(AİHS m. 6, 13, 14, 34, 35, 41, 44, Protokol No 1) (MERAL - TÜRKİYE DAVASI) (GARCİA RUIZ - İSPANYA DAVASI) (AKSOY (EROĞLU) - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru no: 57711/08, 59325/08, 59334/08, 59351/08, 60153/08, 60155/08, 60157/08, 60159/08, 60160/08, 60173/08, 60181/08, 60184/08, 60197/08, 60200/08, 60202/08, 60213/08, 60220/08, 60226/08, 61540/08, 61544/08, 61557/08, 61566/08, 61591/08, 1862/09, 1903/09, 1906/09, 2003/09, 2005/09, 2010/09, 2012/09, 2018/09, 2022/09, 3679/09, 10279/09, 13325/09, 16456/09 ve 17955/09 )
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
21 Eylül 2010
İşbu karar Sözleşmenin 44 / 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup
şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (57711/08, 59325/08, 59334/08, 59351/08, 60153/08, 60155/08, 60157/08, 60159/08, 60160/08, 60173/08, 60181/08, 60184/08, 60197/08, 60200/08, 60202/08, 60213/08, 60220/08, 60226/08, 61540/08, 61544/08, 61557/08, 61566/08, 61591/08, 1862/09, 1903/09, 1906/09, 2003/09, 2005/09, 2010/09, 2012/09, 2018/09, 2022/09, 3679/09, 10279/09, 13325/09, 16456/09 ve 17955/09) başvuru nolu otuz yedi davanın nedeni bu ülkenin otuz yedi vatandaşının (başvuranlar) 2008 ve 2009 yılında çeşitli tarihlerde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Ayrıntılar mevcut karar ekinde yer almaktadır.
Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından G. Candoğan tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Adları ve doğum tarihleri ekte yer alan başvuranlar olayların meydana geldiği dönemde kamu çalışanı konumunda devlet bankalarının görevlileriydi.
2000li yılların başında Türk Hükümeti aralarında Türkiye Halk Bankası ve Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasının (bankalar) da yer aldığı kamu finansal kurumlarının yeniden yapılandırılması çalışmalarını tamamlamıştır. Bu amaç doğrultusunda sözkonusu bankalar diğer hususların yanı sıra özelleştirilme kapsamına da alınmıştır.
30 Ocak 2001 tarihinde değiştirilen 4603 sayılı Kanuna uygun olarak Kamu İdaresi tarafından başvuranlara özel hakları içeren yeni bir iş sözleşmesi imzalamak veya memur statüsünü korumak olmak üzere iki seçenek sunulmuştur. İlk seçenek kamu görevlisi statüsünü sonlandırmakla birlikte, ikincisi başvuranların memur statüsünde farklı görevlere atanmalarının yolunu açacak havuz sistemine dahil edilmelerini öngörüyordu. Başvuranlar memur olarak kalmayı tercih etmişler ve farklı görevler üstlenmeyi kabul etmişlerdir.
2002 yılında aralarında başvuranların da yer aldığı sözkonusu bankaların 20.000den fazla çalışanı çeşitli kurum ve kuruluşlarda kütüphaneci, bakanlık bünyesinde mühendis, üniversite rektörlüğünde memurluk gibi çeşitli pozisyonlara atanmıştır.
Bununla birlikte, başvuranların maaşlarının yeni atandıkları sözkonusu kurum ve kuruluşlarda aynı pozisyonda çalışanlara oranla yüksek olması nedeniyle bu kişilerin aynı maaş düzeyine ulaşabilmeleri ve eşitliğin sağlanması için memurlara yılda iki kez uygulanan maaş zammı başvuranlara yansıtılmamıştır.
Danıştay 4 Kasım 2003 tarihinde kamu çalışanlarının havuza alınarak başka pozisyonlarda görevlendirilmelerine dayalı «bankaların yönetimi hakkındaki mevzuatın» ilgili hükümlerinin yürütmesini durdurmuştur. Bu geçici tedbirin uygulanmasını müteakip başvuranlar Ocak 2003 ve Ağustos 2006 tarihleri arasında eski görevlerine yeniden dönmeyi talep etmiştir.
Başvuranların bu talepleri sözkonusu bankaların genel yönetimi tarafından aleni veya zımni olarak reddedilmiştir. Bunun üzerine başvuranlar yetkili idari mahkemelere giderek Aralık 2003 yılından itibaren havuz sistemiyle başka kurumlara atamalarının iptali istemiyle dava açmışlardır.
2004 ve 2007 yılları arasında, atandıkları tarihten itibaren altmış gün içinde itiraz etmedikleri gerekçesiyle dava hakkının düştüğü kaydedilerek başvuranların bu talepleri mahkeme tarafından reddedilmiştir.
Danıştay 2006 ve 2008 yılları arasında savcının görüşünü müteakip ve başvuranlara tebliğ etmeksizin ilk derece mahkemesinin kararlarını onamıştır.
HUKUK
I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
Başvuruların olaylara ve esasa ilişkin benzer sorunları ortaya koymaları doğrultusunda AİHM bunların birleştirilerek tek bir başvuru altında incelenmesine karar vermektedir.
II. AİHSNİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar davaların Danıştay nezdinde görülmesine karşın Danıştay Cumhuriyet Başsavcısının görüşünün kendilerine tebliğ edilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini öne sürmekte ve bu bağlamda AİHSnin 6/1 maddesini öne sürmektedir.
Hükümet bu iddiaya karşı çıkmakta ve dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle AİHMyi bu şikayeti reddetmeye veyahut AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmaya davet etmektedir.
AİHSnin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde şikayetin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.
AİHM daha önce de benzer şikayetleri içeren başvurular incelediğini ve AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını hatırlatır (Bkz. özellikle Meral-Türkiye kararı no: 33446/02, 27 Kasım 2007). AİHM bu sonucun dışına çıkılmasını gerektirecek herhangi bir neden görememekte ve AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini kaydetmektedir.
III. ÖNE SÜRÜLEN DİĞER İDDİALAR HAKKINDA
Başvuranlar AİHSnin 6., 13. ve 14. maddeleri ve Ek 1 nolu Protokolün 1. maddesi ile güvence altına alınan hakların ihlal edildiğini öne sürmektedir. Başvuranlar öncelikle idari mahkemelerin havuza alındıkları tarihi zamanaşımı başlangıcı olarak saymaları ve başvurularını reddetmelerinin davalarının bir mahkeme tarafından esastan görülmesi olanağından yoksun bıraktığını iddia etmektedir. Başvuranlar ayrıca yeni görevlendirilmeler nedeniyle maaş artışlarının belirli bir süre durdurulmasının mülkiyet hakkına yönelik bir müdahaleyi oluşturduğunu ileri sürmektedir. Başvuranlar son olarak İdarenin aralarında başvuranların da yer aldığı 20.000den fazla çalışanı keyfi bir uygulama ile çeşitli kamu görevlerine atamaları ile ayrımcılığa maruz kaldıklarını iddia etmektedir.
Başvuruların bu bölümü ile ilgili olarak mahkemeye sunulan bütün delil unsurları ışığında ve öne sürülen iddiaları değerlendirmekle mükellef olması doğrultusunda AİHM, AİHS ve Protokolleri ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklere yönelik herhangi bir ihlalin oluşmadığını hatırlatır (iç hukukun uygulanması şikayeti hakkında bkz. García Ruiz -İspanya (BD), no 30544/96, Edificaciones March Gallego A.Ş.-İspanya 19 Şubat 1998, ve Donadzé-Gürcistan, no 74644/01, 7 Mart 2006; mülkiyet hakkının ihlal edildiği şikayetine ilişkin bkz. mutatis mutandis, Şükran Boz c. Türkiye kararı no 7906/05, 9 Aralık 2008, ayrımcılık yasağı ilkesi ile ilgili bkz, mutatis mutandis, Kelly Agbons Bejet-İspanya kararı, no 59819/08, 27 Nisan 2010). Yapılan bu şikayetler dayanaktan yoksun bulunmaktadır ve AİHSnin 35/3 ve 4. Maddelerine uygun olarak reddedilmelidir.
IV. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
Başvuranların her biri hakkaniyete uygun gerçekleşmediğini öne sürdükleri yargılama ve temsil giderleri için yapmış oldukları harcamalar için toplam 700 TL (yaklaşık 367 Euro) maddi tazminat talep etmektedir. Başvuranların her biri ayrıca 500 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Her başvuran AİHM önündeki harcamalar için 100 TL (yaklaşık 52 Euro) ve avukat masrafları için 300 TL (yaklaşık 157 Euro) talep etmektedir. Başvuranlar bu isteklerini destekleyici mahiyette her başvuranın AİHM önündeki temsil gideri ve çeşitli posta masrafları için ödemiş oldukları 100 TLyi (yaklaşık 52 Euro) gösterir makbuzu sunmaktadır. Hükümet AİHMyi bu talepleri reddetmeye davet etmektedir.
AİHM mevcut başvuruda adil tatmine dayanak teşkil eden tek unsurun başvuranların AİHSnin 6/1 maddesinde yer alan güvencelerden yararlanamaması olduğunu hatırlatır. AİHM başvuranların bu haktan yararlanmaları halinde davanın akıbetinin ne olacağına ilişkin spekülasyon yapacak durumda değildir (Bkz. Aksoy (Eroğlu)- Türkiye no: 59741/00, 31 Ekim 2006). Sonuç itibarıyla, AİHM maddi tazminata ilişkin talepleri reddetmektedir. Manevi tazminata dair AİHMnin bu konudaki yerleşik içtihadı ışığında (Bkz. özellikle sözü edilen Meral kararı), başvuranların başsavcının görüşünü önceden edinmeye haklarının bulunduğunu kaydetmekte, yukarıda ilgili paragraflarda dile getirildiği üzere ihlal tespitinin kendisi yeterli bir adil tatmini oluşturduğunu ifade etmektedir. Temsil gideri hakkında başvuranların kanıtlayıcı herhangi bir belge sunmadıkları göz önüne alındığında, AİHM bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli görmemektedir. AİHM son olarak mahkemeye sunulan belgeler ışığında, AİHM önünde yapmış oldukları yargılama masraf ve giderleri için başvuranların her birine 50 Euro ödenmesini uygun görmektedir.
AİHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artışın ekleneceğini kaydetmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. Danıştay nezdinde sürdürülen yargılama süreci çerçevesinde Danıştay Başsavcısının görüşünün başvuranlara önceden tebliğ edilmediği şikayeti hakkındaki başvuruların kabuledilebilir, bunun dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;
3. AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;
4. a) mevcut kararın kendisinin manevi zararın giderilmesinde başlı başına adil tatmini oluşturduğuna;
b) AİHSnin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TLye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından yargılama giderleri için başvuranların her birine 50 (elli) Euro ödenmesine;
c) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 21 Eylül 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
EK: Başvuruların listesi
Başvuru Başvuranın Adı AİHMye İç hukuktaki İç hukuktaki
numarası Soyadı/Doğum başvuru nihai karar kararın tebliğ
tarihi tarihi tarihi tarihi
57711/08 Binnas Banu
TUKSAL - 1965 14/11/2008 13/05/2008 18/06/2008
59325/08 Yeşim
AL MASOUD -
1971 18/11/2008 13/05/2008 10/06/2008
59334/08 Meral İLÇAN - 1973 18/11/2008 13/05/2008 20/06/2008
59351/08 Mehmet BÖLEK 18/11/2008 05/05/2008 12/06/2008
- 1955
60153/08 Firdevs Özlem KURT 26/11/2008 05/05/2008 03/06/2008
- 1972
60155/08 İzzet YILMAZ - 1965 28/11/2008 13/05/2008 04/06/2008
60157/08 Nilüfer DEMİR 28/11/2008 30/4/2008 3/6/2008
ASLAN - 1977
60159/08 Ayşe ASLANCI -1976 28/11/2008 30/04/2008 03/06/2008
60160/08 Hidayet ÇETİNER - 1963 28/11/2008 05/05/2008 03/06/2008
60173/09 Nurcan SAĞDIÇ - 1967 01/12/2008 16/04/2008 08/06/2008
60181/08 Güler PİRİ - 1963 01/12/2008 05/05/2008 12/06/2008
60184/08 Aytürk
RUMİBEYOĞLU- 1971 01/12/2008 16/05/2008 16/06/2008
60197/08 Fesih PALA - 1958 01/12/2008 30/04/2008 03/06/2008
60200/08 İsmail ARI - 1959 01/12/2008 05/05/2008 03/06/2008
60202/08 Mustafa BÜLBÜL - 1971 01/12/2008 13/06/2008 13/06/2008
60213/08 Sündüs ERDEM - 1967 01/12/2008 05/05/2008 10/06/2008
60220/08 Türkan ÇİLOĞLU - 1980 01/12/2008 30/04/2008 06/06/2008
60226/08 Cesur İLERİ - 1963 01/12/2008 09/05/2008 18/06/2008
61540/08 Nursen PAZARLI - 1966 17/11/2008 28/02/2008 27/05/2008
61544/08 Mehmet Emin YİĞİTKAN 17/11/2008 30/04/2008 03/06/2008
-1964
61557/08 Selahaddin TOKLU - 1954 17/11/2008 19/03/2008 27/05/2008
61566/08 Metin TÜRKER - 1962 17/11/2008 05/05/2008 27/05/2008
61591/08 Gülen YIKAR - 1964 17/11/2008 20/05/2008 16/06/2008
1862/09 Halil ULUCAN - 1964 17/12/2008 13/05/2008 17/06/2008
1903/09 Tahsin ŞİMŞEK - 1960 14/11/2008 16/04/2008 05/06/2008
1906/09 Gülnur YILDIRIM-1964 13/12/2008 05/05/2008 26/06/2008
2003/09 Aliekber AKKAYA - 1962 15/12/2008 05/05/2008 22/06/2008
2005/09 Ali
TUNABOYLU-1965 15/12/2008 11/03/2008 24/06/2008
2010/09 Suat YIKMAZ - 1955 15/12/2008 09/05/2008 24/06/2008
2012/09 Kısmet YILDIRIM-1967 15/12/2008 13/05/2008 18/06/2008
2018/09 Güner ARMUTLU-1971 15/12/2008 02/06/2008 14/08/2008
2022/09 Yüksel MUSLU - 1960 15/12/2008 25/05/2008 20/06/2008
3679/09 İbrahim BAYRAM - 1959 31/12/2008 13/06/2008 22/07/2008
10279/09 Bülent AKBİLEK - 1962 30/01/2009 26/05/2008 15/08/2008
13325/09 Tolga ÖZDEMİR - 1974 17/02/2009 30/06/2008 19/08/2008
16456/09 Şefika
BAYTAROĞLU- 1959 24/02/2009 21/05/2008 02/09/2008
17955/09 Gülay
PAÇACIOĞLU -1959 09/03/2009 07/10/2008 28/11/2008
Full & Egal Universal Law Academy