(AİHS m. 6, 7, 10, 13, 29, 34, 35, 41, 44, 1 NOLU PROTOKOL) (3713 S. K. m. 6) (ÜRPER VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (ÖNER AKTAŞ - TÜRKİYE DAVASI) (ÖMER YÜKSEL - TÜRKİYE DAVASI) (TURGAY VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI (NO. 5)) (DEMİREL VE DİĞERLERİ - TÜRKİYE DAVASI) (DEMİREL VE ATEŞ (NO. 3) - TÜRKİYE DAVASI) (ÖLMEZ VE TURGAY - TÜRKİYE DAVASI)
(Başvuru no. 14495/11, 14531/11, 26274/11, 78923/11, 8408/12, 11848/12, 12078/12, 12103/12, 14745/12, 21910/12 ve 41087/12)
KARAR
STRAZBURG
27 Ocak 2015
İşbu karar nihai olup, bazı şekli değişikliklere tabi tutulabilir.
Atılgan ve Diğerleri/Türkiye davasında,
Başkan,
Helen Keller,
Yargıçlar,
Egidijus Küris,
Jon Fridrik Kjolbro,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Abel Camposun katılımıyla Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm), 16 Aralık 2014 tarihinde yapılan kapalı müzakereler sonucunda aynı tarihte aşağıdaki kararı vermiştir.
USUL
1. Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan davanın temelinde, isimleri ekte yer alan yirmi iki Türk vatandaşı olan başvuranların (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM veya Mahkeme), İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşmenin (Sözleşme) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları (14495/11, 14531/11, 26274/11, 78923/11, 8408/12, 11848/12, 12078/12, 12103/12, 14745/12, 21910/12, 41087/12 nolu) on bir başvuru bulunmaktadır.
2. Başvuranlar, İstanbulda görev yapan avukatlar Ö. Kılıç ve A. Taşdemir tarafından temsil edilmişlerdir. Türk Hükümeti (Hükümet) ise kendi görevlisi tarafından temsil edilmiştir.
3. Başvurular 10 Ocak 2013 tarihinde Hükümete tebliğ edilmiştir. Ayrıca başvurunun kabul edilebilirliği ve esası hakkında birlikte karar verilmesine hükmedilmiştir (Sözleşmenin 29 § 1 maddesi).
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
4. İsimleri bu karara ekli belgede yer alan başvuranlar Türk vatandaşları olup, İstanbulda ikamet etmektedirler. Başvuranlar günlük, haftalık, iki haftada bir ve iki ayda bir yayımlanan Haftalık Yorum, Politik Yorum, Ülkede Yorum, Yeni Demokratik Toplum, Yeni Demokratik Yaşam, Yeni Demokratik Ulus, Azadiya Welat, Demokratik Ulus ve Özgür Mezopotamya isimli dokuz gazetenin sahipleri, murahhas üyeleri, sorumlu yazı işleri müdürleri, editörleri ve teknik kadro üyeleridir. Başvuranlar Mahkeme önünde, İstanbulda görev yapan avukatlar Ö. Kılıç ve A. Taşdemir tarafından temsil edilmişlerdir.
5. İstanbul Ağır Ceza Mahkemeleri 23 Haziran 2010 ile 15 Şubat 2012 arasında çeşitli tarihlerde, yukarıda belirtilen dokuz gazetenin çeşitli yasadışı örgütler lehine propaganda yayını yaptıkları gerekçesiyle 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 6(5) maddesi uyarınca gazetelerin yayımının ve dağıtımının on beş ile bir ay arasında değişen sürelerle durdurulmasına karar vermiştir. İlgili baskıların tüm nüshalarına el konmuştur. Başvuranlar durdurma kararlarına karşı itirazlarda bulunmuş; ancak söz konusu itirazlar İstanbul Ağır Ceza Mahkemeleri tarafından reddedilmiştir. Ne başvuranların, ne de temsilcilerinin Ağır Ceza Mahkemeleri önünde yapılan yargılamaların herhangi birine katılmalarına izin verilmiştir.
6. Yargılamalara ilişkin ayrıntılar ekli tabloda bulunabilir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK
7. İlgili iç hukuka ve uygulamaya ilişkin tüm bilgiler Ürper ve Diğerleri/Türkiye (no. 14526/07, 14747/07, 15022/07, 15737/07, 36137/07, 47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07, §§ 12-14, 20 Ekim 2009) davasında bulunabilir.
8. Yargı Reformu Stratejisi Eylem Planı kapsamında, yargı hizmetlerinin etkinleştirilmesi ve basın yayın yoluyla işlenen suçlara ilişkin dava ve cezaların ertelenmesi amacıyla bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair yeni bir kanun (6352 sayılı Kanun) 5 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Kanun ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 6 (5) maddesi, 6352 sayılı Kanunun 105 (2) maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
9. Mahkeme, başvuru konularının benzerliğini dikkate alarak, başvuruların birleştirilmesini uygun görmektedir.
I. HÜKÜMETİN İLK İTİRAZI
10. Hükümet, başvuranların görüşlerinin ve adil tazmin taleplerinin Mahkemenin resmi dillerinden birinde sunulmadığını iddia etmiştir. Dolayısıyla Hükümet, Mahkeme İçtüzüğünün 34 § 1 maddesinin koşullarını karşılamadığı gerekçesiyle söz konusu beyanların dikkate alınmaması gerektiğini ileri sürmüştür.
11. Mahkeme, 17 Temmuz 2013 tarihinde Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından gönderilen bir yazı ile başvuranların Türkçe kullanmalarına izin verildiğini kaydetmektedir.
12. Mahkeme ayrıca, davalı Hükümet tarafından yapılan benzer itirazları halihazırda incelemiş ve reddetmiş olduğunu vurgulamaktadır (bk. bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Öner Aktaş/Türkiye (no. 59860/10, § 29, 29 Ekim 2013, Yüksel/Türkiye (k.k.), no. 49756/09, § 42, 1 Ekim 2013). Mevcut davada Mahkeme, daha önceki bulgularından ayrılmasını gerektirecek herhangi bir sebep görmemektedir. Dolayısıyla Hükümetin bu husustaki itirazının reddedilmesi gerekmektedir.
II. KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA
13. Hükümet, söz konusu gazetelerin teknik kadrosunda çalışan Nurcan Ercan, Kudret Gülün, Yılmaz Yıldız, Nezife Gündüz, Ferhat Gürgen ve Leyla Aydoğan isimli altı başvuranın mağdur statüsünün bulunmadığını ileri sürmüştür. Hükümet bu bağlamda, yukarıda adı geçen kişilerin gazetecilik faaliyetleri yürütmediğini iddia etmiştir.
14. Mahkeme, yukarıda belirtilen başvuranların gazetecilik faaliyetleri yürütmediklerine ilişkin herhangi bir delinin dosyada mevcut olmadığını ve bunun Hükümet tarafından da ortaya konamadığını kaydetmektedir. Ayrıca Mahkeme geçmişte, birtakım haftalık gazetelerin yayımının durdurulmasına ilişkin benzer bir davada söz konusu başvuranlardan bazılarının, yani Nurcan Ercan, Kudret Gülün ve Ferhat Gürgenin mağdur statüsüne sahip olduklarını değerlendirdiğini ve Sözleşmenin 10. maddesi kapsamındaki haklarının ihlal edilmesinden dolayı kendilerine manevi tazminat ödenmesine hükmettiğini hatırlatmaktadır (Bk. Turgay ve Diğerleri/Türkiye (no. 5), no. 32869/08, 35022/08 ve 39904/08, 21 Eylül 2010). Yukarıdakilerin ışığında Mahkeme, başvuranların söz konusu gazetelerin hazırlanmasında ve yayımlanmasında faal rol oynadığını saptamıştır. Dolayısıyla Mahkeme, Hükümetin itirazını reddetmiştir.
15. Mahkeme başvuruların Sözleşmenin 35 § 3 maddesinin anlamı doğrultusunda açıkça dayanaktan yoksun olmadığını kaydetmektedir. Mahkeme ayrıca, başvuruların başka herhangi bir gerekçeyle kabul edilemez olmadığını belirtmektedir. Dolayısıyla başvuruların kabul edilebilir olduğunun beyan edilmesi gerekmektedir.
III. ESAS HAKKINDA
A. Sözleşmenin 10. Maddesinin İhlal Edildiği İddiası Hakkında
16. Başvuranlar Sözleşmenin 10. maddesini ileri sürerek, Haftalık Yorum, Politik Yorum, Ülkede Yorum, Yeni Demokratik Toplum, Yeni Demokratik Yaşam, Yeni Demokratik Ulus, Azadiya Welat, Demokratik Ulus ve Özgür Mezopotamya gazetelerinin 3713 sayılı Kanunun 6(5) maddesine dayalı olarak yayımının ve dağıtımının durdurulmasının, ifade özgürlüğü haklarına haksız bir müdahale teşkil ettiğini iddia etmişlerdir. Başvuranlar özellikle, içeriği ulusal mahkemelerin kararlarını verdiği tarihte bilinmeyen gazetelerin tamamının yayımlanmasının bu kadar uzun süre boyunca yasaklanmasının sansür anlamına geldiğini ileri sürmüşlerdir.
17. Mahkeme, Hükümetin davanın esasına ilişkin herhangi bir görüş sunmadığını kaydetmektedir.
18. Mahkeme, özellikle tüm süreli yayınların ileride yayımlanmasını 3713 sayılı Kanunun 6(5) maddesine dayanılarak yasaklama pratiğinin, demokratik bir toplumda gerekli kısıtlama kavramının ötesine geçtiğini ve sansür anlamına geldiğini belirttiği Ürper ve Diğerleri/Türkiye (no. 14526/07, 14747/07, 15022/07, 15737/07, 36137/07, 47245/07, 50371/07, 50372/07 ve 54637/07, §§ 24-45, 20 Ekim 2009) davasında benzer bir şikayeti halihazırda incelediğini ve Sözleşmenin 10. maddesinin ihlal edildiğine hükmettiğini belirtmektedir. Mahkeme somut davada, bu içtihadından ayrılmasını gerektiren herhangi bir özel koşulun mevcut olmadığına karar vermiştir.
19. Dolayısıyla, Sözleşmenin 10. maddesi ihlal edilmiştir.
B. Sözleşmenin 6, 7 ve 13. Maddelerinin ve Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolünün 1. Maddesinin İhlal Edildiği İddiaları Hakkında
20. Başvuranlar Sözleşmenin 6 §§ 1 ve 3 maddeleri kapsamında, İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önündeki yargılamalara katılamadıklarından ve İstanbul Ağır Ceza Mahkemesinin yukarıda belirtilen başvuranların savunmalarını almaksızın gazetelerin yayımının ve dağıtımının durdurulmasına karar vermesinden şikayetçi olmuşlardır. Başvuranlar ayrıca, Sözleşmenin 13. maddesine dayanarak, yayın durdurma kararlarına itirazlarının yargılama yapılmaksızın reddedilmesi nedeniyle ulusal mahkemelerin kararlarının hukuka uygunluğunu sorgulamak üzere başvurabilecekleri herhangi bir iç hukuk yolunun mevcut olmadığını iddia etmişlerdir. Başvuranlar ayrıca Sözleşmenin 6 § 2 maddesi kapsamında, ulusal mahkemelerin yukarıda belirtilen ve başvuranların sorumluluğundaki gazetelerde haber metinlerinin ve makalelerin yayımlanması ile cezai bir yaptırım gerektiren eylem işlendiğine karar vermesinden ötürü, söz konusu durdurma kararlarının masumiyet karinesi hakkını ihlal ettiğinden şikayetçi olmuşlardır. Başvuranlar ayrıca Sözleşmenin 7. maddesine dayanarak, gazetelerin yayımının ve dağıtımının durdurulmasına yönelik kararların yasal dayanağı bulunmayan bir ceza anlamına geldiğini ileri sürmüşlerdir. Başvuranlar son olarak, Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün 1. maddesi kapsamında, Haftalık Yorum, Politik Yorum, Ülkede Yorum, Yeni Demokratik Toplum, Yeni Demokratik Yaşam, Yeni Demokratik Ulus, Azadiya Welat, Demokratik Ulus ve Özgür Mezopotamya gazetelerinin yayımının ve dağıtımının durdurulmasına yönelik kararların, mülkiyet haklarına haksız bir müdahale teşkil ettiğinden şikayetçi olmuşlardır.
21. Hükümet bu iddialar hakkında yorumda bulunmamıştır.
22. Mahkeme, davaların koşullarını ve Sözleşmenin 10. maddesinin ihlali tespitini (bk. yukarıda 19. paragraf) dikkate alarak, mevcut başvurularda gündeme getirilen esas hukuki sorunu incelemiş olduğunu değerlendirmektedir. Dolayısıyla Mahkeme, diğer şikayetler açısından ayrı kararlar verilmesinin gerekli olmadığı sonucuna varmıştır (bk. bu davaya uygulanabildiği ölçüde, Demirel ve Diğerleri/Türkiye, no. 75512/01, § 27, 24 Temmuz 2007; Demirel ve Ateş/Türkiye (no. 3), no. 11976/03, § 38, 9 Aralık 2008; yukarıda anılan Ürper ve Diğerleri, § 49; Turgay ve Diğerleri/Türkiye, § 27, 15 Haziran 2010; Ölmez ve Turgay/Türkiye, § 20, 5 Ekim 2010)
IV. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
A. Tazminat
1. Maddi Tazminat
23. Söz konusu tarihte ilgili yayınların sahipleri ve murahhas üyeleri olan başvuranlar Mehmet Atılgan, Özlem Özdemir, Saadet Irmak, Arafat Dayan ve Menderes Özen, yayın durdurma kararlarının sonucunda gazetelerinin uğradığı ticari zarara karşılık olarak kişi başına 3.000 avro (EUR) maddi tazminat talep etmişlerdir. Talepleri desteklemek üzere yazılı delil niteliğinde herhangi bir belge sunulmamıştır.
24. Hükümet, belirtilen maddi zararın usulüne uygun olarak belgelenmediğini iddia ederek, söz konusu taleplere itiraz etmiştir. Hükümet ayrıca başvuranlar tarafından talep edilen miktarın aşırı olduğunu ileri sürmüştür.
25. Mahkeme, başvuranların bu talebi kanıtlamak üzere herhangi bir belge sunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla talebin reddedilmesi gerekmektedir.
2. Manevi Tazminat
26. Başvuranların her biri manevi tazminata karşılık olarak 2.000 avro talep etmiştir.
27. Hükümet bu miktarın aşırı olduğunu değerlendirmiştir.
28. Mahkeme, tüm başvuranların tek başına ihlal tespitiyle yeterince tazmin edilmesi mümkün olmayan sıkıntıya ve hüsrana belirli ölçüde maruz kalmış olduklarının kabul edilebileceği kanaatindedir. Mahkeme, davanın kendine özgü koşullarını ve tespit edilen ihlal türünü dikkate alarak, başvuranların her birine manevi tazminat olarak 1.800 avro ödenmesine hükmetmiştir.
B. Masraflar ve Giderler
29. Başvuranlar ayrıca, Mahkeme önünde gerçekleşen masraflar, giderler ve avukatlık ücretlerine karşılık müşterek olarak 3.000 avro talep etmişlerdir. Başvuranlar taleplerini desteklemek üzere herhangi bir belge sunmamışlardır.
30. Hükümet, söz konusu talebe itiraz etmiştir.
31. Mahkemenin içtihadına göre, başvuranın masraf ve giderlerini geri alabilmesi için, söz konusu masraf ve harcamaların fiilen ve gerekli olduğu için yapılmış olduğunun belgelenmesi ve makul miktarda olması gerekmektedir. Mahkeme mevcut davada, elindeki belgeleri ve yukarıda belirtilen kriteri dikkate alarak, başvuranların talebini destekleyen herhangi bir belge bulunmaması dolayısıyla masraf ve giderlere ilişkin talebi reddetmiştir.
C. Gecikme Faizi
32. Mahkeme, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası'nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğunu değerlendirmektedir.
BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1. Başvurulan birleştirmeye karar vermiştir.
2. Sözleşmenin 10. maddesinin ihlal edildiğine;
3. Sözleşmenin 6, 7 ve 13. maddeleri ve 1 No.lu Protokolün 1. maddesi kapsamındaki şikayetlerin ayrı olarak incelenmesinin gerekli görülmediğine;
4. a) Davalı Devlet tarafından başvurana, Sözleşmenin 44 § 2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde; ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevrilmek üzere, aşağıdaki miktarların ödenmesine:
(i) Miktara yansıtılabilecek tüm vergiler hariç olmak üzere, manevi tazminat olarak aşağıdaki başvuranların her birine 1.800 avro (bin sekiz yüz avro):
- Mehmet Atılgan;
- Özlem Özdemir;
- Saadet Irmak;
- Arafat Dayan;
- Menderes Özen;
- Güler Özdemir;
- Nurcan Ercan;
- Kudret Gülün;
- Yılmaz Yıldız;
- Nezife Gündüz;
- Sevinç Şimşek Karaman;
- Rüya Işık;
- Pervin Kaya;
- Barış Döner;
- Ferhat Gürgen;
- Lokman Balık;
- Leyla Aydoğan;
- Tayip Temel;
- Nadir Arzu;
- Özgür Güllü;
- Sinan Balık;
- Burcu Özkaya.
(b) Yukarıda bahsi geçen üç aylık sürenin bittiği tarihten itibaren, ödeme gününe kadar, Avrupa Merkez Bankasının kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranda, yukarıda bahsedilen miktarlara basit faiz uygulanmasına hükmetmiştir.
5. Başvuranların adil tazmine ilişkin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş ve Mahkeme İçtüzüğünün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca 27 Ocak 2015 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy