar TOKER Ankara Mustafa Sezgin TANRIKULU
33. Nevse TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
34. Fatma ERCAN Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
35. Ali TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
36. Tan KAYA Mustafa Sezgin TANRIKULU
37. Sevil KURTER Mustafa Sezgin TANRIKULU
38. Nermin TOPRAKLI Bursa Mustafa Sezgin TANRIKULU
39. Belgin GÜLER İzmir Mustafa Sezgin TANRIKULU
40. Aydoğdu TOKER Mustafa Sezgin TANRIKULU
41. Süheyla KASAL Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
42. Sevgi TİTİZ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
43. Sevil ULUBAY Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
44. Ahmet TOKER Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
45. Gülgün ERENLER İzmir Mustafa Sezgin TANRIKULU
46. Melahat ÖZÇERİ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
47. Semahat İNECİ Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
48. Fevzi AKIN Muğla Mustafa Sezgin TANRIKULU
Full & Egal Universal Law Academy