(AİHS m. 8, 14, 35) (2709 S. K. m. 17) (4721 S. K. m. 187)
(Başvuru no. 40375/13)
Başkan,
Neboja Vucinic,
Yargıçlar,
Egidijus Küris,
Stéphanie Mourou-Vikström,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Abel Camposun katılımıyla oluşturulan ve Komite halinde 29 Eylül 2015 tarihinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Mahkeme) (İkinci Bölüm), 27 Mayıs 2013 tarihinde yapılan başvuru ile ilgili olarak, yapılan müzakereler sonunda aşağıdaki kararı vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuran Sevim Akat, 1967 doğumlu bir Türk vatandaşı olup İstanbulda ikamet etmektedir.
2. Başvuranın ibraz ettiği şekliyle, davaya konu olaylar aşağıdaki gibi özetlenebilir.
3. Mesleği avukatlık olan başvuran, 12 Aralık 2005 tarihinde evlenmiş ve Medeni Kanunun 187. maddesi uyarınca eşinin soyadını almıştır. Ancak, başvuran, aynı hüküm uyarınca eşinin soyadının önünde kendi soyadını kullanmaya devam etmiştir.
4. Başvuran, 2 Ağustos 2007 tarihinde sadece kendi soyadı olan Akatı kullanmasına izin verilmesi için, Fatih Asliye Hukuk Mahkemesi önünde dava açmıştır.
5. Fatih Asliye Hukuk Mahkemesi, 13 Kasım 2007 tarihinde, görevli mahkeme olmadığı gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmiş ve davayı Fatih Aile Mahkemesine havale etmiştir.
6. Fatih Aile Mahkemesi, 17 Temmuz 2008 tarihinde, Nüfus İdaresinin mevcut davaya taraf olma yetkisi olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
7. Başvuran, 17 Mart 2009 tarihinde, Fatih Aile Mahkemesi önünde dava açmıştır. Yargılama işlemleri sırasında, konu, Medeni Kanunun 187. maddesinin anayasallığının değerlendirilmesi için Anayasa Mahkemesine intikal ettirilmiştir. Anayasa Mahkemesi, 10 Mart 2011 tarihinde, söz konusu hükmün anayasallığını değerlendirmiş ve davayı reddetmiştir.
8. Fatih Aile Mahkemesi, 14 Haziran 2011 tarihinde, Medeni Kanunun 187. maddesi uyarınca, evli kadınların evlilik yoluyla eşlerinin soyadlarını taşımak zorunda oldukları ve kendi soyadlarını tek başına kullanamayacakları gerekçesiyle başvuranın talebini reddetmiştir.
9. Başvuran, temyiz yoluna gitmiştir. Yargıtay, 24 Aralık 2012 tarihinde, kararı onamıştır.
10. Başvuran, 21 Mart 2013 tarihinde, Anayasa Mahkemesi önünde bireysel başvuruda bulunmuştur.
11. Anayasa Mahkemesi, 19 Aralık 2013 tarihinde, başvurunun kabuledilebilir olduğuna ve Anayasanın 17. maddesi uyarınca güvence altına alındığı şekliyle başvuranın kişisel bütünlüğüne müdahalenin kanunda öngörülmediğine karar vermiştir. Bu nedenle, Anayasanın 17. maddesinin ihlal edildiğine karar verilmiştir. Anayasa Mahkemesi, başvurana dava masraflarının ödenmesine karar vermiş ve manevi tazminat talebini reddetmiştir. Ayrıca, Anayasa Mahkemesi, dava dosyasını, yargılama işlemlerinin yenilenmesi için, yetkili ilk derece mahkemesine göndermeye karar vermiştir.
12. Daha sonra, 27 Ocak 2014 tarihinde, İstanbul Aile Mahkemesi önünde dava açılmıştır. İstanbul Aile Mahkemesi, 22 Nisan 2014 tarihinde, başvuranın sadece kendi soyadını kullanmasına karar vermiştir. Bu karar, 29 Mayıs 2014 tarihinde kesinleşmiştir. Başvuranın soyadı olan Akat Ekşi, 6 Haziran 2014 tarihinde, nüfus kaydında Akat olarak değiştirilmiştir. Buna göre, başvuran 6 Haziran 2014 tarihinden beri kendi soyadını kullanmaktadır.
ŞİKAYETLER
13. Başvuran, yerel makamların kendisine evlendikten sonra sadece kendi soyadını kullanmasına izin vermemelerinin Sözleşmenin 8. maddesini ihlal ettiği konusunda şikayetçidir. Ayrıca, başvuran, Türk hukukunun evli erkeklere evlendikten sonra sadece kendi soyadlarını taşımalarına izin verirken, evli kadınlara bu konuda izin vermemesinin cinsiyet ayrımcılığı teşkil ettiğini ve Sözleşmenin 14. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
HUKUKSAL DEĞERLENDİRME
14. Başvuran, Sözleşmenin 8 ve 14. maddeleri uyarınca, yerel makamların sadece kendi soyadını kullanmasına izin vermedikleri konusunda şikayetçi olmuştur.
15. Mahkeme, dava dosyasındaki belgelerden, Anayasa Mahkemesinin 19 Aralık 2013 tarihli kararının ardından, İstanbul Aile Mahkemesi önünde yeni bir davanın açıldığını gözlemlemektedir. Sonuç olarak, 22 Nisan 2014 tarihinde, İstanbul Aile Mahkemesi başvuranın sadece kendi soyadını kullanmasına karar vermiştir. Söz konusu karar 29 Mayıs 2014 tarihinde kesinleşmiştir. Sonuç olarak, 6 Haziran 2014 tarihinde, başvuranın soyadı nüfus kayıtlarında Akat Ekşi yerine Akat olarak değiştirilmiştir.
16. Mahkeme, böylece, söz konusu durumun ulusal mahkemeler önünde çözüme kavuşturulduğu ve bu nedenle başvuranın iddia edilen ihlallerden dolayı mağdur olmadığı konularında tatmin olmuştur.
17. Yukarıdaki bilgiler ışığında, Mahkeme, başvurunun kişi bakımından Sözleşmenin hükümlerine uygun olmadığı ve Sözleşmenin 35 §§ 3 ve 4 maddesi uyarınca kabuledilemez olarak nitelendirilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.
Bu gerekçelerle, Mahkeme, oybirliğiyle,
Başvuruyu kabul edilemez olarak nitelendirmektedir.
İşbu karar İngilizce olarak tanzim edilmiş ve 22 Ekim 2015 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy