(Adil Yargılanma Hakkı İhlali İddiası)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı
Başvuru No: 30452/96
Karar Tarihi: 01 Nisan 2004
(Kararı İngilizce aslından çeviren: Caner Sannav, Komiser Yardımcısı, Polis Akademisi.)
PKK üyesi olmak şüphesi ile yakalanan başvuru sahibi daha sonra İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından mahkum edilmiştir. Başvuru sahibi de yargılanmış olduğu mahkemenin adil bir mahkeme olmadığı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmuştur.
Mahkeme ise, oybirliğiyle;
1. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili şikayete ilişkin olarak, Sözleşmenin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlal edildiğine,
2. Sözleşmenin 6. Maddesine göre, başvuru sahibinin diğer şikâyetlerini göz önüne almanın gereksiz olduğuna,
3. Bir ihlal kararının manevi zarar nedeniyle hakkaniyete uygun tazmin sağlamak için yeterli olduğuna,
4. Davalı Devletin Sözleşmenin 44. Maddesinin 2.Fıkrasına göre kesin hükmün verildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde başvuru sahibine masraf ve harcamalarla ilgili olarak, 3,000 Euro ve başvuru sahibinin ödediği vergi toplamını ödemesine,
Bu miktarlara uygulanacak faiz oranının Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal ödünç kolaylığına uygulanan faiz oranının % 3 artırılarak tespit edilmesine;
5. Başvuru sahibinin hakkaniyete uygun tazmin ile ilgili diğer taleplerinin reddine karar vermiştir.
KARARDA ATIF YAPILAN DİĞER DAVALAR
1. Özel v. Türkiye.
2. Gençel v. Türkiye.
PROSEDÜR
1. Dava, 15 Kasım 1995'de Yüksel Takak isimli bir Türk vatandaşı tarafından İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesinin eski 25. Maddesine göre Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna Türkiye Cumhuriyeti aleyhine sunulan 30452/96 sayılı bir başvuru dilekçesi ile ortaya çıkmıştır.
2. Başvuru sahibi, I. Kavak isimli İzmir'de çalışan bir avukat tarafından temsil edilmiştir. Türk Hükümeti, Sözleşme kurumları önünde davaya katılması için bir Temsilci atamamıştır.
3. Başvuru sahibi, özellikle kendisini yargılayan ve mahkûm eden İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin kurulunda askeri bir hâkimin mevcut olmasından ve bu mahkemenin yargılama yetkisinin sınırlı olmasından dolayı adil bir duruşma yapılmadığını iddia etmiştir. Ayrıca, mahkûmiyetinin geri almış olduğu ifadelerine dayandığını ve kendisi aleyhine olan bir şahidi tetkik etmesine izin verilmediğini beyan etmiştir.
4. Başvuru; Sözleşmenin 11 Sayılı Protokolünün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998'de, Mahkemeye gönderilmiştir.
5. Başvuru, Mahkeme Tüzüğünün 52. Maddesinin 1. Fıkrasına göre Mahkemenin Birinci Dairesine verilmiştir. Bu Daire içerisinde, davayı ele alacak olan Daire 26. maddenin 1. fıkrasına göre oluşturulmuştur.
6. Mahkeme, 18 Mayıs 1999 tarihli karara göre başvurunun kabul edilebilir olduğunu bildirmiştir.
7. Mahkeme, 1 Kasım 2001'de Dairelerinin bileşimini değiştirmiştir. Bu dava, yeni oluşturulmuş Üçüncü Daireye tahsis edilmiştir.
8. Başvuru sahibi ve Hükümet her biri esasa müteallik düşüncelerini bildirmiştir.
OLAYLAR
9. Başvuru sahibi, 1966'da doğmuştur ve İzmir'de yaşamaktadır.
10. Başvuru sahibi, 11 Mart 1994'te PKK isimli yasadışı bir terör örgütüne yardım ettiği ve örgütle işbirliği yaptığı şüphesiyle İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğünden gelen yetkililer tarafından gözaltına alınmıştır.
11. Başvuru sahibi, 17 Mart 1994'te İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinde hâkim önüne çıkarılmıştır. Mahkeme önünde suçsuz olduğunu iddia etmiş ve Emniyet Müdürlüğünde verdiği ifadeyi kabul etmediğini ileri sürmüştür. Ayrıca, kendisi aleyhine şahit A.A.'nın verdiği ifadeyi reddetmiştir. Akabinde, başvuru sahibini gözaltına geri gönderecek delilin yetersiz olması nedeniyle mahkeme başvuru sahibinin serbest bırakılmasını emretmiştir.
12. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin savcısı, 7 Nisan 1994'te başvuru sahibi hakkında Ceza Kanununun 169. Maddesine ve 3713 Sayılı Kanununun 5. Maddesine göre başvuru sahibini PKK'ya yardım etmek ve PKK ile işbirliği yapmakla suçlayarak dava açmıştır.
13. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, 24 Kasım 1994'te başvuru sahibini üç yıl dokuz ay hapse mahkum etmiştir. Ayrıca, kamu hizmetinden üç yıl men etmiştir. Mahkeme, hükmünü aşağıda belirtilen delillere dayandırmıştır: polis tarafından bulunan mühimmat, çeşitli silahlar ve başvuru sahibinin kullandığını doğrulayan balistik raporlar, faturalar, PKK'nın harcamalarını kaydetmek için kullanılan bir defter, başvuru sahibinin bazı PKK militanlarıyla çekilmiş olan fotoğrafları, Emniyet Müdürlüğünde başvuru sahibinin verdiği ifade, Emniyet Müdürlüğünde, Savcılıkta ve mahkeme önünde S.A., A.A., M.T. ve F.A.'nın verdikleri ifadeler ve son olarak aynı mahkeme tarafından diğer suçlarla yargılanan T.T., N.F., A.O., H.K. ve B.O.'nun tanıklıkları.
14. Temyiz Mahkemesi, 25 Eylül 1995'te İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin 24 Kasım 1994 tarihli hükmünü onaylamıştır.
15. İzmir başsavcısı, 1 Kasım 1995'te başvuru sahibi doğum yaptığı için başvuru sahibinin mahkûmiyetini 28 Nisan 1996'ya kadar askıya almıştır.
16. Mahkeme, özellikle Özel v. Türkiye ve Gençel v. Türkiye gibi diğer davalarda bildirilen önceki görüşlerden sağlanan iç hukukla ilgili açıklamaya atıfta bulunmaktadır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI
17. Başvuru sahibi; Sözleşmenin 6. Maddesinin 1. Fıkrasına göre, kendisini yargılayan ve mahkûm eden İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinde askeri bir hâkimin bulunmasından dolayı duruşmanın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yapılmadığı hususunda şikâyetçi olmaktadır. Aynı zamanda, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin yargılama yetkisinin sınırlı olduğunu ve mahkemenin hükmünü başvuru sahibinin geri almış olduğu ifadelere dayandırdığını belirtmiştir. Son olarak, Sözleşmenin 6. Maddesinin 3. Fıkrasının (d) bendine göre, kendisi aleyhine olan şahitlerden birini tetkik etme hakkından yoksun bırakıldığını bildirmektedir.
18. Mahkeme, geçmişte benzer davalara baktığını ve 6. Maddenin 1. Fıkrasının ihlal edildiğini belirlediğini belirtmektedir.
19. Mahkeme, bu davalarda vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca ulaşması için hiçbir neden olmadığını bildirmektedir. Yasadışı bir örgüte yardım ettiği için Devlet Güvenlik Mahkemesinde aleyhine dava açılan başvuru sahibinin muvazzaf bir subay ve askeri mahkeme üyesini içeren bir kurul tarafından yargılanmaktan dolayı tedirgin olması mantıklıdır. Bu nedenle, başvuru sahibi haklı olarak İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin davanın özüyle ilgisi olmayan mülahazalardan etkilenmesinden endişe duymuştur. Diğer bir deyişle, başvuru sahibinin Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin endişelerinin yerinde olduğu kabul edilebilir.
20. Dolayısıyla; Mahkeme, 6. Maddenin 1. Fıkrasının ihlal edildiğine karar vermektedir.
21. Başvuru sahibinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir duruşma yapılmasına ilişkin hakkının ihlal edildiğini bildiren kararını göz önünde tutarak, Mahkeme, başvuru sahibinin 6. Maddenin 1. Fıkrasına ve 3. Fıkrasının (d) bendine göre yaptığı diğer şikâyetleri incelemenin gereksiz olduğunu düşünmektedir.
II. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
22. Sözleşmenin 41. Maddesi aşağıda belirtildiği gibidir:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Taraf'ın iç hukuku bu ihlali sadece kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tazminine hükmeder."
A. Zarar
23. Başvuru sahibi, maddi ve manevi zarar nedeniyle 326,949 Euro'ya eşit olan toplam 225,000 Sterlin talep etmiştir.
24. Hükümet, bu taleplerle ilgili olarak düşünce ileri sürmemiştir.
25. Maddi zarar ile ilgili olarak, Mahkeme, Sözleşmenin ihlali olmasaydı Devlet Güvenlik Mahkemesindeki davanın sonucunun ne olacağına dair, tahminde bulunamayacağını düşünmektedir. Bundan başka, başvuru sahibinin maddi zarar ile ilgili talebi herhangi bir kanıt ile desteklenmemiştir. Bunun için, başvuru sahibine maddi zarar nedeniyle tazminat vermek uygun değildir.
26. Manevi zarar ile ilgili olarak, Mahkeme, başvuru sahibinin maruz kaldığı manevi zarar sebebiyle bir ihlal kararının tazminat için yeterli olduğunu düşünmektedir.
27. Başvuru sahibinin 6. Maddenin 1. Fıkrasının yorumu dâhilinde bağımsız ve tarafsız olmayan bir mahkeme tarafından mahkum edildiğine karar verdiğinde, Mahkeme, en uygun çarenin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından başvuru sahibinin yeniden yargılanmasının sağlanması olduğunu düşünmektedir.
B. Masraf ve harcamalar
28. Başvuru sahibi, yerel makamlar ve Strazburg kurumları önündeki duruşmalarda maruz kalınan masraf ve harcamalar nedeniyle 55,944 Euro'ya eşit olan toplam 38,500 Sterlin talep etmiştir.
29. Hükümet, bu taleplerle ilgili olarak herhangi bir görüş bildirmemiştir.
30. Masraf ve harcamalar ile ilgili olarak, Mahkeme, bu masraf ve harcamaların gerçekten ve zorunlu olarak maruz kalınması ve meblağın makul olması şartıyla hüküm verecektir.
31. Mevcut bilgiye dayalı kendi tahminini yaparak, Mahkeme, masraf ve harcamalara ilişkin olarak başvuru sahibia 3,000 Euro ödenmesine karar vermektedir.
C. Gecikme faizi
32. Mahkeme, gecikme faizinin marjinal ödünç kolaylığına uygulanan faiz oranının % 3 artırılarak hesaplanmasının uygun olacağını düşünmektedir.
BU NEDENLERLE MAHKEME OYBİRLİĞİYLE;
1. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili şikayete ilişkin olarak, Sözleşmenin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlal edildiğine,
2. Sözleşmenin 6. Maddesine göre, başvuru sahibinin diğer şikâyetlerini göz önüne almanın gereksiz olduğuna,
3. Bir ihlal kararının manevi zarar nedeniyle hakkaniyete uygun tazmin sağlamak için yeterli olduğuna,
4. Davalı Devletin Sözleşmenin 44. Maddesinin 2.Fıkrasına göre kesin hükmün verildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde başvuru sahibine masraf ve harcamalarla ilgili olarak, 3,000 Euro ve başvuru sahibinin ödediği vergi toplamını ödemesine,
Bu miktarlara uygulanacak faiz oranının Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal ödünç kolaylığına uygulanan faiz oranının % 3 artırılarak tespit edilmesine;
5. Başvuru sahibinin hakkaniyete uygun tazmin ile ilgili diğer taleplerinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy