(AİHS. m. 2, 3, 6, 10, 11, 13, 14, 37) (765 S. K. m. 31, 33, 62, 448, 450, 463)
(Başvuru no. 9542/06)
NİHAİ KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
(DOSTANE ÇÖZÜM)
STRAZBURG
27 Eylül 2011
USUL
Adları ekte belirtilen başvuranlar Türk vatandaşı olup Kars'ta ikamet etmektedirler. AİHM önünde Kürt İnsan Hakları Projesi hukuk müşavirliği avukatları ile Kars Barosu avukatlarından Kahraman Özçağın tarafından temsil edilmişlerdir.
Tarafların sunduğu üzere davanın olayları aşağıdaki gibi özetlenebilir.
Başvuranlar 14 Ağustos 1993 tarihinde bir gösteriye katılmak için köylerinden ayrılmışlardır. Sözkonusu yürüyüşü yasadışı silahlı PKK örgütü düzenlemiş, örgütün köylüleri yürüyüşe katılmaya zorladığı iddia edilmiştir.
Kalabalık Digor'a ulaştığında, güvenlik güçleri tarafından durdurulmuştur. Kars Emniyet Müdürlüğü Özel Harekat Şube Müdürlüğü'nde görevli polisler kalabalığın etrafını çevirmiştir. Özel tim de kalabalığın toplandığı yolun yakınındaki tepelerde konuşlanmıştır.
Tepelerde konuşlanan özel tim birden bire göstericilerin üzerine ateş açmıştır. Sonuç olarak, resmi verilere göre 17 kişi ölmüş, 63 kişi ağır yaralanmıştır. Ölenler arasında Kasım Çağdavul'un kardeşi Zeynep Çağdavul; Besrayi Orun'un eşi ve Yavuz Orun'un babası Nurettin Orun; Güvercin Geçener'in kızı ve Turgut Geçener'in kardeşi Nejla Geçener; Mehmet Zeki Talan'ın annesi Tütiye Talan; Tahir Mirze Çağdavul ve Hacer Çağdavul'ın kızları Selvi Çağdavul; Makbule Çağdavul'un kardeşi Gülcan Çağdavul; Hazal Çalişci'nin eşi Kiyasettin Çalişci, Kiney Çağdavul'un eşi Hasan Çağdavul, Hüseyin Kerenciler'in kızı Yeter Kerenciler ile Nuriye Buğan ve Sürmeli Buğan'ın oğulları Erdan Buğan bulunmaktadır. Feyfur Çeberli, Hadi Kesik ve Yıldız Dalğa'nın eşi Zikri Dalğa açılan ateş sonucu yaralanmıştır.
Açılan ateş sona erince, güvenlik güçlerinin yaralılara tıbbi müdahale yapılmasını engelledikleri iddia edilmiştir. Yaralılardan bazıları örneğin silahlı panzerlerin arkasında sürüklenmek suretiyle kötü muameleye uğramıştır.
23 Ağustos 1993 tarihinde, o tarihte Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olan Demokrasi Partili (DEP) Selim Sadak, Ali Yiğit, Mahmut Alınak ve Sırrı Sakık Digor'u ziyaret etmiştir. Peşinden Digor Cumhuriyet Savcısı'na suç duyurusunda bulunarak, olaya ilişkin soruşturma açılmasını talep etmişlerdir.
Kars Cumhuriyet Savcısı 22 Nisan 1996 tarihinde, Kars Ağır Ceza Mahkemesi'ne, gösterinin yapıldığı tarihte görev başında olan Kars Emniyet Müdürlüğü Özel Harekat Şube Müdürlüğü'nde görevli 8 polis memuru hakkında, adam öldürmeye teşebbüs ve adam öldürme suçlamalarıyla Türk Ceza Kanunu'nun 448, 450/5, 463, 62, 31 ve 33. maddelerine dayanarak düzenlediği iddianameyi sunmuştur. Davanın görülmesi esnasında çeşitli tarihlerde, başvuranlar davalarını birleştirmişlerdir.
Kars Ağır Ceza Mahkemesi 21 Şubat 2006 tarihinde, dava dosyasındaki olay yerinden toplanan silahlar ile tanık ifadeleri gibi delilleri göz önünde bulundurarak, kalabalıkta PKK üyelerinin bulunduğunu, bu kişilerin polislere ateş açtığını, polisin de kendini korumak için geri ateş açtığını tespit etmiştir. Buna göre 8 polis memurunu, meşru müdafaa kapsamında hareket ettikleri gerekçesiyle haklarındaki tüm suçlamalardan beraat ettirmiştir.
Yargıtay 7 Nisan 2009 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını usul bakımından bozmuştur.
Dava Kars Ağır Ceza Mahkemesi'nde derdesttir.
ŞİKAYETLER
Birinci, ikinci, üçüncü, beşinci, altıncı, yedinci, sekizinci, dokuzuncu, onuncu, on ikinci, on üçüncü, on dördüncü, on beşinci, on altıncı ve on yedinci başvuranlar AİHS'nin 2. maddesi çerçevesinde yakınlarının öldürülmesinden şikayetçi olmuştur. Birinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, yedinci ve on birinci başvuranlar ayrıca güvenlik güçlerinin eylemleri sonucunda hayatlarının tehlikeye atılarak AİHS'nin 2. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir. Bu başlık altında, başvuranlar güvenlik güçlerinin orantısız güç kullandıklarını belirtmişler, güvenlik güçlerinin güç ve silah kullanımına ilişkin yasal ve idari çerçeveyi eleştirmişlerdir. Ayrıca polis memurları hakkında yürütülen soruşturma ile cezai yargılamanın etkili olmadığından şikayetçi olmuşlardır.
Başvuranlar 3. madde çerçevesinde, gösteri günü maruz kaldıkları güvenlik güçlerinin muamelesi ile soruşturma ve yargılama esnasında maruz kaldıkları muameleden şikayetçi olmuşlardır. Bu başlık altında ayrıca yakınlarının hala hayattayken ya da öldükten hemen sonra silah yüklü araçların arkasında sürüklendiklerinden şikayetçi olmuşlardır.
Başvuranlar AİHS'nin 6. maddesi çerçevesinde sanık polis memurlarının yargılanmalarının uzun sürmesinden şikayetçi olmuşlardır.
Başvuranlar, AİHS'nin 10 ve 11. maddelerine dayanarak, gösterideki polis müdahalesinin ve polisin güç kullanmasının, gösteriye katılanların ifade ve toplantı özgürlüklerini ihlal ettiğini iddia etmişlerdir.
Başvuranlar AİHS'nin 2, 3, 6, 10 ve 11. maddeleriyle bağlantılı olarak AİHS'nin 13. maddesi çerçevesinde etkili iç hukuk yollarından mahrum bırakıldıklarını öne sürmüşlerdir.
Son olarak başvuranlar AİHS'nin 2, 3, 6, 10, 11 ve 13. maddeleriyle bağlantılı olarak AİHS'nin 14. maddesi çerçevesinde Kürt etnik kökenleri nedeniyle ayrımcılığa uğradıklarını belirtmişlerdir.
HUKUK
AİHM, 28 Nisan 2011 tarihinde Hükümet'ten izleyen deklarasyonu almıştır:
"1. Hükümet, Türk yasalarına ve Hükümet'in bu tür olayların önlenmesi konusundaki kararlılığına rağmen aşırı güç kullanımından doğan ölüm ve yaralanma olaylarının meydana gelmesinden üzüntü duymaktadır.
2. Ölüme ve ölümcül yaralanmalara yol açan aşırı ve orantısız güç kullanımının AİHS'nin 2. maddesinin ihlalini teşkil ettiği kabul edilmektedir. Hükümet, uygun yönergelerin çıkarılacağını ve - etkili soruşturma yürütülmesi yükümlülüğü de dahil olmak üzere - yaşama hakkına saygı gösterilmesinin sağlanması için gerekli tüm tedbirlerin alınacağını taahhüt eder. Bu bağlamda, mevcut başvurudakine benzer koşullarda ölüm ve yaralanmaların yaşanmasında azalmaya ve daha etkili soruşturmalar yürütülmesine yol açan yeni yasal ve idari tedbirlerin alındığı kaydedilir.
3. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin, başvuranlara ex gratia izleyen meblağları ödemeye hazır olduğunu beyan ederim.
Kasım Çağdavul 35.000 EUR
Besrayi Orun, Yavuz Orun 35.000 EUR
Zeki Çeberli 10.000 EUR
Güvercin Geçener, Turgut Geçener 35.000 EUR
Mehmet Zeki Talan 35.000 EUR
Tahir Mirze Çağdavul, Hacer Çağdavul 35.000 EUR
Makbule Çağdavul 35.000 EUR
Hadi Kesik 10.000 EUR
Hazal Çalişci 35.000 EUR
Kiney Çağdavul 35.000 EUR
Yaşar Kerenciler 35.000 EUR
Nuriye Buğan, Sürmeli Buğan 35.000 EUR
Yıldız Dalğa 10.000 EUR
Yargılama giderlerini de kapsayan yukarıda belirtilen bu meblağlar, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Türk Lirası'na çevrilip, başvuranların belirteceği banka hesabına yatırılacaktır. Meblağlar, uygulanabilecek her türlü vergiden muaf olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 37/1 maddesi uyarınca AİHM kararı tarihinden itibaren üç ay içinde ödenecektir. Bu ödeme, davaların nihai çözümünü teşkil edecektir."
AİHM, 17 Haziran 2011 tarihinde başvuranların temsilcisi tarafından imzalanmış olan izleyen deklarasyonu almıştır:
"1. Başvuranlar Kasım Çağdavul, Besrayi Orun, Yavuz Orun, Güvercin Geçener, Turgut Geçener, Mehmet Zeki Talan, Tahir Mirze Çağdavul, Hacer Çağdavul, Makbule Çağdavul, Hazal Çalişci, Kiney Çağdavul, Yaşar Kerenciler, Nuriye Buğan, Sürmeli Buğan, Zeki Çeberli, Hadi Kesik ve Yıldız Dalğa'nın temsilcisi sıfatıyla, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nde derdest 9542/06 no'lu başvurunun dostane çözümünü teminen, başvuranlara ex gratia her türlü kesintiden muaf olarak toplam 380.000 EUR (üç yüz seksen bin Euro) ödemeye hazır olduğunu kaydettim. Davayla ilgili yargılama giderlerini karşılayacak olan bu meblağ, sözkonusu deklarasyonda belirtilen koşullara uygun olarak, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 37/1 maddesi uyarınca AİHM kararı tarihinden itibaren üç ay içinde ödenecektir.
2. Usulüne uygun olarak başvuranlara danıştıktan sonra, teklifi kabul ediyor ve bu başvuruya yol açan olaylar hususunda Türkiye aleyhindeki iddialardan vazgeçiyoruz. Bu şekilde, davanın nihai olarak karara bağlandığını bildiririz.
3. Bu deklarasyon Hükümet ile ben ve başvuranlar arasında varılan dostane çözüm temelinde ilan edilmiştir."
AİHM, taraflar arasında varılan dostane çözümü dikkate almıştır. Çözümün, AİHS ve Protokollerinde öngörülen insan haklarına saygı temeline dayandığı hususunda tatmin olmuştur ve başvurunun incelenmesinin devamını haklı çıkaracak kamu yararına hiçbir neden tespit etmemiştir (AİHS'nin 37/1 maddesi).
Yukarıda belirtilenler ışığında dava kayıttan düşürülmelidir.
Bu gerekçelere dayanarak, AİHM, oybirliği ile
Başvurunun kayıtlardan düşürülmesine karar vermiştir.
EK
Başvuranların listesi
1. Kasım Çağdavul, 1955 doğumlu
2. Besrayi Orun, 1952 doğumlu
3. Yavuz Orun, 1972 doğumlu
4. Feyfur Çeberli, 1927 doğumlu;
5. Güvercin Geçener, 1929 doğumlu
6. Turgut Geçener, 1960 doğumlu
7. Mehmet Zeki Talan, 1973 doğumlu
8. Tahir Mirze Çağdavul, 1941 doğumlu
9. Hacer Çağdavul, 1947 doğumlu
10. Makbule Çağdavul, 1985 doğumlu
11. Hadi Kesik, 1961 doğumlu
12. Hazal Çalişci, 1965 doğumlu
13. Kiney Çağdavul, 1951 doğumlu
14. Hüseyin Kerenciler, 1929 doğumlu
15. Nuriye Buğan, 1948 doğumlu
16. Sürmeli Buğan, 1939 doğumlu
17. Yıldız Dalğa, 1950 doğumlu
Full & Egal Universal Law Academy