(AİHS. m. 35, 1 NOLU PROTOKOL)
(Başvuru no. 31037/06)
KARAR
STRAZBURG
Başkan,
Peer Lorenzen,
Yargıçlar,
Andras Sajö,
Neboja Vucinic,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Seçkin Erelin katılımıyla, 15 Ekim 2013 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), yukarıda belirtilen 19 Temmuz 2006 tarihli başvuruya ilişkin olarak gerçekleştirilen müzakereler sonucunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
Başvuran İbrahim Dursun, 1965 doğumlu bir Türk vatandaşı olup, Antalyada ikamet etmektedir. Mahkeme önünde, Batmanda görev yapan avukat M. Yıldız ve avukat A. Sevim tarafından temsil edilmiştir.
Davanın Koşulları
Dava konusu olaylar, başvuran tarafından ibraz edildiği şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir.
Başvuran, 1989 yılında, önceden belirlenen bir güzergahta minibüsle yolcu taşımak amacıyla, minibüs işletme ruhsatı almak üzere Batman Belediyesine (Belediye) başvurmuştur. Söz konusu ruhsat, 3 Kasım 1989 tarihinde verilmiştir.
Başvuran, geniş çaplı terör eylemleri sonucunda bölgedeki güvenlik sorununun giderek büyümesi sebebiyle, 1991 yılında Batmandan ayrılmış olup bu tarihe kadar minibüs işletmeye devam etmiştir. Başvuran, şehirden ayrılırken, yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyerek, minibüs işletme ruhsatını iptal ettirmemiş ve ilgili belediye makamlarına minibüsünü işletmeye devam etmeyeceğine dair herhangi bir bildirimde bulunmamıştır.
Başvuran, Batmandaki güvenlik durumunun düzelmesinin ardından, 1999 yılında şehre geri dönmüş ve 27 Temmuz 1999 tarihinde Belediyeden minibüs işletme ruhsatının yenilenmesini talep etmiştir.
Ruhsat başvurularını incelemekle görevli Belediye Trafik Şube Müdürlüğü, 21 Haziran 2000 tarihinde, Hukuk İşleri Müdürlüğünden, başvuranın talebiyle ilgili görüş bildirilmesini talep etmiştir. Trafik Şube Müdürlüğü, diğer hususların yanı sıra, kayıtlarına göre, başvurana 1989 yılında ruhsat verildiğini, ancak 1991 yılından sonra söz konusu ruhsatın yenilenmesine ilişkin herhangi bir talepte bulunulmadığını bildirmiştir. Bu durumda, normal şartlarda ruhsatın iptal edilmesi gerekmesine rağmen, Belediye tarafından bu yönde bir karar verilmemiştir. Trafik Şube Müdürlüğü, söz konusu ruhsatın bu koşullarda yenilenip yenilenemeyeceği hususunda görüş bildirilmesini talep etmiştir. Bu talep, 3 Kasım 2000 tarihinde bir kez daha Hukuk İşleri Müdürlüğüne iletilmiştir.
Hukuk İşleri Müdürlüğü, 7 Aralık 2000 tarihinde gönderdiği cevabi yazıda, İl Trafik Komisyonu tarafından çıkarılan yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca, minibüs işletme ruhsatı olan ve taşımacılık hizmeti vermeyi bırakan minibüs sahiplerinin, bu durumu, gerekçeleriyle birlikte, üç gün içinde Belediyeye bildirmekle yükümlü olduklarını belirtmiştir. Aksi halde, söz konusu yönetmeliğin 13. maddesinde öngörülen cezalar uygulanacaktır. Bu cezalar arasında, para cezası ve söz konusu durumun bir yıl içerisinde tekrarlanması halinde ruhsatın iptal edilmesi gibi yaptırımlar yer almaktadır. Hukuk İşleri Müdürlüğü, söz konusu tarihte, Belediye tarafından bu işlemlerden herhangi biri gerçekleştirilmediğinden, başvuran hakkında, yönetmeliğin 13. maddesinde öngörülen yaptırımları uygulamanın bu noktada mümkün olmayacağı şeklinde bir görüş bildirmiştir. Bu nedenle, Hukuk İşleri Müdürlüğü, başvuranın minibüs işletme ruhsatının yenilenmesine ilişkin talebinin Belediye tarafından reddedilmesinin yasal dayanağının bulunmadığını ifade etmiştir.
Sonuç olarak, 15 Mart 2001 tarihinde, başvuranın minibüs işletme ruhsatı yenilenmiştir.
Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi, Batman Belediyesi tarafından başvuranın minibüs işletme ruhsatının yenilenmesine ilişkin olarak verilen kararın yürürlükteki kanunlara aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi talebiyle, 2001 yılında belirtilmemiş bir tarihte, Diyarbakır İdare Mahkemesine başvurarak Belediye hakkında dava açmıştır. Başvuran, davaya Belediyenin tarafında müdahil olmuştur.
Diyarbakır İdare Mahkemesi, Belediyenin 15 Mart 2001 tarihli kararının, ilgili yasal düzenlemelere aykırı olarak verildiği gerekçesiyle kanuna aykırı olduğuna yönelik olarak Kooperatifçe açılan davayı, 27 Mayıs 2004 tarihinde kabul etmiştir. İdare Mahkemesi, bu kararı verirken, yukarıda bahsedilen yönetmeliğin 10 ve 13. maddelerine ve ayrıca her takvim yılının ilk iki ayı içerisinde minibüs işletme ruhsatının yenilenmesini, aksi halde belediye meclisi kararıyla söz konusu ruhsatın iptal edilmesini öngören 6. maddesine atıfta bulunmuştur. Ayrıca, yine aynı madde kapsamında, bu şekilde iptal edilmiş ruhsatların yenilenebilmek için, ilave harç ve cezaların ödenmesi gerektiği belirtilmektedir. Diyarbakır İdare Mahkemesi, başvuranın ruhsatının, Batman Belediye Meclisi tarafından, yukarıda bahsi geçen işlemler gerçekleştirilmeksizin yenilendiğini göz önüne alarak, yenilenen ruhsatın yasal geçerliliğinin olmadığına karar vermiştir.
Bölge İdare Mahkemesi, 18 Kasım 2005 tarihinde, Diyarbakır İdare Mahkemesinin kararını onamıştır. Bu karar, 19 Ocak 2006 tarihte başvurana tebliğ edilmiştir.
ŞİKAYET
Başvuran, Sözleşmeye ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesine dayanarak, hatalı bir mahkeme kararıyla minibüs işletme ruhsatının iptal edilmesinin, mülkiyet hakkının ihlaline sebep olduğunu ileri sürmüştür.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Başvuran, uzun süre geçerli olacağı beklentisiyle aldığı ve geçimini sağladığı ruhsatın iptal edilmesinin, Sözleşmeye Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesi kapsamında güvence altına alınan haklarının ihlaline neden olduğunu ileri sürmüştür. Başvuran, özellikle de, ulusal mahkemelerin kararlarının aksine, İl Trafik Komisyonu tarafından çıkarılan yönetmeliğin hükümleri uyarınca, ruhsatının iptal edilmesi için gerekli koşulların oluşmadığını belirtmiştir.
Başlangıçta, Mahkeme, geçerli işletme izin belgelerinin iptal edilmesinin, bazı durumlarda, Sözleşmeye Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesi kapsamında güvence altına alınan ve söz konusu maddenin ikinci paragrafında mülkiyetin kullanımını düzenleyen bir tedbir olarak öngörülmüş olan mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi hakkına müdahale anlamına gelebileceğini hatırlatmaktadır (bk. örneğin, TreTraktörer AB / İsveç, 7 Temmuz 1989, prg. 55, Seri A No. 159; ve Rosenzweig and Bonded Warehouses Ltd / Polonya, No. 51728/99, prg. 49, 28 Temmuz 2005).
Bu ilke doğrultusunda, somut davada çözülmesi gereken öncelikli sorun, başvuranın, iptal edilmesi halinde mülkiyet haklarına yönelik bir müdahalenin söz konusu olacağı geçerli bir minibüs işletme ruhsatına sahip olup olmadığı hususudur. Bu bağlamda, Mahkeme, başvuranın, Batman Belediyesine ilk olarak 1989 yılında minibüs işletme ruhsatı başvurusunda bulunduğunu ve söz konusu ruhsatın belirsiz süreli olarak verildiğini kaydetmektedir. Ancak, başvuran, 1991 yılında Batmandan ayrıldıktan sonra, yıllık ruhsat yenileme işlemlerini gerçekleştirmemiş ve ilgili makamlara, söz konusu ruhsat kapsamındaki faaliyetlerini sonlandırdığına dair herhangi bir bildirimde bulunmamıştır. İlgili iç hukuk kurallarına göre, özellikle de yukarıda bahsedilen yönetmeliğin 6, 10 ve 13. maddeleri uyarınca, söz konusu işlemlerin gerçekleştirilmemesi halinde, belediye meclisinin kararıyla işletme ruhsatının iptal edilmesi ve ayrıca para cezası verilmesi durumları ortaya çıkacaktır. Ancak, başvurana, belediye meclisinden kaynaklanan bir ihmalden dolayı söz konusu yaptırımlar uygulanamamıştır. Ayrıca, Batman Belediyesi Hukuk İşleri Müdürlüğü tarafından sunulan görüşe dayanılarak, başvuranın ruhsatının yenilenmesine ilişkin 1999 yılında yaptığı başvuru işleme alınmış olup normal bir yenileme işlemi gibi muamele yapılmış ve başvuranın ihmali sebebiyle yerine getirilmesi gereken cezai müeyyideler uygulanmamıştır. Diyarbakır İdare Mahkemesi, başvuranın davasıyla ilgili olarak, Belediye tarafından kabul edilen hukuki mütalaaları reddetmiş ve Belediyenin yönetmeliğe aykırı olarak gerçekleştirdiği işlemlerin, başvuranın ruhsatının yenilenmesine dair kararı kanuna aykırı ve dolayısıyla geçersiz kıldığı sonucuna varmıştır.
Bu durumda, minibüs işletme ruhsatının başlangıçtan itibaren yasal geçerliliğinin bulunmadığı göz önüne alındığında, söz konusu ruhsatın 2005 yılında verilen nihai mahkeme kararıyla iptal edilmiş olması, başvuranın, Sözleşmeye Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesi kapsamında öngörülen mülkiyet haklarının ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. Zira söz konusu maddede, kişinin sadece mevcut mal ve mülkü veya söz konusu mal ve mülkün edinilmesine dair meşru beklentileri güvence altına alınmıştır (J.A. Pye (Oxford) Ltd & J.A. Pye (Oxford) Land Ltd / Birleşik Krallık (BD), No. 44302/02, prg. 61, AİHM 2007-III). Başvuranın minibüs işletme ruhsatının yenileneceğine dair beklentileri, ilgili kanunların Batman Belediyesi tarafından başvuranın lehine olacak şekilde yorumlanmasından kaynaklanmış olup, söz konusu yorumun, ulusal mahkemeler tarafından, doğru olmadığı gerekçesiyle reddedilmesiyle birlikte, söz konusu beklentiler de boşa çıkmıştır (bk. Kopecky / Slovakya (BD), No. 44912/98, prg. 50, AİHM 2004-IX ve Anheuser-Busch Inc. / Portekiz (BD), No. 73049/01, prg. 65, AİHM 2007-I). Somut dava kapsamındaki hiçbir unsur, ulusal mevzuatın yorumlanmasından kaynaklanan sorunları gidermekle görevli ulusal mahkemelerin, ilgili yasal hükümleri açıkça yanlış bir şekilde veya keyfi bir karara varacak biçimde yorumlayıp uyguladığını göstermemektedir (bk. bu davaya uygulandığı ölçüde, Beyeler / İtalya (BD), No. 33202/96, prg. 108, AİHM 2000-I).
Mahkeme, yukarıda belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, başvuranın Sözleşmeye ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi kapsamındaki şikayetinin, Sözleşmenin 35. maddesinin 3. fıkrası uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve söz konusu maddenin 4. fıkrası doğrultusunda reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oybirliğiyle;
Başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy