(Mülkiyet Hakkının İhlali İddiası)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı
Başvuru No: 36564/97
Karar Tarihi: 27 Mayıs 2004
(Kararı Fransızca aslından çeviren: Ali GÖKÇE, Başkomiser, İnterpol Daire Başkanlığı)
Şanlıurfa'da ikamet eden başvuru sahiplerine ait Birecik'te bulunan gayrimenkuller, 1999 yılında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından kamulaştırılmış ve Bakanlık tarafından tespit edilmiş tazminatlar mülkiyetin nakil tarihinde kendilerine ödenmiştir. Bakanlık tarafından ödenen tutarda anlaşamayarak, başvuru sahipleri, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde her taşınmaz mal için kamulaştırma tazminatının artırılması davası açmışlardır. Hukuk Mahkemesi başvuru sahiplerini haklı görmüş ve bakanlığı kendilerine ek tazminatlarını ödemeye mahkum etmiştir. Ancak başvuru sahipleri enflasyon oranına nazaran gecikme faizleri oranının yetersizliği ve kamulaştırma ek tazminatlarının geç ödenmesinden, ayrıca tazmin etme prosedürünün toplam süresinden şikayet ederek, Sözleşmenin 6/1 ve 1 No.lu Protokolün 1. maddelerini ileri sürmüşlerdir.
KARARDA ATIF YAPILAN DAVALAR
1. Akkuş c. Türkiye.
2. Aka c. Türkiye.
PROSEDÜR
1-4. Davanın temelinde Türkiye Cumhuriyeti'ne karşı verilen 36564/97 sayılı dilekçe yer almaktadır. T.C. vatandaşı başvuru sahipleri, Bekir Kaya, Mustafa Kaya, Sami Kaya ve Hatice Kaya, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin korunması Sözleşmesinin eski 25. maddesi gereğince 17 Mayıs 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna başvurmuşlardı.
OLAYLAR
8. Başvuru sahipleri Şanlıurfa'da ikamet etmektedirler.
9. 1999 yılında, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı ("bakanlık") başvuru sahiplerine ait Birecik'te bulunan gayrimenkulları kamulaştırdı. Bakanlık tarafından tespit edilmiş tazminatlar mülkiyetin nakil tarihinde başvuru sahiplerine ödenmiştir.
10. Bakanlık tarafından ödenen tutarda anlaşamayarak, başvuru sahipleri, Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde her taşınmaz mal için kamulaştırma tazminatının artırılması davası açmışlardır.
11. Mahkeme başvuru sahiplerini haklı görmüş ve bakanlığı kendilerine, istimlak tarihinden başlayarak yıllık % 30 oranda basit gecikme faizlerini içeren kamulaştırma ek tazminatlarını ödemeye mahkum etmiştir. Bu kararlar Yargıtay tarafından onaylanmış ve kesinleşmiştir.
12. 1996 ve 1997 yıllarında, bakanlık başvuru sahiplerine söz konusu tazminat ilavelerini ödemiştir.
13. 24 Eylül 2001 tarihinde, bakanlık Birecik'te geniş bir arazinin istimlâkinden vazgeçmeye karar vermiştir. Başvuru sahiplerinin malları Mustafa Kaya'ya ait bir parsel dışında (parsel no:250) bu kararla ilgiliydi.
14. Mahkemeye gönderilmiş 24 Temmuz 2003 tarihli bir mektupla, başvuru sahiplerinin temsilcisi bakanlık tarafından taşınmaz malların sahiplerine geri verildiğini doğrulamıştır. Geri vermeye karşılık olarak, başvuru sahipleri aldıkları kamulaştırma tazminatlarını ödemektedirler.
15. Kamulaştırmadan vazgeçmede dahil olmayan 250 nolu parsel ile ilgili detaylar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
HUKUKİ BOYUT
17-18. Başvuru sahipleri enflasyon oranına nazaran gecikme faizleri oranının yetersizliği ve kamulaştırma ek tazminatlarının geç ödenmesinden, ayrıca tazmin etme prosedürünün toplam süresinden şikayet ederek, Sözleşmenin 6&1 ve 1 No.lu Protokolün 1. maddelerini ileri sürmektedirler.
19-22. Başvuru sahipleri kamulaştırmadan vazgeçme kararıyla ilgili malların geri verilmesini kabul etmiştir. Bununla birlikte, bakanlığın kendilerine kamulaştırma sonrası işlenmemiş kalan toprağın değer kaybı nedeniyle ek bir tazminat ödemesi gerektiğini iddia etmektedirler.
A. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin iddia edilen ihlali konusunda
23-26. Başvuru sahipleri Türkiye'de çok yüksek enflasyon oranına nazaran gecikme faizlerinin yetersizliği bu tazminatın ödenmesinde bakanlığın geç kalması sebebiyle kamulaştırma ek tazminatının değer kaybından şikayet etmişlerdir. Bu açıdan aşağıdaki şekilde kaleme alınmış 1 No.lu protokolün 1. maddesini ileri sürmüşlerdir.
B. Sözleşmenin 6&1 maddesinin iddia edilen ihlali konusunda
27. Başvuru sahibi aynı zamanda Birecik Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlendirilmesi ile fiili ödeme arasında geçen zamanın Sözleşmenin 6&1 maddesi uyarınca davasının makul bir sürede görülmesi hakkının görmezden gelinmesinden şikayet etmektedir.
28. 1 nolu Protokolün 1. maddesinin arazi konusunda açıkça belirtilen sonuç göz önüne alınarak, Mahkeme 6&1 madde açısından ayrıca sorunu incelemeyi gerekli görmemiştir.
III. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
30. Kamulaştırılan iki mülkü için başvuru sahibi Mustafa Kaya 55.000 Amerikan doları olarak tahmin ettiği maddi zararın ödenmiş olması gerektiğini iddia etmiştir. Ayrıca 20.000 dolar manevi zararın tazminini istemektedir.
33. Başvuru sahibi aynı zamanda Komisyon ve Mahkeme önünde uğradığı harçlar ve masraflar için 10 000 Dolar talep etmiştir.
MAHKEME OY BİRLİĞİYLE,
1. Başvuru sahibi Mustafa Kaya'ya ait 250 nolu parsel ile ilgili olan başvurunun kabul edilebilir diğerleri için kabul edilemez olduğuna,
2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine,
3. Sözleşmenin 6&1 maddesinden çıkarılan şikayeti ayrıca incelemeye gerek olmadığına,
4. İş bu kararın manevi zarar olarak kendi kendine yeterince adil bir tatmin oluşturduğuna,
5. a) Savunmacı Devletin Sözleşmenin 44&2 maddesine uygun olarak kararın kesinleştiği günden itibaren üç ay içerisinde, ödeme tarihinde uygun oranda Türk lirasına çevrilecek, istenilen mali yükümlülükler, damga resmi ve vergiler olarak verilmesi gereken aşağıdaki tutarları başvuru sahibi Mustafa Kaya'ya ödemesi gerektiğine, buna göre,
Maddi zarar olarak 45.000 Euro (kırk beş bin Euro)
Mahkeme harcı ve masraflar için 100 Euro (yüz Euro)
b) Gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankasının uygulamış olduğu faiz oranın %3 arttırılarak uygulanmasına,
6. Hakkaniyete uygun tatminle ilgili talebin bakiyesinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy