(AİHS m. 5, 34, 35, 41) (KOŞTİ VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (ŞAYIK VD. - TÜRKİYE DAVASI) (YİĞİTDOĞAN - TÜRKİYE DAVASI) (CAHİT DEMİREL - TÜRKİYE DAVASI) (YAKIŞAN - TÜRKİYE DAVASI) (ABDULGAFUR BATMAZ - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru No. 41433/06 ve 47936/08)
STRAZBURG
1 Şubat 2011
USUL
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 41433/06 ve 47936/08 nolu davanın nedeni Taylan Kutlar ve Osman Nuri Ocaklı adlı iki T.C. vatandaşının (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM), İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmenin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuru tarihleri ve başvuranların temsilcileri ekteki tabloda belirtilmiştir.
OLAYLAR
DAVA OLAYLARI
Türk vatandaşı olan başvuranlar, yakalanarak yasadışı MLKP (Marksist Leninist Komünist Parti) üyesi olmak suçlamasıyla tutuklanmıştır. Halen tutuklu yargılamaları devam etmektedir. Yakalanma tarihleri, tutuklama karar tarihleri, iddianamelerin sunulduğu tarihler, ulusal mahkeme kararlarının tarihleri, tutukluluk süreleri, yargılama süreleri, tahliye tarihleri ve tutukluluk halinin devamı için gösterilen gerekçelere ilişkin ayrıntılar, ekte belirtilmiştir.
HUKUK
I. BİRLEŞTİRME
AİHM, konularının benzer nitelikte olması nedeniyle başvuruların birleştirilmesini uygun bulmaktadır.
II. AİHSNİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvuranlar AİHS'nin 5/3 maddesine dayalı olarak, tutuklu kaldıkları sürenin haddinden fazla olduğunu ileri sürmüştür. 47936/08 nolu başvuru sahibi ayrıca AİHS'nin 5/4 maddesine dayanarak tutukluluk süresine itiraz edebileceği etkili bir hukuk yolu bulunmadığını iddia etmiştir. Hükümet, başvuranların iddialarını reddetmiştir.
A. Kabuledilebilirlik
Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmesine ilişkin çeşitli ön itirazlar öne sürerek AİHM'nin AİHS'nin 5/3 ve 5/4 maddelerine dayalı şikâyetleri 35/1 maddesi uyarınca reddetmesini talep etmiştir.
AİHM, başka davalarda Hükümet tarafından sunulan benzer görüşleri incelediğini kaydeder (bkz. örneğin, Koşti vd. - Türkiye, no. 74321/01 ve Şayık vd. - Türkiye, no. 1966/07, 9965/07, 35245/07, 35250/07, 36561/07, 36591/07 ve 40928/07; Yiğitdoğan - Türkiye, no. 20827/08).
Hükümet, somut davada AİHMnin farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak herhangi bir görüş sunmamıştır. Dolayısıyla AİHM, Hükümetin iç hukuk yollarının tüketilmediğine dair ön itirazlarını reddeder.
Hükümet ayrıca başvuranların AİHS'nin 35. maddesinde belirtilen altı ay kuralına uymadıklarını savunmuştur.
AİHM, başvuranların halen tutuklu olduğunu gözlemler. Bu nedenle Hükümetin itirazı reddedilmelidir.
AİHM, sözkonusu şikâyetlerin AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını, şikâyetlerin başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru taşımadığını gözlemler. Bu nedenle şikâyetler kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esas
1. AİHS'nin 5/3 maddesi
Hükümet, başvuranların tutukluluğunun, suç işlemiş olduklarına dair makul şüphelere dayandığını ve tutukluluğun yetkili makam tarafından, yürürlükteki mevzuatın gerekleri çerçevesinde belli aralıklarla özel bir titizlikle gözden geçirildiğini savunmuştur. Başvuranların üzerine atılı suçların ciddi nitelikte olduğuna ve tutuklu bulunmalarının suçun önlenmesi ve kamu düzeninin korunması açısından zorunlu olduğuna işaret etmişlerdir.
AİHM, AİHS'nin 5/1 (a) maddesi uyarınca mahkûmiyet hükmünden sonra cezaevinde geçirilen süreler çıkarıldıktan sonra, dikkate alınması gereken sürenin 41433/06 nolu başvuruda 8 yıl 10 aydan, 47936/08 nolu başvuruda ise 7 yıl 5 aydan fazla olduğunu kaydeder. Başvuranların tutukluluğu halen devam etmektedir (bkz. Solmaz - Türkiye, no. 27561/02).
AİHM, somut davadaki en kısa tutukluluk süresinin dört yıl dokuz aydan fazla olduğunu kaydeder (bkz. ekteki tablo).
AİHM, benzer şekilde uzun tutukluluk sürelerini ortaya çıkaran davalarda sıklıkla AİHS'nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz. özellikle Tutar - Türkiye, no. 11798/03; Cahit Demirel - Türkiye, no. 18623/03). Tarafına sunulan tüm delilleri inceleyen AİHM, somut davada farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı kanaatindedir. Konu ile ilgili içtihadını ve başvuranların tutuklu kaldığı süreleri (bkz. ekteki tablo) dikkate alarak somut davada başvuranların tutukluluk sürelerinin haddinden fazla olduğu görüşündedir.
Bu nedenle AİHSnin 5/3 maddesi ihlal edilmiştir.
2. AİHS'nin 5/4 maddesi
Hükümet 47936/08 nolu başvuruya ilişkin olarak başvuranın gerçekte tutukluluk halinin devamına itiraz etme imkanına sahip olduğunu ifade etmiştir.
Başvuran iddiasında ısrarcı olmuştur.
AİHM daha önce Türkiyede tutuklu yargılamaya itiraz imkânlarını incelemiş ve Hükümetin, atıfta bulunduğu hukuk yolunun sanıklar için gerçek anlamda çekişmeli bir usul sunduğunu kanıtlayamadığına karar vermiştir (bkz. örneğin Koşti vd., yukarıda anılan; Şayık vd., yukarıda anılan Yiğitdoğan, yukarıda anılan). AİHM, somut davada farklı bir sonuca ulaşmasını sağlayacak ikna edici hiçbir tespit ve delilin Hükümet tarafından sunulmadığı kanaatindedir.
AİHM, yukarıda belirtilen hususlar ışığında AİHS'nin 5/4 maddesinin 47936/08 nolu başvuru sahibi bakımından ihlal edildiğine karar vermiştir.
III. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
AİHSnin 41. maddesine göre:
Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.
A. Tazminat
41433/06 nolu başvuru sahibi 25,000 Euro manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuştur.
47936/08 nolu başvuru sahibi 30,000 Euro manevi, 24,710 Euro maddi tazminat talep etmiştir.
Hükümet taleplere itiraz etmiştir.
AİHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak başvuranların manevi zararlara uğramış olması gerektiğini kabul eder.
İçtihadını dikkate alarak ve hakkaniyete uygun bir değerlendirmeyle 41433/06 nolu başvuru sahibine 10,800 Euro, 47936/08 nolu başvuru sahibine 9,000 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun bulmaktadır.
Ayrıca, tarafların sunduğu bilgiye göre başvuranlar halen tutuklu bulunmaktadır. Bu koşullar altında AİHM, tespit etmiş olduğu ihlallere bir son verilmesi için uygun bir yolun başvuranların tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılması olduğu kanaatindedir (bkz. mutatis mutandis, Yakışan - Türkiye, no. 11339/03; Batmaz - Türkiye, no. 34997/06).
B. Yargılama masraf ve giderleri
41433/06 nolu başvuru sahibi yargılama masraf ve giderleri için 260 TL (yaklaşık 133 Euro), avukatlık ücreti için 4,130 TL (yaklaşık 2,117 Euro) talep etmiş, talebini desteklemek üzere, ödenen avukatlık ücretinin makbuzunu ibraz etmiştir.
47936/08 nolu başvuru sahibi ulusal mahkemeler önündeki masraflar için 1,017 Euro, AİHM önündeki masraflar için 8,675 Euro talep etmiş, taleplerini desteklemek üzere bir avukatlık ücret sözleşmesi, İstanbul Barosunun asgari ücretler çizelgesi, posta ve tercüme hizmetlerinin faturaları ve ödenen avukatlık ücretlerinin makbuzunu ibraz etmiştir.
Hükümet, taleplere karşı çıkmıştır.
AİHMnin içtihadına göre bir başvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmış ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır. Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AİHM, 41433/06 nolu başvuru sahibine 1,000 Euro, 47936/08 nolu başvuru sahibine 1,500 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.
C. Gecikme faizi
AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi faiz oranına üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;
3. Her iki başvuran bakımından AİHS'nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;
4. 47936/08 nolu başvurunun sahibi (Osman Nuri Ocaklı) bakımından AİHS'nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;
5. (a) Savunmacı devletin, AİHSnin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek ve uygulanabilecek tüm vergilerden muaf tutulmak üzere:
(i) 41433/06 nolu başvuru sahibine 10,800 (on bin sekiz yüz) Euro, 47936/08 nolu başvuru sahibine 9,000 (dokuz bin) Euro manevi tazminat;
(ii) 41433/06 nolu başvuru sahibine 1,000 (bin) Euro, 47936/08 nolu başvuru sahibine 1,500 (bin beş yüz) Euro yargılama masraf ve gideri ödemesine;
(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için, sözkonusu meblağlara, Avrupa Merkez Bankasının anılan dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranına üç puanlık bir artış eklemek suretiyle belirlenecek basit faiz uygulanmasına;
6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İç Tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragrafları uyarınca 1 Şubat 2011 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
EK
Başvuru hakkında bilgi Yakalanma tarihi Tutuklama kararının tarihi İddianame tarihi İlk derece mahkemesi karar tarihleri Yargıtay karar tarihleri Tutuklu kalınan süre (dava dosyasına göre) Tutukluluğun devamı için sunulan gerekçeler (dava dosyasına göre)
1- 41433/06 başvuru tarihi:
29 Eylül 2006 başvuran:
Taylan Kutlar
avukatı:
M. Ali Kırdök
9 Eylül 2000
15 Eylül 2000
4 Ekim 2000
İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi - 14 Haziran 2006 (E:200/246, K: 2006/124)
3 Ekim 2007 (E:2007/7891, K:2007/7065) (bozma)
8 yıl 10 ay
Delillerin durumu, suçun niteliği, tutuklu kalma süresi, dava dosyası içeriği, CMKnın 100. maddesinde belirtilen, tutukluluğun devamına ilişkin gerekçelerin sürmesi, dava konusu suç için öngörülen ceza süresi
2- 47936/08 başvuru tarihi:
25 Eylül 2008 başvuran:
Osman Nuri Ocaklı
avukatı:
Keleş Öztürk
8 Temmuz 2003
12 Temmuz 2003
15 Temmuz 2003
İstanbul Ağır Ceza Mahkemesinde derdest (E:1999/328)
-
7 yıl 5 ay
Delillerin durumu, suçun niteliği, tutuklu kalma süresi, dava dosyası içeriği, CMKnın 100. maddesinde belirtilen, tutukluluğun devamına ilişkin gerekçelerin sürmesi, sözkonusu suçu işlediğine dair kuvvetli şüphe
Full & Egal Universal Law Academy