Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Daire 2008/16585 Esas 2014/ Karar

(AİHS m. 3, 5, 6, 35, 41, 44, 45) (765 S. K. m. 53, 86, 245, 256) (NEVRUZ BOZKURT - TÜRKİYE DAVASI) (HULKİ GÜNEŞ - TÜRKİYE DAVASI)

(Başvuru No. 16585/08)

KARAR

STRAZBURG

15 Temmuz 2014

İşbu karar Sözleşme’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Çoraman/Türkiye davasında,

Başkan,

Guido Raimondi,

Yargıçlar,

Işıl Karakaş,

András Sajó,

Nebojša Vucinic,

Egidijus Küris,

Robert Spano,

Jon Fridrik Kjolbro

ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Stanley Naismith’in katılımıyla Daire olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 17 Haziran 2014 tarihinde gerçekleştirdiği müzakereler sonucunda anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

USUL

1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (16585/08 No.lu) davanın temelinde, bu devletin vatandaşı olan Yusuf Çoraman’ın (“başvuran”) 25 Mart 2008 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvuru bulunmaktadır.

2. Başvuran, Antalya’da görev yapan Avukat G.R. Yılmaz tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.

3. Başvuran, esasen, yakalanması sırasında kötü muamelelere maruz kaldığını iddia ederek Sözleşme’nin 3. maddesini ileri sürmektedir.

4. Başvuru, 7 Kasım 2011 tarihinde Hükümet’e tebliğ edilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

5. Başvuran, 1982 doğumlu olup Antalya’da ikamet etmektedir.

6. Başvuran, 28 Ocak 2007 tarihinde, saat 00.30 sularında arabayla gece işine giderken Manavgat (Antalya’nın ilçesi) yolu üzerinde devriye polisi tarafından takip edilmiştir. Düzenlenen tutanağa göre, başvuran sağa doğru yoldaki beyaz çizgiyi geçmiş ve hoparlör ve ışıklar ile yapılan uyarılara rağmen durmamıştır. Araba takibinin ardından başvuranın şehir trafiği için tehlike oluşturduğunun tespit edilmesi sebebiyle, polisler, başvuranın aracının lastiklerini hedef alarak ateş açmışlardır. Lastiğin patlaması nedeniyle başvuran yol kenarında durmuştur. Başvuran kaçmaya çalışmış ve zorla zaptedilmiştir. Başvuran, polis memuru M.Ök.’e saldırarak onu boynundan yaralamıştır. İlgili, karakola götürülmüştür. Başvuranın ifadesine göre, aracını durdurmadan önce acilen patronu A.A.’ya telefon etmiş ve bilinmeyen şahısların üzerine ateş ettiklerini söyleyerek kendisinden yardım istemiştir. Polis memuru M.Ök. tarafından yerde sürüklenmiş ve kendisine hakaret edilmiştir. Patronu A.A., A.Ö. ile birlikte olay yerine gelmiştir.

7. Manavgat Devlet Hastanesi’nde 28 Ocak 2007 tarihinde saat 01.12’de düzenlenen sağlık raporunda, başvuranın sol kulağında hassasiyet olduğu belirtilmiş ve Kulak-Burun-Boğaz (KBB) servisinde muayene edilmesi tavsiye edilmiştir. Raporda, ayrıca başvuranın alkolölçeri üflemeyi reddettiği ancak ilgilinin genel durumunun, yoğun miktarda alınan alkolün etkisi altında olduğunu ortaya koyduğu kaydedilmiştir. Başvuran sabah saat 04.00 sularında serbest bırakılmıştır.

8. Manavgat Devlet Hastanesi’nde görevli KBB uzmanı, 29 Ocak 2007 tarihinde, arka alt kadranda, sağ kulak zarında 2,5 mm’lik delinme teşhis etmiş ve bu durumun basit bir tıbbi müdahale ile tedavi edilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir.

A. Polisler Hakkında Açılan Ceza Davası

9. Başvuran, 3 Nisan 2007 tarihinde, polis memurları M.Ök., M.Ön. ve V.A. aleyhinde kötü muameleler ve görevi kötüye kullanma nedeniyle şikayetçi olmuştur. Başvuran, 11 Nisan 2007 tarihinde savcı tarafından dinlenmiştir. Başvuran, özet olarak şunları belirtmiştir:

- Ayırt edici herhangi bir işareti bulunmayan bir araba, sahil yolunda kendisini takip etmiş ve üzerine ateş açmıştır. Yardım istemek amacıyla patronu A.A.’yı aramak için zaman bulabilmiştir. Durmuş ve polis memuru kendisini yakasından çekmiş ve hakaret ederek kendisini zorla yere yatırmıştır. Başvuranın başına tekmeyle vurmuştur. Üçüncü polis memuru başvuranı döverken diğer iki polis memuru da ilgilinin kollarını tutmuştur. A.A. ve A.Ö. olay yerine gelmişler ve başvuranı polislerin darbelerinden kurtarmışlardır. Başvuranın başına vuran kişi M.Ök.’tür.

10. Olayın tanıkları A.A. ve A.Ö. savcılık tarafından dinlenmiştir. İlgililer, kısaca aşağıdaki gibi beyan vermişlerdir:

- Başvuran, ilgilileri aradığında, ilgililer kendisinden 500 metre uzakta bulunmaktadırlar ve ilgililer olay yerine geldiklerinde, polis memuru M.Ök.’nın başvuranı arabasından çıkardığını ve başvuranın yüzüne vurduğunu görmüşlerdir; başvuran bu durumda yere düşmüş ve M.Ök. kendisine tekme atmıştır. İlgililer (A.A. ve A.Ö.), onları ayırmak için araya girmişlerdir. Arabanın lastiğinin patlaması nedeniyle, ilgililer römorkun gelmesini beklemişlerdir. Ardından, yalnızca başvuran karakola götürülmüştür.

11. Savcılık, 10 Mayıs 2007 tarihinde, polisler hakkında soruşturma açılmasına izin verilmesini talep etmek için Manavgat Kaymakamlığı’na başvurmuştur.

12. Vali, 15 Haziran 2007 tarihinde, başvuranın kötü muamele iddialarına ilişkin olarak polisler hakkında ceza soruşturması açılmasına izin vermemiştir. Gerekçelerinde, vali olayları aşağıdaki gibi anlatmıştır:

- Başvuran, kırmızı ışık yandıktan sonra kaçma suçunu işlemiştir. Görevli polis ekibi kendisini takip etmeye başlamış ve megafonla uyarılarda bulunmuştur. Başvuranın boyun eğmemesi nedeniyle polisler başvuranın arabasını etkisiz hale getirmiş ve ilgililerin koşmasıyla devam eden kovalamaca sırasında başvuran yere düşmüştür. Polis memuru M.Ök. başvuranı kaldırmak istediğinde, başvuran onu boğazından yakalamıştır. Başvuran, zor kullanılarak yakalanmıştır. Bir diğer takviye polis ekibi çağrılmıştır. Başvuranın alkolün etkisi altında olduğu ortaya çıkmıştır. Hükümet, polis memuru M.Ök.’ün “boynunda ve kollarında hafif kızarıkların” bulunduğunu saptayan sağlık raporunu dosyaya eklemiştir.

13. Başvuran, 29 Haziran 2007 tarihinde Antalya İdare Mahkemesi’nde bu karara karşı itiraz etmiştir.

14. Savcılık, valilik tarafından ceza davasının açılmasına izin verilmemesine atıfta bulunarak, 12 Temmuz 2007 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

15. İdare Mahkemesi, 26 Eylül 2007 tarihinde başvuran tarafından yapılan itirazı reddetmiştir.
B. Başvuran Tarafından Açılan Tazminat Davası

16. Başvuran, 4 Nisan 2007 tarihinde, polis memuru M.Ök. hakkında Manavgat Asliye Hukuk Mahkemesi’nde hukuk davası açmış ve maruz kaldığı kanaatine vardığı maddi ve manevi zararın tazmin edilmesini talep etmiştir.

17. Yargılama sırasında, Asliye Hukuk Mahkemesi; polisleri, başvuranı ve ileri sürülen tanıkları dinlemiş ve başvuranın yarasının basit bir tıbbi müdahale ile tedavi edilemeyeceğini tespit eden 29 Ocak 2007 tarihli sağlık raporunu dosyaya eklemiştir. Tanıklar, A.A. ve A.Ö., savcılığa daha önce verdikleri ifadeleri tekrarlamışlardır.

18. Asliye Hukuk Mahkemesi, 9 Haziran 2009 tarihinde, M.Ök.’ü başvurana maddi zarar için 500 Türk lirası (TRY) (yaklaşık 232 avro) ve manevi zarar için 5.000 TRY (yaklaşık 2.325 avro) tutarında tazminat ödemeye mahkûm etmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi, kararının gerekçelerinde, polisleri, yalnızca kırmızı ışıkta geçen başvuranı, büyük bir suçlu gibi arabasının lastiklerine ateş ederek takip etmeleri nedeniyle eleştirerek, polislerin sorumluluğunu kabul etmiştir.

Kararın icrası için, M.Ök., başvurana her ay maaşıyla orantılı bir meblağ ödemiştir.

C. Daha Sonra Polis Memuru M.Ök. Hakkında Ceza Soruşturması Açılması

19. Başvurunun Hükümet’e tebliğ edilmesinin ardından, Manavgat Savcılığı, 4483 sayılı Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkındaki Kanun’da yapılan değişikliğin ardından (yukarıda geçen 21. paragraf), kötü muamelelere ve kamu görevini yerine getirirken görevin kötüye kullanılmasına ilişkin şikayetlerin izin talep edilmesini gerektirmediğini hatırlatarak, 19 Ocak 2012 tarihinde dosyayı açmıştır. Başvuran ve suçlanan polisler ile tanıklar savcılık tarafından yeniden dinlenmişlerdir.

20. Savcı, 23 Temmuz 2012 tarihli iddianameyle, Ceza Kanunu’nun 256. maddesi, 86. maddesinin 1. fıkrası ve 53. maddesinin 1. fıkrasına dayanarak, görevlerini icra ederken görevi kötüye kullanma nedeniyle M.Ök. hakkında kamu davası açmıştır. Bu dava halen derdesttir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI

21. 2 Aralık 1999 tarihinde yürürlüğe giren, 4483 sayılı Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkındaki Kanun, 4778 sayılı Kanunla 2 Ocak 2003 tarihinde değişikliğe uğramış ve kötü muameleler (eski Ceza Kanunu’nun 243. maddesi ve 26 Eylül 2004 tarihli yeni Ceza Kanunu’nun 94. ve 95. maddeleri) veya aşırı güç kullanıma (eski Ceza Kanunu’nun 245. maddesi ve yeni Ceza Kanunu’nun 256. maddesi) ilişkin suçlar nedeniyle yargılanma hususu söz konusu kanunun uygulama alanında çıkarılmıştır.

Halihazırda, faillerinin devlet memuru sıfatına sahip olma olasılığına rağmen, bu suçların kovuşturulması, kamu hukuku kapsamına, dolayısıyla soruşturma açılması için önceden izin alınması gerekmeksizin Cumhuriyet savcılarının yetki alanına girmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

I. SÖZLEŞME’NİN 3. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

22. Sözleşme’nin 3. ve 6. maddelerini ileri süren başvuran, yakalanması sırasında kötü muamelelere maruz kalmasından ve bu konuda etkin soruşturma yapılmamasından şikayet etmektedir.

23. Mahkeme, bu şikayetlerin Sözleşme’nin 3. maddesi açısından incelenmesinin uygun olacağı kanısındadır. Söz konusu madde, aşağıdaki gibi ifade edilmektedir:

“Hiç kimse işkenceye veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya cezaya tabi tutulamaz.”

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

24. Hükümet, Mahkeme’yi M.Ök. hakkında kısa bir süre önce açılan ceza davasına atıfta bulunarak, hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle mevcut başvuruyu reddetmeye davet etmektedir. Hükümet, aynı zamanda tazminat davasında başvuranın lehine karar verildiğini ve suçla itham edilen polis memurunun zararları başvurana ödediğini tespit etmektedir. Böylelikle başvuranın mağdur sıfatını kaybettiği kanısına varmaktadır.

25. Mahkeme, başvuranın şikayetinin ardından, savcılığın, valiliğin polisler hakkında soruşturma açılmasına izin verilmemesi yönündeki kararına uymak amacıyla 12 Temmuz 2007 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verdiğini kaydetmektedir. Mahkeme, başvurunun Hükümet’e tebliğ edilmesinin ardından, savcılığın fiilen 23 Temmuz 2012 tarihinde M.Ök. hakkında ceza davası açtığını saptamaktadır. Bu dava halen derdesttir.

26. İç hukuk yollarının tüketilmesine ilişkin sorun hakkında, Mahkeme, başvuranın, yakalanmasından sorumlu olan polis memurları aleyhinde Cumhuriyet savcısına 3 Nisan 2007 tarihinde şikayette bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu şikayet sonucunda, savcılık tarafından 12 Temmuz 2007 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş ve bu karar, İdare Mahkemesi tarafından itirazın reddedilmesinin ardından 26 Eylül 2007 tarihinde kesinleşmiştir. Başvuran, aynı zamanda tazminat istemiyle hukuk davası açmıştır. Dolayısıyla Mahkeme başvuranın kendisi tarafından erişilebilir olan hukuk yollarını tükettiği kanısındadır (Bk., mutatis mutandis, Assenov ve diğerleri/Bulgaristan, 28 Ekim 1998, § 86, Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-VIII).

27. 2012 yılında ceza soruşturmasının açılması nedeniyle bu yeni yargılamanın etkin olup-olmadığının incelenmesi için henüz erkendir ve bu yargılamanın mevcut davada incelenmesi mümkün değildir. Mahkeme dolayısıyla Hükümet tarafından ileri sürülen kabul edilemezliğe ilişkin itirazı reddetmektedir.

28. Mağdur sıfatı hususunda, Mahkeme, yalnızca ulusal mercilerin Sözleşme’nin ihlal edildiğini açıkça ya da özünde kabul ederek, ardından bu ihlali giderdikleri takdirde, kural olarak, başvuranın lehine alınan bir karar ya da tedbirin başvuranın “mağdur” sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli olduğunu hatırlatmaktadır (Bk., örneğin, Eckle/Almanya, 15 Temmuz 1982, § 69, seri A, No. 51, Amuur/Fransa, 25 Haziran 1996, § 36, Derleme 1996-III, Dalban/Romanya [BD], No. 28114/95, § 44, AİHM 1999-VI, Jensen/Danimarka (kabul edilebilirlik hakkında karar), No. 48470/99, AİHM 2001-X ve Torreggiani ve diğerleri/İtalya, No. 57875/09, 46882/09, 55400/09, 57875/09, 61535/09, 35315/10 ve 37818/10, § 38, 8 Ocak 2013). Somut olayda, 3. maddenin esas yönüne ilişkin olarak, Mahkeme, hukuk davasının sonunda fiilen başvuranın lehine karar verildiğini ve başvuranın tazminat elde ettiğini saptamaktadır. Ancak ödenmesine karar verilen ve cezalandırılan polis memuru M.Ök.’nın maaşından yapılan aylık kesintilerle ödenen miktar (yaklaşık 2.325 avro, yukarıda geçen 18. paragraf), başvuranın mağdur sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli olarak görülemeyecektir. Bu nedenle, Mahkeme, Hükümet’in Sözleşme’nin 3. maddesinin esas yönü bakımından başvuranın mağdur sıfatı taşımadığı yönündeki ilk itirazını reddetmektedir.

29. Usul yönüne ilişkin olarak, Mahkeme, kişinin Sözleşme’nin 3. maddesine aykırı bir muameleye maruz kaldığını savunulabilir biçimde iddia etmesi halinde, devletin sorumluların tespit edilmesini ve cezalandırılmasını sağlayacak nitelikte “resmi ve etkin soruşturma” yürütme yönünde pozitif bir yükümlülüğe sahip olduğunu hatırlatmaktadır (Slimani/Fransa, No. 57671/00, §§ 30 ve 31, AİHM 2004-IX ve yukarıda anılan, Assenov ve diğerleri, § 102). Mahkeme, dolayısıyla, bu bağlamda, Hükümet’in, itirazı çerçevesinde, Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamında başvuran tarafından dile getirilen şikayetin esasıyla bağlantılı konulara ilişkin sorunları ileri sürdüğü kanaatindedir. Mahkeme, bu nedenle, söz konusu itirazı esasla birleştirmektedir.

30. Mahkeme, bu şikayetin Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrası anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve diğer yandan, herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla, Mahkeme, söz konusu şikayetin kabul edilebilir olduğunu belirtmektedir.

B. Esas Hakkında

1. Kötü Muamele İddiaları Hakkında

31. Hükümet, başvuranın sağlık raporlarının içeriğine ilişkin iddialarını kabul etmemektedir. Ancak suçlanan polis memuru hakkındaki ceza davasının devam ettiğini hatırlatmaktadır.

32. Mahkeme, öncelikle kötü muamelelerin Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamına girmesi için asgari ağırlık düzeyine ulaşması gerektiğini hatırlatmaktadır. Bu asgari eşiğin değerlendirmesi; esasen, muamelenin süresi veya fiziksel ya da psikolojik etkileri gibi her davanın kendine özgü koşullarının tamamına ve bazı durumlarda, mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumuna bağlıdır. Mahkeme, ardından, bir kimsenin özgürlüğünden yoksun bırakıldığı veya daha genel olarak, güvenlik güçleriyle karşı karşıya kaldığı durumlarda, örneğin, yakalanması sırasında, ilgiliye karşı aşırı ve kendi davranışına göre haksız fiziki güç kullanımının, kural olarak, Sözleşme’nin 3. maddesi ile güvence altına alınan hak açısından ihlal teşkil ettiğini anımsatmaktadır (Bk., diğerleri arasında, Labita/İtalya, No. 26772/95, § 120, AİHM 2000-IV).

33. Mahkeme, kötü muamele iddialarının uygun delil unsurlarıyla desteklenmesi gerektiğini hatırlatmaktadır (bkz, mutatis mutandis, Klaas/Almanya, 22 Eylül 1993, § 30, seri A, No. 269). Mahkeme, olayları tespit etmek için, “her türlü makul şüphenin ötesinde” kanıt ilkesini benimsemektedir, zira bu tür bir kanıt, bir dizi emareden veya çürütülemez, yeterince önemli, kesin ve tutarlı karinelerin sonucunda ortaya çıkabilmektedir (İrlanda/Birleşik-Krallık, 18 Ocak 1978, § 161, seri A, No. 25).

34. Bir şüphelinin yakalanması için güç kullanımının kesinlikle gerekli olduğu koşullarda, bu gücün, orantılı olarak kullanılıp kullanılmadığının araştırılması gerekmektedir (Altay/Türkiye, No. 22279/93, § 54, 22 Mayıs 2001 ve Hulki Güneş/Türkiye, No. 28490/95, § 70, AİHM 2003-VII). Mahkeme, bu bağlamda, meydana gelen lezyon veya sekellerin ve bunların oluştuğu koşulların önem arz ettiğini hatırlatmaktadır (R.L. ve M.-J.D./Fransa, No. 44568/98, § 68, 19 Mayıs 2004 ve Gülizar Tuncer/Türkiye, No. 23708/05, § 31, 21 Eylül 2010).

35. Mahkeme, somut olayda, başvuranın yakalanmasının ardından birkaç saat sonra düzenlenen sağlık raporunda, başvuranın sol kulağında, basit bir tıbbi müdahaleyle tedavi edilemeyecek bir lezyon tespit edildiğini gözlemlemektedir. Mahkeme ayrıca, başvurana polis memuru M.Ök. tarafından yapılan kötü muamele sebebiyle, başvuran tarafından tazminat davası açıldığını ve başvuranın talebinin, Asliye Hukuk Mahkemesi önünde haklı bulunduğunu dikkate almaktadır. Diğer taraftan, söz konusu mahkeme tarafından verilen kararın gerekçelerinde, polis memurlarının sorumluluğunu ve başvurana karşı kullanılan gücün aşırı niteliğini açıklamıştır (yukarıdaki 18. paragraf). Dosyada yer alan belgelerden, diğer unsurların, başvurandan yana olduğu anlaşılmaktadır. Aslında, 2007 yılında ilk suç duyurusu ve Asliye Hukuk Mahkemesi önünde görülen dava sırasında başvuran tarafından gösterilen iki tanık, A.A. ve A.Ö., hakimler önünde verdikleri ifadelerinde, M.Ök.’ün başvuranı tekme darbeleriyle dövdüğünü belirterek, başvuranın ifadesini onaylamışlardır (yukarıdaki 10. ve 17. paragraflar).

36. Mahkeme, değerlendirilmesine sunulan unsurların tümünü dikkate alarak, Asliye Hukuk Mahkemesi gibi, 29 Ocak 2007 tarihli raporda başvuranın bedeninde tespit edilen lezyonun, kesinlikle önemli bir unsur olduğuna ve bu unsurun, Hükümetin sorumlu olduğu bir muameleden kaynaklandığına hükmetmiştir.

37. Dolayısıyla Mahkeme, Sözleşme’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

2. Yürütülen Soruşturmaların Etkin Niteliği Hakkında

38. Mahkeme, bir kimsenin, Devlet görevlilerinin kendisine Sözleşme’nin 3. maddesine aykırı olarak kötü muamelede bulunduklarını savunulabilir şekilde ileri sürmesi durumunda, yetkili makamların olayların meydana geliş şekli ve sırası ile sorumluların belirlenmesini ve cezalandırılmasını sağlayabilecek "resmi ve etkin bir soruşturma" yürütmeleri gerektiğini hatırlatmaktadır (bk. yukarıda anılan Assenov ve diğerleri, §102). Şayet durum bu şekilde ilerlemezse, hukuki olarak genel işkence ve insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağı, temel önemine rağmen, uygulamada etkisiz olacaktır ve bazı durumlarda, yetkililerin, neredeyse bir dokunulmazlıktan istifade ederek, kendi denetimleri altında tutulan kişilerin haklarını ihlal etmeleri mümkün olacaktır (Caloc/Fransa, No. 33951/96, § 89, AİHM 2000-IX ve Batı ve diğerleri/Türkiye, No. 33097/96 ve 57834/00, § 134, AİHM 2004-IV).

39. Mahkeme ayrıca, bu sonuçla, bir yükümlülüğün söz konusu olmadığını ancak yöntemlerden bahsedildiğini hatırlatmaktadır. Makamların, söz konusu olgulara ilişkin delil unsurlarını elde etmek için mümkün olan makul tedbirleri almaları gerekmektedir. Müştekinin bedeninde tespit edilen yaraların sebebinin ve bu bağlamda sorumluların belirlenmesi için, soruşturmanın gücünü zayıflatan herhangi bir eksiklik bulunması durumunda, soruşturmanın bu norma cevap verememe tehlikesi doğmaktadır ( daha önce anılan Batı ve diğerleri, § 134).

40. Mahkeme, somut olayda, Manavgat Cumhuriyet Savcısı’nın, başvuranın ifadesini aldıktan sonra, şüpheli polis memurları hakkında soruşturma başlatılması için Manavgat Valiliği’nden izin talep ettiğini dikkate almaktadır (yukarıdaki 11. paragraf). Valiliğin bu talebi reddetmesi üzerine, savcılık, ilk olarak 12 Temmuz 2007 tarihli takipsizlik kararını vermiştir. Halbuki mevcut davada savcılık, bundan sadece beş yıl sonra, 19 Ocak 2012 tarihinde, soruşturmayı yeniden başlatmış ve polis memuru M.Ök. aleyhinde ceza soruşturması açmıştır. Mahkeme diğer taraftan, 2 Ocak 2003 tarihli 4778 sayılı Kanun tarafından öngörülen değişiklikten bu yana, kötü muamele iddialarına ilişkin suç duyurularının, soruşturma açma izni talebine tabi tutulmak zorunda olmayacağını tespit etmektedir (yukarıdaki 19 ve 21. paragraflar).

41. Mahkeme’ye göre, suç duyurusunda bulunulan ilk tarihle soruşturma açılan tarih arasında geçen sürenin, Sözleşme’nin 3. maddesine ilişkin içtihat tarafından ortaya konulan ivedilik gerekliliğine uygun olması gerekmektedir (bk. a contrario, Çelik ve İmret/Türkiye, No. 44093/98, §§ 54-60, 26 Ekim 2004 ve Amine Güzel/Türkiye, No. 41844/09, §§ 42-43, 17 Eylül 2013).

42. Mahkeme, Sözleşme’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiği iddiasıyla ilgili olarak, bu içtihadın, Hükümetin, başvuranın mağdur sıfatının bulunmadığına dair ilk itirazını reddetmek için ve Sözleşme’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiği sonucuna varmak için yeterli olduğu kanısındadır.

II. SÖZLEŞME’NİN 5. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

43. Başvuran, polis memurlarının kendisini, yakalanma sebepleri hakkında bilgilendirmediklerini ileri sürerek, Sözleşme’nin 5. maddesinin ihlal edildiğinden şikayet etmektedir.

44. Hükümet, bu şikayet için geç kalındığını ve reddedilmesi gerektiğini ileri sürmektedir.

45. Mahkeme, başvuranın serbest bırakılmasıyla, gözaltında tutulma süresinin 27 Ocak 2007 tarihinde sona erdiğini ve başvurunun 25 Mart 2008 tarihinde yapıldığını gözlemlemektedir. Mahkeme, benzer durumlar hakkındaki birçok davada, altı ay süresinin, gözaltının sona erdiği tarihten itibaren başlamasına hükmettiğini hatırlatmaktadır (diğer davalar arasında bk., Ersoy ve Aslan/Türkiye, No. 16087/03, § 27, 28 Nisan 2009 ve Bağrıyanık/Türkiye, No. 43256/04, § 23, 5 Haziran 2007). Mahkeme ayrıca, mevcut dava incelendiğinde, davada, Sözleşme’nin 35. maddesinin 1. fıkrası tarafından düzenlenen altı aylık süreyi durdurabilecek veya erteleyebilecek herhangi özel bir koşulun bulunmadığını tespit etmektedir.

Dolayısıyla başvurunun bu kısmı, gecikmeli olarak sunulmuştur ve Sözleşme’nin 35. maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca, reddedilmesi gerekmektedir.

III. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

46. Sözleşme’nin 41. maddesi uyarınca,

"Eğer Mahkeme bu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf’ın içhukuku bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen ortadan kaldırabiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören taraf lehine adil bir tazmin verilmesine hükmeder. "

A. Tazminat

47. Başvuran maruz kaldığı maddi ve manevi zararlar karşılığında 100.000 avro (EUR) talep etmektedir.

48. Hükümet bu konu hakkında görüş bildirmemektedir.

49. Mahkeme, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında bir nedensellik bağı bulunduğunu düşünmemekte ve bu talebi reddetmektedir. Bununla birlikte Mahkeme, başvurana, manevi zarar karşılığında 7.500 avro ödenmesi gerektiği kanaatindedir.

B. Masraf ve Giderler

50. Başvuran Mahkeme önünde yaptığı masraf ve harcamalar karşılığında 10.000 avro talep etmektedir. Başvuran, bu taleple ilgili kanıtlayıcı hiç bir belge sunmamaktadır.

51. Hükümet bu konuyla ilgili görüş bildirmemektedir.

52. Mahkeme içtihadına göre, başvuran sadece bu masrafların oranının makul niteliği, söz konusu harcamaların gerekliliği ve haklılığı ölçüsünde bu miktarları elde edebilir (Nevruz Bozkurt/Türkiye, No. 27335/04, § 76, 1 Mart 2011). Mahkeme, somut olayda, kanıtlayıcı belgelerin bulunmadığı hususunu ve içtihadını dikkate alarak, başvuranın masraf ve giderlere ilişkin talebini reddetmektedir.

C. Gecikme Faizi

53. Mahkeme, gecikme faizinin, söz konusu miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygulanmasıyla hesaplanmasına karar vermiştir.

MAHKEME, BU GEREKÇELERLE:

1. Oybirliğiyle, Hükümetin ilk itirazının, Sözleşme’nin 3. maddesinin usul yönüyle ilgili olması sebebiyle, esasla birleştirilmesine ve reddedilmesine;

2. Oybirliğiyle, başvurunun, kötü muameleye ilişkin şikayetlerle ilgili olarak kabul edilebilir olduğuna ve başvurunun geri kalan kısmının kabul edilemez olduğuna;

3. Oybirliğiyle, Sözleşme’nin 3. maddesinin usul yönünden ve maddi yönden ihlal edildiğine;

4. Bire karşı altı oyla,

a) Davalı Devletin başvurana, Sözleşme’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten başlamak üzere üç ay içerisinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek ve her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, manevi zarar karşılığında 7.500 avro (yedibinbeşyüz avro) ödemekle yükümlü olduğuna;

b) Belirtilen sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar, bu miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın söz konusu dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Oybirliğiyle, başvurunun geri kalan kısmı ile ilgili adil tazmin taleplerinin reddedilmesine karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilerek, Mahkeme İçtüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları uyarınca, 15 Temmuz 2014 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

İşbu karar ekinde, Sözleşme’nin 45. maddesinin 2. fıkrasına ve İçtüzüğün 74. maddesinin 2. fıkrasına uygun olarak, Yargıç Küris tarafından hazırlanan ayrık görüş bulunmaktadır.

YARGIÇ KÜRİS’İN SUNDUĞU KISMİ AYRIK GÖRÜŞ

1. Karar metninin 4. paragrafına karşı oylamada bulundum. Başvurana ödenmesine karar verilen miktarın, aşırı fazla olduğu kanısındayım.

2. İleri düzeyde sarhoş bir halde araç kullanan ve bu sırada, yolda birçok suç işleyen başvuran, trafik akışı için ciddi bir tehlike teşkil etmiştir. Ayrıca başvuran, kendisini kovalayarak yakalamak zorunda kalan polisin talimatlarına uymamış, aracı polis tarafından durdurulduğu sırada kaçmaya çalışmış, hatta yakalandığı sırada iki polis memurundan birine saldırarak direnmiştir (bk. özellikle kararın 6. ve 12. paragrafları). Benzer koşullarda, bu türden bir davranış söz konusu olduğunda, polisin güç kullanımına başvurması kaçınılmazdır. Güç kullanımının, tahrik edilme durumunda bile, suiistimal edilmemesi gerektiğini zaten söylemeye gerek bile yoktur ancak, somut olayda maalesef tersi bir durum meydana gelmiştir. Başvuranın maruz kaldığı kötü muameleler, haklı çıkarılmamıştır ve ben de, Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varan çoğunluğun, görüşüne katılıyorum.

3. Bununla birlikte, tüm kelimelerin bir anlamı vardır ya da en azından bir anlamı olmalıdır. Söz konusu durum, bir davadan diğerine rutin olarak kullanılan hukuki terimler için de geçerlidir. Karar metninin 4. paragrafında belirtilen miktarın, başvuranın maruz kaldığı "manevi zarar" bağlamında ödenmesine karar verilmesi üzücü ve ironiktir. İlgilinin kendisine karşı güç kullanılmasına yol açan davranışta, manevi zarara ilişkin hiçbir durum görmemekteyim. Bu sebeple, söz konusu "manevi" zarar karşılığında ödenmesine karar verilen "adil tazminin", hakkaniyete uygun olmadığı kanısındayım. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy