(AİHS m. 6, 7, 13, 10, 35, 44) (6352 S. K. m. 105) (3713 S. K. m. 6) (ÜRPER VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (ÇETİN VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (DEMİREL VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (TURGAY VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (ÖLMEZ VE TURGAY - TÜRKİYE DAVASI) (İNCAL - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru No. 42599/08, 30873/09, 38775/09, 38778/09, 40899/09, 40905/09, 43404/09, 44024/09, 44025/09, 47858/09, 53653/09, 5431/10 ve 8571/10)
KARAR
STRASBOURG
29 Ocak 2013
İşbu karar AİHSnin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli düzeltmelere tabi olabilir.
Güdenoğlu ve Diğerleri v. Türkiye davasında,
8 Ocak 2013 tarihinde,
Başkan
Guido Raimondi,
Yargıçlar
Danuté Jociené,
Peer Lorenzen,
Dragoljub Popoviç,
Andras Sajo,
Işıl Karakaş,
Hellen Keller,
ve Daire yazı işleri müdürü Stanley Naismithin katılımıyla oluşturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Dairesi), yapılan gizli müzakereler sonrasında aşağıdaki kararı vermiştir:
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan on üç dava (42599/08, 30873/09, 38775/09, 38778/09, 40899/09, 40905/09, 43404/09, 44024/09, 44025/09, 47858/09, 53653/09, 5431/10 ve 8571/10 nolu), ekte isimleri belirtilen altı Türk vatandaşının (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşmenin (Sözleşme) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudan ibarettir.
2. Başvuranlar, İstanbulda görev yapan avukatlar O. Aslan, B. Aşçı, T. Tanay, E. Timtik, B. Timtik, Ö. Gümüştaş ve Ö. Kılıç tarafından temsil edilmektedir. Türk Hükümeti (Hükümet) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmektedir.
3. Başvuru, 10 Mayıs 2010 tarihinde Hükümete tebliğ edilmiştir. Ayrıca, aynı zamanda başvurunun kabul edilebilirliği ve esasına ilişkin hüküm verilmesine karar verilmiştir (29. maddenin 1. paragrafı).
4. 14 Nisan, 3, 8 ve 30 Temmuz, 6 ve 28 Ağustos, 25 Eylül, 17 Aralık 2009 tarihlerinde başvuranların temsilcileri, AİHM İç Tüzüğünün 40. maddesi uyarınca başvuruların yapıldığının davalı Hükümete tebliğ edilmesini ve 41. Madde uyarınca davalara öncelik verilmesini talep etmiştir. Ancak, 42599/08 no.lu başvuru ile ilgili olarak bu yönde bir talepte bulunulmamıştır.
5. 10 Şubat 2010 tarihinde İkinci Daire Başkanı, AİHM İç Tüzüğünün 41. Maddesi uyarınca 30873/09, 38775/09, 38778/09, 40899/09, 40905/09, 43404/09, 44024/09, 44025/09, 47858/09, 53653/09, 5431/10 ve 8571/10 nolu başvurulara öncelik verilmesi gerektiğine karar vermiştir.
OLAY VE OLGULAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
6. İlişikteki ekte isimleri belirtilen başvuranlar, Türk vatandaşıdır. Sırasıyla 1958, 1971, 1974, 1983, 1986 ve 1987 doğumlu olup, İstanbul ve Ankarada ikamet etmektedirler. Kendileri, altı adet haftalık ve üç adet günlük gazetenin sahibi, yöneticileri, yazı işleri müdürleri ve editörleridir: Bağımsızlık Demokrasi Sosyalizm için Yürüyüş, Ezilenlerin Sosyalist Alternatifi Atılım, Özgür Mezopotamya, Günlük, Siyasi Alternatif, Özgür Görüş, Süreç, Rojev ve Demokratik Açılım.
A. Gazeteler aleyhine açılan davalar
7. 30 Mart 2008 ve 3 Aralık 2009 tarihleri arasında çeşitli tarihlerde İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, yukarıda belirtilen dokuz gazetenin, Terörle Mücadele Kanununun 6 (5) sayılı maddesi uyarınca (3713 sayılı Kanun), gazetelerin çeşitli yasadışı örgütler lehine propaganda yaptıkları yazılar yayınladıkları gerekçesiyle, on beş günden bir aya kadar değişen sürelerle basım ve dağıtımlarının durdurulması kararı vermiştir. İlgili sayıların tüm nüshalarına el konulmuştur. Başvuranlar durdurma kararlarına itiraz etmiş ancak bu itirazları, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedilmiştir. Başvuranlar ya da temsilcilerinin, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yürütülen davaların herhangi birine katılmalarına izin verilmemiştir.
Söz konusu davalara ilişkin ayrıntılar ekteki tablolarda mevcuttur.
B. Başvuranlar aleyhine açılan davalar
8. Günlük gazetesinin yazı işleri müdürleri olan başvuranlardan Ayhan Bilgen aleyhine yürütülen soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş, Filiz Koçali ise yapılan yargılama neticesinde beraat etmiştir.
9. Özgür Mezopotamya, Siyasi Alternatif, Özgür Görüş, Süreç ve Rojev (Kürtçe) gazetelerinin sahibi ve yazı işleri müdürü olan başvuran Cesur Yılmaz, 27 Nisan 2009, 21 Mayıs 2009, 10 Haziran 2009 (iki iddianame) ve 18 Haziran 2009 tarihlerinde olmak üzere, 3713 sayılı Kanunun 6 (2). ve 7 (2). maddeleri ve ayrıca Ceza Kanununun 215.ve 218. maddeleri uyarınca, yasadışı örgüt lehine propaganda yaptığı ve adı geçen gazetede yayınlanan çeşitli yazılarda söz konusu örgüt ve üyelerinin işledikleri suçları övdüğü için hakkında beş defa kamu davası açılmıştır. Dava dosyasında yer alan sınırlı bilgilere göre, başvuran Ziya Çiçekçi hakkında da benzer şekilde soruşturma işlemleri yürütülmüştür. Yukarıda adı geçen başvuranlar aleyhine yürütülen ceza yargılamasının halen devam ettiği görülmektedir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK KURALLARI
10. İlgili iç hukuk kuralları ve uygulamalarına ilişkin açıklamalar, Ürper ve Diğerleri v. Türkiye davasında yer almaktadır (14526/07, 14747/07, 15022/07, 15737/07, 36137/07, 47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07, § § 12-14, 20 Ekim 2009).
11. Yargı Reformu Stratejisi Eylem Planı kapsamında 5 Temmuz 2012 tarihinde, Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun (6352 sayılı Kanun) yürürlüğe girmiştir. 6352 sayılı Kanunun 105 (2) maddesi ile, Terörle Mücadele Kanununun 6 (5) maddesi yürürlükten kaldırılmıştır (3713 sayılı Kanun).
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
12. Başvuru konularının benzer olmasını göz önüne alan AİHM, başvurulan birleştirilmesine karar vermiştir.
I. KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA
13. Hükümet, haklarında ceza yargılaması başlatılmış olan Günlük gazetesi yazı işleri müdürleri olan başvuranlar Ayhan Bilgen ve Filiz Koçalinin mağdur statülerine itiraz etmiştir. Bu çerçevede, Ayhan Bilgen aleyhine yürütülen ceza soruşturması sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve Filiz Koçali aleyhine ise beraat kararı verilmiş olduğunu ileri sürmüştür.
14. Başvuranlar, gazetelerinin basım ve dağıtımlarının durdurulmasından etkilenmiş olduklarını iddia etmiştir.
15. AİHM, Hükümet tarafından daha önceki davalarda yapılan benzeri itirazları incelediğini ve reddetdiğini belirtmiştir (bkz., Tanrıkulu, Çetin, Kaya ve Diğerleri v. Türkiye (dec), no. 40150/98, 40153/98 ve 40160/98, 6 Kasım 2001; Yıldız ve Diğerleri (dec), no. 60608/00, 26 Nisan 2005 ve Ürper ve Diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 18). AİHM, önceki içtihatlarından uzaklaşmasını gerektirecek mevcut davaya özel bir husus olmadığına karar verir. Dolayısıyla, Hükümetin itirazını reddetmiştir.
16. AİHM başvuruların, Sözleşmenin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında dayanaktan yoksun olmadığını açıkça kaydetmektedir. AİHM ayrıca hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmadığını tespit etmektedir. Dolayısıyla şikayet kabul edilebilir olarak beyan edilmelidir.
II. ESAS HAKKINDA
A. Sözleşmenin 10. Maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında
17. Başvuranlar, Bağımsızlık Demokrasi Sosyalizm için Yürüyüş, Ezilenlerin Sosyalist Alternatifi Atılım, Özgür Mezopotamya, Günlük, Siyasi Alternatif, Özgür Görüş, Süreç, Rojev ve Demokratik Açılım gazetelerinin basım ve dağıtımının, 3713 sayılı Kanunun 6(5). maddesi uyarınca durdurulmasının, Sözleşmenin 10. maddesi anlamında ifade özgürlüğüne haksız müdahale anlamına geldiğini iddia etmişlerdir. Başvuranlar genel olarak gazetelerin basımına bu kadar uzun süreyle getirilen bir yasağın, yerel mahkemelerce karar verildiği zaman gelecekteki içeriklerinin ne olacağı bilinmediğinden sansür uygulamasına dönüştüğünü özellikle iddia etmişlerdir.
18. Hükümet, yerel mahkemelerin verdikleri kararların, ulusal güvenliğin korunması, toprak bütünlüğü ve kamu güvenliği dahil birçok meşru amaca dayandığını ileri sürmüştür. Ayrıca, söz konusu yazıların içerikleri göz önüne alındığında, alınan tedbirlerin hizmet edilen meşru amaçlarla orantılı ve demokratik bir toplum için gerekli olduğunu ileri sürmüştür.
19. AİHM, Ürper ve Diğerleri (yukarıda atıfta bulunulan, §§ 24-45) davasında da benzer bir başvuruyu incelemiş ve Sözleşmenin 10. maddesinin ihlalini tespit etmiş olduğunu ve söz konusu davada özellikle 3713 sayılı Kanunun 6(5). maddesine dayanarak süreli bir yayının tamamının gelecekteki baskılarını yasaklamanın, demokratik bir toplumda alınması gerekli bir tedbirin ötesinde ve hatta uygulamanın sansüre dönüştüğü kararını verdiğini ifade etmiştir. AİHM, önceki içtihatlarından uzaklaşmasını gerektirecek mevcut davaya özel bir husus olmadığına karar vermiştir.
20. Dolayısıyla Sözleşmenin 10. maddesi ihlal edilmiştir.
B. Sözleşmenin 6, 7 ve 13. maddelerinin ve Sözleşmenin 1. Protokolünün 1. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında
21. Başvuranlar, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi nezdinde yürütülen davalara katılamadıkları ve mahkemenin kendi savunmalarını almadan yukarıda adı geçen gazetelerin basım ve dağıtımını durdurma kararı aldığı için, Sözleşmenin 6. maddesinin 1. ve 3. paragrafları anlamında şikayetçi olmuşlardır. Ayrıca, sözleşmenin 13. maddesi bağlamında durdurma kararlarına yaptıkları itirazların duruşma yapılmadan reddedildiğini ve yerel mahkeme kararlarının hukuka uygunluğuna itiraz edecekleri etkili bir yargı yolu olmadığını ileri sürmüşlerdir. Başvuranlar, yerel mahkemelerin sorumlu oldukları gazetelerde haber bültenlerinin ve yazıların yayımlanması ile suç işlemiş olduklarına karar verilmesi nedeniyle, yukarıda bahsi geçen bu kararların masumiyet karinesini ihlal etmesi itibariyle Sözleşmenin 6. maddesinin 2. paragrafı anlamında şikayette bulunmuşlardır. Başvuranlar ayrıca, Sözleşmenin 7. maddesi anlamında gazetelerin basım ve dağıtımının durdurulması kararlarının yasal dayanaktan yoksun bir cezaya dönüştüğünü ileri sürmüşlerdir. Son olarak, Bağımsızlık Demokrasi Sosyalizm için Yürüyüş, Ezilenlerin Sosyalist Alternatifi Atılım, Özgür Mezopotamya, Günlük, Siyasi Alternatif, Özgür Görüş, Süreç, Rojev ve Demokratik Açılım gazetelerinin basımlarının durdurulması kararının, 1. Protokolün 1. maddesi anlamında mülkiyet haklarına haksız müdahale teşkil ettiği yönünde şikâyetçi olmuşlardır.
22. Hükümet bu iddialara itiraz etmiştir.
23. AİHM davaların olay ve koşulları ve Sözleşmenin 10. maddesinin ihlal edildiği tespitini (yukarıdaki 19-20. paragraflara bakınız) göz önüne alarak AİHM, mevcut başvurularla ortaya konulan ana hukuki problemi incelediği kanaatindedir.
Dolayısıyla, diğer başvurular hakkında ayrı bir karar verilmesine gerek olmadığı görüşündedir (bkz., gerekli değişikliğin yapılması şartıyla, Demirel ve Diğerleri v. Türkiye, no. 75512/01, § 27, 24 Temmuz 2007; Demirel ve Ateş v. Türkiye (no.3), no. 11976/03, § 38, 9 Aralık 2008; Ürper ve Diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, § 49; Turgay ve Diğerleri v. Türkiye, § 27, 15 Haziran 2010; Ölmez ve Turgay v. Türkiye, § 20, 5 Ekim 2010).
III. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
1. Maddi tazminat hakkında
24. Başvuranlar, durdurma kararları sonucunda gazetelerin uğradığı ticari zarar karşılığı maddi tazminat olarak 221,000 Euro (EUR) talep etmiştir.
25. Hükümet, Incal v. Türkiye (9 Haziran 1998, § 82, Karar ve Hükümlerin Derlemesi 1998-IV) davasında verilen karara atıfta bulunarak, başvuranların, maddi tazminat taleplerine dayanak teşkil edecek belgeleri ibraz edemediklerini ileri sürmüştür.
26. Tazminat taleplerine dayanak olarak başvuran Cesur Yılmaz, 12,654 Türk Lirası (TL) tutarındaki Süreç ve Özgür Görüş gazetelerinin basım faturalarını ve Günlük gazetesinin sahibi ve genel yayın yönetmeni Ziya Çiçekçi ise, 80,305 TL. tutarındaki makbuzları ibraz etmiştir.
27. AİHM, başvuranlar tarafından ibraz edilen fatura nüshalarının, Süreç, Özgür Görüş ve Günlük gazetelerinin belli başlı gelir ve giderlerini gösterdiğini kabul etmekle birlikte, bu belgelerin gazetelerin uğradığı zararın tam tutarını belirlemek konusunda yeterli olmadığı görüşündedir. Mevcut davalardaki gazetelerin de, ticari faaliyette bulunan işletmeler gibi, başvuranlar tarafından belgelendirilemeyen başka gelir ve giderlerinin olması gerekmektedir. Dolayısıyla AİHM, başvuranlar tarafından ibraz edilen belgeler esasında, uğranılan maddi zararın tam tutarını tespit edememiştir (bkz., Ürper ve Diğerleri v. Türkiye, yukarıda atıfta bulunulan, § 57).
28. Ancak AİHM, 15 günden bir aya kadar değişen sürelerle gazete basımının durdurulması kararı hakkında yapılan ihlal tespiti sonucunda, belirli bir maddi zararın olduğunu kabul etmektedir (bkz., gerekli değişikliğin yapılması şartıyla, Özgür Gündem v. Türkiye, no. 23144/93, § 80, AİHM 2000-III; Ürper ve Diğerleri, yukarıda atıfta bulunulan, §§ 57-58; Ölmez ve Turgay, yukarıda atıfta bulunulan, § 25). Davaya özgü olay ve olguları dikkate alan ve dava dosyasında yer alan bilgilere göre kendi maliyet tahminini yapan AİHM, maddi tazminat olarak Ziya Çiçekçi ve Cesur Yılmaza sırasıyla, 1,000 EUR ve 1,500 EUR ödenmesine karar verir. Diğer taraftan, tazminat taleplerine dayanak teşkil edecek herhangi bir belge ibraz etmediklerinden, diğer başvuranlar tarafından yapılan maddi tazminat taleplerini reddeder.
2. Manevi tazminat hakkında
29. Başvuranlar, manevi tazminat toplam 45,000 EUR talep etmiştir.
30. Hükümet, bu tutarın çok fazla olduğunu belirtmiş ve bu türden bir tazminat verilmesinin haksız kazanca yol açacağını ileri sürmüştür.
31. Başvuran Halit Güdenoğlu, AİHM tarafından belirlenen süre içinde adil tazmin talebinde bulunamamıştır. Buna göre AİHM, bu başlık altında herhangi bir karar vermeye gerek olmadığı görüşündedir.
32. AİHM, diğer tüm başvuranların, yalnızca ihlal tespiti ile yeterli düzeyde tazmin edilemeyecek bir gerilim ve hayal kırıklığı yaşadıklarını düşünmektedir. Davaya özgü olay ve koşulları ve tespiti yapılan ihlal türünü dikkate alan AİHM, başvuranların her birine 1,800 EUR manevi tazminat ödenmesine karar verir.
B. Masraf ve giderler
33. Başvuranlar ayrıca, yerel mahkemeler ve AİHM nezdinde tahakkuk eden masraf ve giderler karşılığı olarak 16,000 EUR talep etmiştir. Bu bağlamda, başvuruları ile ilgili olarak yasal temsilcileri ile geçirdikleri zamanı gösteren belgeleri ve aynı zamanda masraf ve harcamalara ilişkin tabloları ibraz etmişlerdir.
34. Hükümet bu talebe itiraz etmiştir.
35. AİHM, Halit Güdenoğlunun bu başlık altındaki talebini, AİHM tarafından belirlenen süre içinde adil tazmin talebinde bulunmadığı için reddetmektedir.
36. Diğer başvuranlarla ilgili olarak AİHM, kendi içtihatlarına göre, bir başvuranın masraf ve giderleri geri almaya hak kazanabilmesi için, söz konusu masraf ve giderlerin fiilen gerçekleşmiş, gerekli olduğu için yapılmış ve miktar olarak makul olması gerektiğini yinelemektedir. Mevcut davada AİHM, kendisine ibraz edilmiş olan belgeler ve yukarıda belirtilen ölçütler çerçevesinde, AİHM nezdindeki masrafların karşılığı olarak, başvuran Sibel Buluta (başvuru no. 30873/09) 1,000 EUR (bin Euro) ve kalan başvuranlara (başvuru no. 38775/09, 38778/09, 40899/09, 40905/09, 43404/09, 44024/09, 44025/09, 47858/09, 53653/09, 5431/10 ve 8571/10) müştereken 1,000 EUR (bin Euro) ödenmesinin makul olduğuna karar vermiştir.
C. Gecikme faizi
37. AİHM, gecikme faizi oranı olarak Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal kredilere uygulanan faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar verir.
BU GEREKÇELERLE MAHKEME OY BİRLİĞİYLE
1. Başvuruların birleştirilmesine karar verir,
2. Başvuruların kabul edilebilir olduğunu beyan eder,
3. Sözleşmenin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar verir,
4. Sözleşmenin 6, 7 ve 13. maddeleri ve 1. Protokolün 1. maddesi uyarınca yapılan başvuruların ayrıca incelenmesine gerek olmadığına karar verir,
5. (a) Davalı Hükümetin başvuranlara, Sözleşmenin 44. maddesinin 2. paragrafı uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde; ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirasına çevrilmek üzere aşağıda belirtilen tutarları ödemesine,
(i) Başvuran Ziya Çiçekçiye maddi tazminat olarak 1,000 EUR (bin Euro);
(ii) Başvuran Cesur Yılmaza maddi tazminat olarak 1,500 EUR (bin beş yüz Euro);
(iii) aşağıda belirtilen başvuranların her birine, manevi tazminat olarak 1,800 EUR (bin sekiz yüz Euro) ve vergi olarak ödenmesi gereken her türlü tutar:
- Sibel Bulut
- Cesur Yılmaz
- Ziya Çiçekçi
- Ayhan Bilgen
- Filiz Koçali
(iv) Masraf ve giderlerin karşılığı olarak, başvuran Sibel Buluta (başvuru no. 30873/09) 1,000 EUR (bin Euro) ve kalan başvuranlara (başvuru no. 38775/09, 38778/09, 40899/09, 40905/09, 43404/09, 44024/09, 44025/09, 47858/09, 53653/09, 5431/10 ve 8571/10) müştereken 1,000 EUR (bin Euro) ve vergi olarak ödenmesi gereken her türlü tutarı ödemesine ve
(v) yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, gecikme süresi boyunca, yukarıda belirtilen miktara Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal kredilere uygulanan faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranda basit faiz işletileceğine karar verir.
6. Başvuranların adil tazmine ilişkin diğer taleplerini reddeder.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş ve AİHM İçtüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragrafları uyarınca 29 Ocak 2013 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy