(AİHS. m. 6, 35, 37) (TAHSİN ACAR - TÜRKİYE DAVASI) (İLYAS KARAL - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru no: 38063/07, 27831/08, 27832/08, 27833/08, 27834/08, 27835/08, 27836/08, 27837/08, 27838/08, 27839/08, 27840/08, 27841/08, 27842/08, 27843/08, 27844/08, 27845/08, 27846/08, 27847/08, 27848/08, 27849/08, 27850/08, 27851/08, 27852/08, 27853/08, 27854/08 ve 27855/08)
Kararın Çevirisi
30 Ağustos 2011
30 Ağustos 2011 tarihinde, David Thor Björgvinsson Başkanlığında, Hakimler Giorgio Malinverni, Guido Raimondi ve Zabıt Katibi Yardımcısı Françoise Elens-Passos'un mevcudiyetinde toplanan heyet, 24 Ağustos 2007 tarihinde açılan başvuruyu ve 11 Şubat 2011 tarihinde Savunmacı Hükümet tarafından sunulan ve AİHM'yi kararın kayıttan düşürülmesi kararı vermeye davet eden beyan ile başvuran tarafın sözkonusu beyana cevabını incelemiş ve izleyen kararı vermiştir:
OLAYLAR
Başvurular, Hasan Ulvi Seval, Tamer Türer, Tevfik Turan, Yunus Ilkıç, Yunus Deviren, Erol Memişoğlu, Fahrettin Özdel, Ali Durnagöz, Hüseyin İkidağ, Ali Abbas Kılıç, Abdulvahap Tanrıkulu, Öztürk Sinan, Cemil Özkalay, Mehmet Erdoğan, Ayhan Kuşdoğan, Naci Özel, Cüneyt Aydın, Erdal Gül, Şahin Gül, Can Gül, Özen Aydın, Şinasi Kayıran, Hasan Kayıran, İsmail Elbi, Yaşar Yılmaz, Lütfi Yücepur ve Sedrettin Oran ile Süheyla Seval, Fevziye Kırış, Ayşe Aydemir Memişoğlu, Türkan Durgut, Fatma Erdoğan, Huriye Kuşdoğan, Rukiye Özel, Nuran Gül, Sibel Kayıran, Tuğce Kayıran, Rukiye Elbi, Huriye Yılmaz, Sultan Yücepur ve Şengül Oran tarafından yapılmıştır. Başvuranların tamamı Türk vatandaşıdır ve Yalova Barosu avukatlarından A.Aydemir tarafından temsil edilmektedirler. Türk Hükümeti, temsilcisi tarafından temsil edilmektedir.
1999 yılında Türkiye'nin kuzey batısında meydana gelen depremin ardından, başvuranlar, yaşadıkları alanın yakınında bulunan Aksa Akrilik Kimya San. ve Tic. A.Ş. anonim şirketine ait bir kimya fabrikasından sitren akrilonitril sızması sonucunda fiziki ve manevi zararlara maruz kalmışlardır. Başvuranlar, özellikle 1999 yılının Ekim ve Kasım aylarında, sözkonusu şirket hakkında adli merciler önünde tazminat davası açmışlardır. Ancak, mahkemeler, aşağıdaki tabloda tarihleri belirtilen kararlarla başvuranların taleplerini reddetmişlerdir.
Başvuru Başvuranların İç hukukta İlk derece Nihai Yargıtay'a yapılan
numarası adları ve soyadları davanın açıldığı tarih mahkemesinin karar tarihi başvuru tarihi
38063/07 Hasan Ulvi ve 17/11/1999
Süheyla SEVA 12/06/2006 26/02/2007 24/08/2007
27831/08 Tamer TÜRER 17/11/1999 18/07/2003
08/05/2007 24/08/2007
27832/08 Tevfik TURAN 17/11/1999 29/12/2004
08/05/2007 24/08/2007
27833/08 Yunus ILKIÇ 20/10/1999 21/12/2006 08/05/2007 24/08/2007
27834/08 Yunus DEVİREN 20/10/1999 29/12/2004 ...... 24/08/2007
27835/08 Erol MEMİŞOĞLU 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
27836/08 Fahrettin ÖZDEL 17/11/1999 29/12/2004 08/05/2007 24/08/2007
27837/08 Fevziye KIRIŞ 17/11/1999 18/07/2003 26/02/2007 24/08/2007
27838/08 Ali DURNAGÖZ 17/11/1999 18/07/2003 26/02/2007 24/08/2007
27839/08 Ayşe AYDEMİR MEMİŞOĞLU 20/10/1999 29/12/200 408/05/2007 24/08/2007
27840/08 Hüseyin İKİDAĞ 17/11/1999 29/12/2004 08/05/2007 24/08/2007
27841/08 Ali Abbas KILIÇ 17/11/1999 18/07/2003 ...... 24/08/2007
27842/08 Türkan DURGUT 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
27843/08 Abdulvahap
TANRIKULU 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
27844/08 Öztürk SİNAN 17/11/1999 18/07/2003 ...... 24/08/2007
27845/08 Cemil ÖZKALAY 31/07/200116/07/200714/10/2008 24/08/2007
27846/08 Fatma ve Mehmet ERDOĞAN 17/11/1999 12/06/2006 26/02/2007 24/08/2007
27847/08 Ayhan ve Huriye KUŞDOĞAN 17/11/1999 18/07/2003 26/02/2007 24/08/2007
27848/08 Naci ve Rukiye ÖZEL 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
27849/08 Cüneyt ve Özen AYDIN 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
27850/08 Erdal, Nuran, Şahin ve Can GÜL17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
27851/08 Sibel, Şinasi, Hasan ve 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 Tuğce KAYIRAN 24/08/2007
27852/08 İsmail ve Rukiye ELBİ 17/11/1999 29/12/2004 08/05/2007 24/08/2007
27853/08 Huriye ve Yaşar YILMAZ 17/11/1999 29/12/2004 08/05/2007 24/08/2007
27854/08 Sultan ve Lütfi YÜCEPUR 17/11/1999 29/12/2004 08/05/2007 24/08/2007
27855/08 Şengül ve Sedrettin ORAN 17/11/1999 18/07/2003 08/05/2007 24/08/2007
ŞİKAYETLER
AİHS'nin 6/1 maddesine atıfta bulunarak, başvuranlar, öncelikle davalarının makul bir sürede görülmemesinden şikayetçi olmaktadırlar.
AİHS'nin hiçbir maddesine atıfta bulunmadan, başvuranlar, genel olarak, mülkiyet, adalete erişim, güvenlik, sağlığın korunması, aile hayatına saygı, sağlıklı çevre, imkanların eşitliği, dolaşım özgürlüğü ve yerleşim haklarının ihlal edildiğini iddia etmektedirler.
HUKUK
I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
Olaylar ve esasa ilişkin ortaya koydukları sorun bakımından, başvuruların benzerliğini dikkate alan AİHM, başvuruların birleştirilmesi ve tek bir davada incelenmesi gerektiğine karar vermektedir.
II. YARGILAMA SÜRELERİ KAPSAMINDAKİ ŞİKAYET
Başvuran taraflar, özellikle ulusal mahkemeler önündeki yargılama süresinin uzunluğundan şikayetçi olmaktadır. Başvuran taraflar, AİHS'nin 6/1 maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
11 Şubat 2011 tarihli bir mektupla Hükümet, başvuru ile ortaya konan sorunun çözüme kavuşması amacıyla tek taraflı deklarasyon metni düzenleme isteğini AİHM'nin bilgisine sunmuştur. Ayrıca Hükümet, AİHM'ye AİHS'nin 37. maddesi uyarınca davanın kayıttan düşürülmesi davetinde bulunmuştur.
Bu beyan şu şekildedir:
"Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin AİHM yerleşik içtihadı ışığında uygun olduğu değerlendirmesinde bulunduğu ve her türlü vergiden muaf tutularak tüm maddi ve manevi zararlarını karşılayacak şekilde başvuranlar, Hasan Ulvi Seval, Tamer Türer, Tevfik Turan, Yunus Ilkıç, Yunus Deviren, Erol Memişoğlu, Fahrettin Özdel, Ali Durnagöz, Hüseyin İkidağ, Ali Abbas Kılıç, Abdulvahap Tanrıkulu, Öztürk Sinan, Cemil Özkalay, Mehmet Erdoğan, Ayhan Kuşdoğan, Naci Özel, Cüneyt Aydın, Erdal Gül, Şahin Gül, Can Gül, Özen Aydın, Şinasi Kayıran, Hasan Kayıran, İsmail Elbi, Yaşar Yılmaz, Lütfi Yücepur, Sedrettin Oran, Süheyla Seval, Fevziye Kırış, Ayşe Aydemir Memişoğlu, Türkan Durgut, Fatma Erdoğan, Huriye Kuşdoğan, Rukiye Özel, Nuran Gül, Sibel Kayıran, Tuğce Kayıran, Rukiye Elbi, Huriye Yılmaz, Sultan Yücepur ve Şengül Oran'ın her birine 3.500 Euro (üç bin beş yüz Euro) yani toplamda 143.500 Euro (yüz kırk üç bin beş yüz Euro) ödemeyi taahhüt ettiğini beyan ederim.
Sözkonusu bu miktar ilgili dönemdeki her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası'na çevrilecektir. . Bu miktar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin AİHS'nin 37/1 maddesi uyarınca verdiği kararın bildirilmesini müteakip üç ay içinde ödenecektir. Hükümet tarafından ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda, söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar geçecek süre için Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanacaktır. Bu tutarın ödenmesi, davanın nihai çözüme kavuşturulmasını teşkil edecektir.
Hükümet başvuran tarafça başlatılan iç hukuk sürecinin AİHM yerleşik içtihadı uyarınca uzun olduğunu kabul etmektedir (Daneshpayeh-Türkiye no: 21086/04, 16 Temmuz 2009). Hükümet AİHM'yi sırasıyla başvurunun incelenmesinin gerekli olmadığını ifade etmeye ve başvurunun AİHS'nin 37. maddesi uyarınca kayıttan düşürülmesi kararı vermeye davet etmektedir."
11 Nisan 2011 tarihli bir mektupla, başvuran taraflar, Hükümet tarafından yapılan teklifin kendileri için uygun olduğunu belirtmişlerdir. Buna karşın, başvuran taraflar, AİHM'den başvurularını incelemeyi sürdürmesini talep etmişlerdir.
AİHM, AİHS'nin 37/1 c) maddesi uyarınca yargı sürecinin her aşamasında dava koşullarının bu maddenin 1. paragrafının a), b) veya c) bentlerinde yer alan durumlardan biri ile sonuçlanması durumunda davanın kayıttan düşürülmesine karar verebileceğini hatırlatır. AİHS'nin 37/1 c) maddesi şu şekildedir:
"AİHM başka herhangi bir nedenden ötürü başvurunun incelenmesine devam edilmesi hususunda artık haklı bir gerekçe görmezse."
AİHM ayrıca, mevcut davanın koşullarında, başvuran başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini talep etse bile, Savunmacı Hükümetin tek taraflı beyanına dayalı olarak 37/1 c) maddesi gereğince davanın kayıttan düşürülebileceğini hatırlatmaktadır.
AİHM bu amaçla, deklarasyon beyanını özellikle Tahsin Acar-Türkiye kararı (öncelikli sorun) (başvuru no: 26307/95), WAZA Spolka z.o.o-Polonya (başvuru numarası: 11602/02, 2003) ve İlyas Karal- Türkiye (başvuru no: 44655/09, 29 Mart 2011) kararları ışığında yerleşik içtihadından ileri gelen kıstaslar doğrultusunda irdeleyecektir.
AİHM, işbu kararlarda, Savunmacı Hükümet'e tebliğ edilen şikayetin, ulusal mahkemeler önünde açılan hukuk davalarına ilişkin olduğunu kaydetmektedir. AİHM, Türkiye'ye karşı açılan çok sayıdaki davada, makul sürede davanın görülmesi hakkının ihlali kapsamındaki şikayetlere ilişkin olan içtihadını ortaya koymuştur ( bkz, örneğin, Frydlender-Fransa, başvuru no: 30979/96, Cocchiarella-İtalya, başvuru numarası: 64886/01, Majewski-Polonya, başvuru numarası: 52690/99, 11 Ekim 2005, Wende ve Kukowka-Polonya, başvuru numarası: 56026/00, 10 Mayıs 2007 ve Daneshpayeh-Türkiye, başvuru numarası: 21086/04, 16 Temmuz 2009).
Mevcut davada, beyanında, Hükümet, ihtilaflı yargılama sürelerinin, AİHS'nin 6/1 maddesi uyarınca makul süreyi aştıklarını kabul etmekte ve başvuranların her birine 3.500 Euro maddi ve manevi tazminat ödemeyi teklif etmektedir.
Hükümetin beyanında dile getirdiği taahhüdün niteliğini ve tazminat olarak ödenecek meblağı - ki bu meblağ benzer davalarda ödenen meblağlara uygundur-dikkate alan AİHM, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini gerektirecek bir durumun kalmadığı kanaatindedir (37/1 c) madde).
Ayrıca yukarıda bahse konu değerlendirmeler ışığında ve bu husustaki içtihadın net ve çok sayıda oluşu göz önünde bulundurulduğunda, AİHM, AİHS ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan insan haklarına saygının, başvurunun incelenmesini gerekli kılmadığına kanaat getirmektedir. (in fine 37/1).
III. DİĞER ŞİKAYETLER HAKKINDA
Başvuranlar tarafından düzenlenen diğer şikayetlere ilişkin olarak, sahip olduğu unsurların tamamını dikkate alan ve düzenlenen iddiaların değerlendirilmesinde yetkili olan AİHM, AİHS ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan hak ve ihlallerin ihlaline ilişkin hiçbir unsur tespit edememektedir. AİHS'nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca başvuruların sözkonusu kısımlarının reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu gerekçelerle, AİHM, oybirliğiyle,
Başvuruların birleştirilmesine karar vermekte;
Yargılamaların süresine dair başvuranların şikayetine ilişkin Savunmacı Hükümet'in beyanındaki taahhütleri ve yükümlülüklere saygının yerine getirilmesini öngören esasları dikkate almakta;
AİHS'nin 37/1 c) maddesi uyarınca başvuruların sözkonusu kısımlarının kayıttan düşürülmesine karar vermekte;
Başvuruların geri kalan kısımlarının kabuledilemez olduğu beyan etmektedir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy