(AİHS m. 6, 13, 35, 1 NOLU PROTOKOL) (4721 S. K. m. 1007) (MÜDÜR TURGUT VE DİĞERLERİ V. - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru No. 4779/06)
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
19 Mayıs 2015 tarihinde,
Başkan
Paul Lemmens,
Yargıçlar
Robert Spano,
Jon Fridrik Kjolbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Abel Campo'un katılımıyla oluşturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm) Daire olarak, toplanarak, ayrıntıların ekte yer aldığı farklı tarihlerde yapılan yukarıda belirtilen başvurulara ilişkin gerçekleştirilen müzakerelerin ardından, aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAY
1. Başvuran tarafların isim listesi ekte bulunmaktadır.
A. Davanın Koşulları
2. Başvurunun kendine özgü koşullan, başvuranlar tarafından ifade edildiği şekilde aşağıdaki gibi özetlenebilir.
Başvuranlar, tümünün Türkiye sahil şeridinde bulunduğu taşınmazlarının mülkiyet haklarına sahiptirler. Maliklerin mülkiyet hakları, farklı tarihlerde, adli kararlar ile devlet hazinesi yararına iptal edilmiştir. Başvuranlara, herhangi bir tazminat ödenmemiştir. Olaylar ile ilgili olarak daha ayrıntılı bilgiler ekte bulunmaktadır.
B. İlgili İç Hukuk ve Uygulanması
3. Sahil şeridi alanı ile ilgili olarak, uyuşmazlığa dayanılarak Yargıtay'ın yaptığı içtihat değişikliği Altunay/Türkiye ((kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 42936/07, §§ 20-27, 17 Nisan 2012) kararında belirtilmektedir.
4. İçtüzüğüne ilişkin 6384 sayılı Kanun yani Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun (-bundan sonra "tazminat kanunu" olarak anılacaktır) Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilmiş olup 19 Ocak 2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Tazminat Komisyonunun işlevi ile ilgili olarak hükümler, Turgut ve diğerleri kararının ((kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 4860/09, 26 Mart 2013) 19-26 paragraflarında yer almaktadır.
5. Başvuranlar, Sözleşme'ye Ek 1. No.lu Protokolün 1. maddesini ileri sürerek, devlet hazinesi yararına mülkiyet haklarının iptal edilmesinden ve bu durum ile ilgili tazminat ödenmemesinden şikayet etmektedirler.
Bazı başvuranlar, Sözleşme'nin 6. ve 13. maddeleri alanında yerel mahkemeler önünde adil yargılanmadan yararlanmadıklarından ve tazminat taleplerine ilişkin başvuru yollarının bulunmamasından şikayet etmektedirler.
29088/07 No.lu başvuruyu sunan başvuranlar, hukuki davanın süresinden de şikayet etmektedirler.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME
A. Başvuruların Birleştirilmesi Hakkında
6. Mahkeme, İçtüzüğü'nün 42. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, olayların ve başvurularda yöneltilen soruların hukuki konularının benzerlik taşımasını dikkate alarak, başvuruların birleştirilmesine karar vermiştir.
B. Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokolün 1. Maddesinin İhlal Edildiği İddiası Hakkında
7. Başvuranlar, Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokolün 1.maddesinde öngörüldüğü şekliyle, tazminat ödenmeksizin devlet hazinesi yararına mülkiyet haklarından yoksun bırakılmalarından şikayet etmektedirler. Bazı başvuranlar, Sözleşme'nin 6. ve 13. maddelerini ileri sürerek, adil yargılamanın olmadığından ve tazminat taleplerine ilişkin başvuru yollarının bulunmadığında da şikayet etmektedirler.
Mahkeme, bu şikayetleri Sözleşme'ye Ek 1. No.lu Protokolün 1. maddesi açısından inceleyecektir. Somut olayda, Sözleşme'ye Ek 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin ilgili kısımları aşağıdaki şekildedir:
"Her gerçek ve tüzel kişinin inat ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülklerinden yoksun bırakılabilir."
8. Mahkeme, Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, yalnızca iç hukuk yollan tüketildikten sonra kendisine başvurulabileceğini hatırlatmaktadır. Bu bağlamda Mahkeme, Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. fıkrası uyarınca her başvuranın ulusal mahkemeler aracılığıyla taraf devletlere aleyhlerinde öne sürülen ihlalleri telafi etme ya da bu ihlallerden kaçınma imkanını sunması gerektiğinin altını çizmektedir (Vuckovic ve diğerleri/Sırbistan (BD), No. 17153/11, § 72, 25 Mart 2014).
9. Mahkeme, ilgili iç hukukun ve içtihadın incelenmesinden, orman sınırları içerisinde yer alan taşınmazlarından mahrum bırakılan kişiler için bir tazminat talep etme imkanının var olduğunu gözlemlemektedir. Öte yandan Mahkeme, Altunay başvurusu çerçevesinde incelemesine tabi tutulan içtihadi örneklerde Yargıtay'ın ve bazı yerel mahkemelerinin tüzel kişilerin mülkiyetlerinin korunması ve kamu yararı gereklilikleri arasında adil bir denge kurulması amacıyla Devlet Hazinesi lehine olan mülkiyet haklarından yoksun bırakılmaları gerekliliği ile ilgili olarak kendi içtihadına atıfta bulunduklarını gözlemleme imkanı bulmuştur. Mahkeme, Medeni Kanunu'nun 1007. maddesi gereğince, yüksek mahkemenin tapu kaydında bulunan hatalardan Devlet'in sorumlu olduğunun öyle ki kadastro güncellenmesini yapan memurlarının hukuki durumların gerçeğini yansıtmayan veya dayanaktan yoksun ya da mülkiyet niteliği ile ilgili olarak hatalı kayıtlar düzenledikleri durumlarda Devlet'in bu sorumluluğunun ortaya çıkardığını kaydetmektedir (yukarıda belirtilen karar Altunay, § 26).
10. Öte yandan Mahkeme, bu hükmün yorumlanması ve uygulanması çerçevesinde Yargıtay'ın yerel mahkemeler önünde tazminat talebinde bulunmak için zamanaşımı süresi ve tazminat miktarının hesaplanış şekli konusunu yeniden ele aldığını tespit etmektedir. Halihazırda Mahkeme, mevcut içtihada göre, taşınmazının kıyı-kenar şeridinde bulunduğu gerekçesiyle devlet hazinesi yararına mülkiyet hakkından yoksun bırakılan kişinin, söz konusu taşınmazın gerçek değerine tekabül eden tazminat talebinde bulunabileceğini ve bu talebi mülkiyet hakkının iptal kararı kesinleştiği tarihten itibaren on yıl süre içerisinde sunabileceğini kaydetmektedir. Diğer yandan, yetkili mahkemenin tazminat miktarını söz konusu taşınmazın niteliğine, değerine, bu duruma ilişkin vergi miktarına ve benzer taşınmazların değerine göre değerlendirmesi gerektiği ulusal içtihattan anlaşılmaktadır (yukarıda belirtilen karar Altunay § 27).
11. Mahkeme, Altunay kararında bu başvuru yolunun artık düzenli olarak kullanıldığını ve yerel mahkemelerinin Sözleşme'ye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesine ve kendi içtihadına atıfta bulunarak, yukarıda belirtilen hükmü genellikle uyguladığını tespit etmiştir. Dolayısıyla yerel içtihadın bu anlamda değerlendirerek halihazırda yerleşik olduğu savunulabilinir (yukarıda belirtilen karar, § 33).
12. Diğer yandan Mahkeme, halihazırda Medeni Kanunu'nun 1007. maddesi dayanan tazminat yolunun, Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. fıkrası uyarınca kullanılabilecek ve kullanılması gerekli yeterli bir iç hukuk yolu düzeyine ulaştığını değerlendirmektedir (bk. yukarıda belirtilen Altunay kararında belirtilen yerel kararların örnekleri, §§ 26-27).
13. Dolayısıyla mevcut davalarda, başvuranlar Medeni Kanunu'nun 1007. maddesine dayanarak tazminat talebinde bulunmak için bu içtihadi gelişmelerden yararlanabilirler. Bu bağlamda Mahkeme, başvuranların Türk mahkemeleri tarafından sırasıyla davalarında verilen kesin karar tarihlerinden itibaren on yıl süre içerisinde tazminat talebinde bulunabileceklerini gözlemlemektedir (yukarıda belirtilen karar Altunay, § 37).
14. Öte yandan Mahkeme, başvuranları bu başvuru yolunu tüketmeleri zorunluluğundan muaf tutacak nitelikte hiçbir özel koşul tespit etmemektedir.
15. Sonuç olarak bu şikayet, Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca, iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmelidir.
C. Hukuk Davası (başvuru No. 29088/07) Süresine İlişkin Sözleşme'nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının İhlal Edildiği İddiası Hakkında
16. 29088/07 No.lu başvuruyu sunan başvuranlar, yerel mahkemeler önünde hukuk davasının süresinden şikayet etmektedirler. Başvuranlar, Sözleşme'nin 6. maddesinin 1. fıkrasını ileri sürmektedirler. Somut olayda, Sözleşme'nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ilgili kısımları aşağıdaki şekildedir:
"Herkes, (..) medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, (...) konusunda karar verecek olan (...) bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, (...) görülmesini istemek hakkına sahiptir."
17. Mahkeme, başvuranlar tarafından sunulanlara benzer şikayet hakkında (yukarıda belirtilen) Turgut ve diğerleri/Türkiye davasında daha önce karar verdiğini hatırlatmaktadır. Mahkeme, dava süresinin "makul süre" ilkesini ihlal ettiğini ileri süren ve davanın aşırı uzun süresine ilişkin Türkiye'de şikayetlerini değerlendirebilecek bir mahkemenin bulunmamasından şikayet eden başvuranların, öncelikle şikayetlerinin giderilmesi için başvuranlara makul bir çerçeve sunabilen ve erişilebilir bir başvuru yolunun varlığı halinde, Sözleşme'nin 35. maddesine uyarınca, 9 Ocak 2013 tarihli ve 6384 sayılı Kanun ile kurulan tazminat komisyonuna başvurmaları gerektiği sonucuna varmıştır (yukarıda belirtilen Turgut ve diğerleri, § 56).
18. Somut olayda Mahkeme, başvuranların iç hukuk yollarını tüketmediklerini gözlemlemektedir. Mahkeme, mevcut durumda farklı sonuçlara ulaştırabilecek herhangi bir olay veya iddia tespit etmemektedir. Sonuç olarak bu şikayet, Sözleşme'nin 35. maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, Oybirliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine;
Başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş; 11 Haziran 2015 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
EK
No Başvuru Başvuru Başvuranın Doğum Temsilci Not
No Tarihi Tarihi ve Doğum
Yeri
1. 4779/06 09/01/2006 Sami DEĞERLİ Müjgan 12 Temmuz
16/09/1949 İzmir ADALI 2005 tarihinde
kesinleşmiş olan
5 Ekim 2004
tarihli Yargıtay
kararı
2. 18541/07 18/04/2007 Güzide ÇEVİK Mustafa 8 Mart 2007
01/06/1930 ADIGÜZEL tarihinde
Konya kesinleşmiş olan
İmran YILMAZ 9 Şubat 2007
01/01/1928 tarihli Yargıtay
Konya kararı
Yılmaz YILDIZ
19/12/1937
Konya
Kamuran CEVLEK
01/01/1925
Reyhan CEVLEK
27/09/1934
Konya
3. 29088/07 10/07/2007 Yıldırım Mete İlker ULAŞ 12 Ocak 2007
KARAKELLE tarihinde kesinleşmiş
olan
Ali Ekrem VULAŞ 30 Kasım 2006
tarihli Yargıtay
Ayşe Naime kararı
ÖZÇİÇEK
Zübeyde Şebnem
TALAYMAN
Ethem Ufuk
TALAYMAN
Saba Zeynep
GÜNEYLİ
Perihan GÜLSEVER
Ramiz GÜLSEVER
Can CANKO
Çetin SALMAN
Meral GÜNERİ
Saadet Ferihan GÜNERİ
Ahmet Ufuk GÜNERİ
Mehmet Duru GÜNERİ
Semra GÜMÜŞ
Gülhis Suzudil YEŞİL
Lütfiye Fügen ERDİKLER
Gönül ÖZPEKER
Mehmet Ersan GÜNEN
İlder GÜNEN
Dilber GÜNERİ
Fernur PEKÖZ
Emine Sevim ULUSAN
Selma ULUSAN
Yüksel BOŞDAŞ
Hasan ANIL
Hasan EGELİ
Haluk BEKİROĞLU
Nevin BANYOÇ
Dilek Yalçın KAYA
Gül OKUTAN
Perihan ÇAMLIDAĞ
Levent BANYOCU
Fahrünnisa BABÜR
Tam ara CANKAT
Mediha Tunç ALP
Nüket OKAN
Selma ÇAYÖZ
Süheyla UZUNMAN
Nurhayat ULUBAŞ
Hayriye GÜNGÖR
Mehmet SAKÇI
Ömer Faruk BEK
Zeki Ateş ERTEK
Orhan ERSÖZ
Sevil KARATAŞ
Şükran ARAZ
Sevil DOĞRUL
Cem UZKAN
Tuncay BAŞOĞLU
Faruk MERMERCİOĞLU
Sebahat ALPASLAN
Nursel GÜLTEKİN
Sevgi ARAZ
Meral YAZGAN
Ayşe Türkan AKALIN
Türkan TUNCAY
Altan CİNDEMİR
Fügen BÜYÜKDOĞAN
Hatice Süheyla KORAL
Elhan Nazmiye EL TEK
Aziz GÜLER
Tomris KONÇ AL
Ayperi BANYOCU
Kadir Hakan ÇAMLIDAĞ
İsmail KORU
Mehmet Erdur BEKİROĞLU
Neyran Özışık YILMAZ
4. 49465/07 13/11/2007 Talat MARUFOĞLU Züheyir EMİR 7 Haziran 2007
09/05/1946 tarihinde kesinleşmiş
Hatay olan
16 Mayıs 2007
tarihli Yargıtay
kararı
5. 53828/07 29/11/2007 Nursel YILMAZ Zeynel 24 Kasım 2007
01/01/1969 KADAYIFÇI tarihinde kesinleşmiş
Hatay olan 14 Mayıs 2007
tarihli Yargıtay
kararı
6. 55049/07 12/12/2007 Ömer KOSİF Mehmet Çağrı 13 Haziran 2007
03/06/1944 BAĞATUR tarihinde kesinleşmiş
İstanbul olan
2 Nisan 2007
Muzaffer KOSİF tarihli Yargıtay
01/03/1946 kararı
İstanbul
Ekrem KOSİF
01/01/1953
İstanbul
Muzaffer TABU
15/10/1947
İstanbul
Sabih Fırat ERTEM
01/01/1961
İstanbul
İsmail Nejat ERTEM
13/11/1953
İstanbul
Mehmet Suat ERTEM
27/04/1955
İstanbul
Ahmet Murat ERTEM
26/02/1950
Adana
Yıldız TURGAY
01/08/1933
Ankara
İsmail Hakkı UMA
06/09/1913
Ankara
7. 10374/08 22/02/2008 Saffet SÜMER Şerif TOPUZ 12 Ocak 2008
01/09/1946 tarihinde kesinleşmiş
Balıkesir olan
Sibel PORTELLA 12 Kasım 2007
08/11/1966 tarihli Yargıtay
Cenova / İtalya kararı
Serap YAŞAR
17/09/1969
Bursa
8. 24674/08 02/05/2008 Keziban COŞGUN Resmiye 28 Şubat 2008
01/01/1924 BARLAS tarihinde kesinleşmiş
Konya TÖRÜN olan
Ayşe AVCI 26 Aralık 2007
01/10/1957 tarihli Yargıtay
Kararı
İzmir
Mediha KELEŞ
25/03/1947
İzmir Fatma PALA
10/04/1953
İzmir
Feriha KARAYAKAR
01/10/1955
Konya
9. 30757/08 24/06/2008 Ali DÖNMEZ Ekrem 25 Aralık 2007
02/04/1951 DÖNMEZ tarihinde kesinleşmiş
Hatay olan
31 Temmuz 2007
tarihli Yargıtay
kararı
10. 2150/09 19/12/2008 Neriman Mehmet 27 Ekim 2008
YASASEVER ULUÇ tarihinde kesinleşmiş
01/01/1925 olan
İstanbul 5 Mayıs 2008 tarihli
Yargıtay kararı
11. 3596/09 02/01/2009 YENPORT Nejat ADAY 8 Mart 2007
DEPOCULUK VE tarihinde kesinleşmiş
TAŞIMACILIK olan
TİCARET A.Ş. 8 Kasım 2007 tarihli
İstanbul Yargıtay kararı
Full & Egal Universal Law Academy