Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2. Daire 2009/10752 Esas 2014/ Karar

(AİHS. m. 6, 10, 35, 41, 44) (3713 S. K. m. 6) (5271 S. K. m. 305) (GÖZEL VE ÖZER - TÜRKİYE DAVASI) (BAYAR VE GÜRBÜZ V. - TÜRKİYE DAVASI) (SÜREK - TÜRKİYE DAVASI (4))

KARAR

STRAZBURG

17 Haziran 2014

İşbu karar, Sözleşme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.

Belek ve Özkurt / Türkiye Davasında (No. 7),

Başkan,

Guido Raimondi,

Yargıçlar,

Işıl Karakaş,

András Sajó,

Helen Keller,

Paul Lemmens,

Robert Spano,

Jon Fridrik Kjolbro,

ve Bölüm Yazı İşleri Müdürü Stanley Naismith'in katılımıyla Daire olarak toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 27 Mayıs 2014 tarihinde gerçekleştirdiği müzakereler neticesinde anılan tarihte aşağıdaki kararı vermiştir:

USUL

1. Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (No.10752/09) davanın temelinde, Türk vatandaşları olan Ahmet Sami Belek ve İsmail Muzaffer Özkurt’un (“başvuranlar”) 2 Şubat 2009 tarihinde İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme'nin (“Sözleşme”) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvuru bulunmaktadır.

2. Başvuranlar, İstanbul'da görev yapan Avukat D.A. Özkurt tarafından temsil edilmektedirler. Türk Hükümeti (“Hükümet”) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.

3. Başvuranlar özellikle Sözleşme’nin 6. ve 10. maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler.

4. Başvuru, 6 Kasım 2009 tarihinde, Hükümet’e tebliğ edilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

5. 1953 doğumlu olan başvuran Ahmet Sami Belek, genel merkezi İstanbul’da bulunan günlük Evrensel (“Evrensel”) gazetesinin imtiyaz sahibidir ve 1978 doğumlu olan başvuran İsmail Muzaffer Özkurt ise aynı gazetenin yazı işleri müdürüdür.

6. Evrensel gazetesinde 26 Haziran 2004 tarihinde “Karayılan: Operasyon durursa barışa hazırız” başlıklı bir makale yayımlanmıştır. Makalede, Kürdistan İşçi Partisi (PKK) isimli silahlı yasadışı örgütün bir kolu olan Kongra-Gel’in Halk Savunma Komitesi Başkanı Karayılan’ın açıklamasına yer verilmiştir. Makaleden, Türk Devleti’nin, Kürt sorununu çözmek için sadece yüzeysel girişimlerde bulundukları ancak operasyonlara son verilmesi halinde, barışa hazır oldukları anlaşılmaktadır.

7. Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet savcısı, 3713 Sayılı Terörle Mücadele Kanununun (“3713 Sayılı Kanun”) 6. maddesinin 2. ve 4. fıkralarında suç olarak nitelendirilen, yasadışı silahlı örgüt adına açıklamalar yayınlama fiili nedeniyle 5 Temmuz 2004 tarihinde Belek ve Özkurt hakkında iddianame düzenlemiştir.

8. Başvuranlar, mahkeme önünde kendilerini savunmak için Sözleşme’nin 10. maddesince güvence altına alınan özgürlüğü ileri sürmüşlerdir.

9. Ağır Ceza Mahkemesi, 2 Aralık 2008 tarihinde 3713 sayılı Kanun’un 6. maddesinin 2. ve 4. fıkraları uyarınca Belek’i 1.326 Türk lirası (TRY), Özkurt’u 663 TRY (ilgili dönemde yürürlükte olan döviz kuruna göre sırasıyla yaklaşık 656 avro (EUR) ve 313 EUR) para cezası ödemeye mahkûm etmiştir.

10. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 305. maddesi gereğince, 2.000 TRY’yi aşmayan para cezalarına ilişkin mahkûmiyet kararlarının temyizi kabil olmadığından, 2 Aralık 2008 tarihli karar bu madde uyarınca kesinleşmiştir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK ve UYGULAMASI

11. İlgili iç hukuk ve uygulaması için Gözel ve Özer/Türkiye (No. 43453/04 ve 31098/05, § 23, 6 Temmuz 2010) ve Bayar ve Gürbüz/Türkiye (No. 37569/06, §§ 12-16, 27 Kasım 2012) kararlarına bakınız.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

I. SÖZLEŞME’NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

12. Başvuranlar, mahkûm edilmeleri nedeniyle Sözleşme’nin 10. maddesince öngörüldüğü üzere, ifade özgürlüğü haklarının ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Söz konusu madde aşağıdaki şekilde ifade edilmektedir:

“1. Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar (…)”

2. Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi (…) için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.”

13. Hükümet, başvuranların iddiasına karşı çıkmaktadır.

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

14. Mahkeme, bu şikayetin Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrasının a) bendi anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve diğer yandan, herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit ederek, bu şikayetin kabul edilebilir olduğuna karar vermektedir.

B. Esas Hakkında

15. Mahkeme, söz konusu müdahalenin kanun tarafından öngörülmesinin ve Sözleşme’nin 10. maddesinin 2. fıkrası anlamında kamu güvenliğinin korunması, düzenin sağlanması ve suçun önlenmesi bakımından meşru amaç taşımasının taraflar arasında tartışma konusu yapılmadığını kaydetmektedir (yukarıda anılan, Gözel ve Özer, § 45). Mahkeme, bu değerlendirmeyi kabul etmektedir.

Söz konusu uyuşmazlık, müdahalenin “demokratik toplumda gerekli” olup olmadığıyla ilgilidir.

16. Mahkeme, somut olaydakine benzer sorunları ileri süren bazı davaları daha önce incelediğini ve Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini hatırlatmaktadır (yukarıda anılan, Gözel ve Özer). Mahkeme, mevcut davayı bu içtihat ışığında inceleyecektir.
17. Somut olayda, ihtilaf konusu makalede, Karayılan’ın Kürt sorununun çözülmesi amacıyla Devlet tarafından yapılması gereken girişimlere ilişkin açıklaması yer almaktadır (bk. yukarıdaki 6. paragraf).

18. Mahkeme, özellikle terörle mücadeleye bağlı zorlukların yanı sıra incelemeye tabi tutulan durumları çevreleyen koşulları göz önünde bulundurarak, bu makalede kullanılan ifadelere ve yayının içeriğine özellikle dikkat çekilmesi gerektiği kanısındadır (Sürek/Türkiye (No. 4) (BD), No. 24762/94, § 58, 8 Temmuz 1999).

Mahkeme, ihtilaf konusu yazının, bütünüyle değerlendirildiğinde, şiddet kullanmaya, silahlı direnişe veya isyana teşvik içerikli olmadığını ve Mahkeme’nin nazarında dikkate alınması gereken en önemli unsur olan herhangi bir nefret ifadesinin de kullanılmadığını saptamaktadır.

19. Mahkeme, yerel mahkeme tarafından başvuranları mahkûm etmek amacıyla ileri sürülen gerekçeleri inceledikten sonra, ilgililerin ifade özgürlüğü hakkına yapılan müdahaleyi haklı göstermek için bu gerekçelerin yeterli görülemeyeceği sonucuna varmaktadır. Dolayısıyla, Mahkeme yukarıda anılan Gözel ve Özer davasında varılan sonuçtan uzaklaşmak için herhangi bir neden görmemektedir.

20. Bu sebeple, Sözleşme’nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.

II. SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

21. Başvuranlar, aynı zamanda davalarının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil biçimde görülmemesinden şikayet etmektedirler. Diğer yandan, ilgililer yerel mahkemelerce savunmalarının dikkate alınmadığı kanaatindedirler. Son olarak, temyize başvurma imkanından yoksun olduklarını ileri sürmektedirler.

Bu bağlamda, Sözleşme’nin 6. maddesi aşağıdaki gibi ifade edilmektedir:

“Herkes davasının, (…) ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, (…) bir mahkeme tarafından (…) hakkaniyete uygun olarak görülmesini isteme hakkına sahiptir.”

22. Hükümet bu iddiaları kabul etmemektedir.

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

23. Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesi bağlamındaki şikayetlerin, Sözleşme’nin 35. maddesinin 3. fıkrası anlamında açıkça dayanaktan yoksun olmadığını tespit etmektedir. Diğer taraftan, herhangi bir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır. Dolayısıyla şikayetlerin kabul edilebilir olduğunu belirtmek uygun olacaktır.

B. Esas Hakkında

24. Mahkeme, öncelikle temyize başvurma imkanından yoksun olma konusunda, somut olaydakine benzer sorunların ileri sürüldüğü davaları daha önce incelediğini ve Sözleşme’nin 6. maddesinin ihlal edildiğini tespit ettiğini hatırlatmaktadır (yukarıda anılan, Bayar ve Gürbüz, § 49).

Somut olayda, Mahkeme başvuranların mahkemeye erişim haklarının orantısız şekilde engellendiğini ve dolayısıyla Sözleşme’nin 6. maddesinin 1. fıkrasıyla güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının özü itibariyle ihlal edildiğini saptamaktadır. Bu nedenle, Mahkeme, yukarıda anılan Bayar ve Gürbüz davasında ulaştığı sonuçtan sapmak için herhangi bir neden görmemektedir.

25. Dolayısıyla, bu bağlamda Sözleşme’nin 6. maddesi ihlal edilmiştir.

26. Ayrıca, başvuranların, kendilerine göre, esasa ilişkin savunmaları dikkate alınmaksızın mahkûm edilmeleriyle ilgili olarak, Mahkeme, bu şikayetin Sözleşme’nin 10. maddesi bağlamındaki şikayetle bağlantılı olduğunu kaydetmektedir.

Bu nedenle, 10. madde bağlamında vardığı ihlal tespitini göz önünde bulunduran (yukarıdaki 20. paragraf) Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesi bağlamındaki mevcut sorunun ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığı kanaatindedir (Bk, aynı anlamda, Artun ve Güvener/Türkiye, No. 75510/01, § 35, 26 Haziran 2007).

III. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

27. Sözleşme’nin 41.maddesi aşağıdaki gibidir,

“Mahkeme, Sözleşmenin veya Protokollerin ihlal edildiğini tespit ederse ve ilgili Sözleşmeci Devletin iç hukuku bu ihlali ancak kısmen giderme imkanı veriyorsa, Mahkeme gerekli görürse zarara uğrayan tarafa adil bir karşılık verilmesine hükmeder.”

28. Başvuranlar, mevcut başvuruyla aynı anda bildirilen on başvuruya ilişkin olarak, Sözleşme’nin 41. maddesi uyarınca tüm taleplerini sunmuşlardır.
Bu talep aşağıdaki şekilde ayrı ayrı belirtilmektedir:

- Başvuranların ödemesi gereken para cezası nedeniyle maruz kaldıklarını düşündükleri maddi zarar için 10.000 Avro (EUR);

- Manevi zarar için 50.000 EUR;

- Mahkeme önünde başvuranların avukatları tarafından gerçekleştirilen çalışma ve hizmetlerin ayrıntılı bir listesiyle birlikte masraf ve giderler için 10.000 EUR.

29. Hükümet bu meblağları kabul etmemektedir.

30. Maddi zarar hususunda, Mahkeme, başvuranlara verilen para cezalarının Sözleşme’nin 10. maddesi kapsamında tespit edilen ihlalin doğrudan sonucu olduğunu ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, bu bağlamda ödedikleri miktarın ilgililere tümüyle ödenmesine karar vermek gerekmektedir. Mahkeme, sonuç olarak, Belek’e 656 EUR, Özkurt’a 313 EUR ödenmesine karar vermektedir.

31. Manevi zarar hususunda, Mahkeme, dava koşullarının başvuranlar açısından bazı sıkıntılara yol açtığının düşünülebileceği kanısındadır. Mahkeme, hakkaniyete uygun olarak, Sözleşme’nin 41. maddesi uyarınca başvuranların her birine bu bağlamda 1.500 EUR ödenmesine karar vermektedir.

32. Diğer taraftan, Mahkeme içtihadına göre, bir başvurana, masraf ve giderlerinin doğruluğunu, gerekliliğini ve ödenen miktarların makul olduğunu ispatlamak kaydıyla bu masraflar iade edilebilmektedir.

Somut olayda, elinde bulunan belgeleri ve yukarıda sözü edilen içtihatları göz önünde bulunduran Mahkeme, tüm masraflar için başvuranlara müştereken toplam 500 EUR ödenmesinin makul olacağı kanaatine varmaktadır.

33. Mahkeme, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermektedir.

MAHKEME, BU GEREKÇELERLE, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. Sözleşme’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Başvuranların temyize başvurma imkanlarının bulunmaması nedeniyle Sözleşme’nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;

4. Başvuranların savunmasının dikkate alınmadığı yönündeki iddiaya ilişkin şikayetin esasının incelenmesinin gerekli olmadığına;

5. a) Davalı devletin başvuranlara Sözleşme’nin 44. maddesinin 2. fıkrası uyarınca kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek üzere aşağıdaki miktarları ödemekle yükümlü olduğuna:

i) Ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, maddi tazminat olarak Belek’e 656 EUR (altı yüz elli altı avro), Özkurt’a 313 EUR (üç yüz on üç avro);

ii) Ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, başvuranların her birine manevi tazminat olarak 1.500 EUR (bin beş yüz avro);

iii) Başvuranlar tarafından ödenmesi gereken her türlü vergi tutarı hariç olmak üzere, masraf ve giderler için müştereken 500 EUR (beş yüz Avro);

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca dilinde tanzim edilmiş; Sözleşme’nin 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları uyarınca 17 Haziran 2014 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy