(Mülkiyet Hakkı İhlali İddiası)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı
Başkan G. Ress, Üyeler Cabral Barreto, L. Caflisch, R. Türmen, B. Zupancic, K. Traja, A. Gyulumyan
Başvuru No: 40261/98
Karar Tarihi: 15 Temmuz 2004
(Kararı Fransızca aslından çeviren ve özetleyen : Tolga BİLENER, Galatasaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü, Araştırma Görevlisi)
Başvuru sahibi, 1933 doğumlu Asuman Aydın'a ait Ordu'da bulunan 6 arazi, Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü tarafından istimlâk edilmiş ve istimlâk bedeli kendisine ödenmiştir. 1991 yılında Aydın, ödenen bedeli yeterli görmeyerek mahkemeye başvurmuş ve mahkeme kendisine ilave bedel ödenmesine karar vermiştir. Yargıtay bu kararı onamıştır. İlave ödemeler 1998 yılı Mayıs ayında yapılmıştır. Başvuru sahibi ödemelerin geç yapılması ve enflasyon nedeniyle değer kaybına uğradığı iddiası ile Sözleşme'nin 1 numaralı protokolünün 1. maddesinin ihlali gerekçesiyle Mahkeme'ye başvurmuştur.
Mahkeme oybirliğiyle,
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) Davalı Devletin başvuru sahibine Sözleşme'nin 44§2 maddesine uygun olarak kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde bu miktarlar üzerinden gereken tüm vergileri ödemek kaydıyla ve ödemenin yapılacağı andaki Türk Lirası kurundan 130.611 (yüzotuzbinaltıyüzonbir Euro) ödemesine;
b) 3 aylık sürenin bitiminden itibaren bu ödemenin yapıldığı ana kadar geçen süre için, bu miktarlara uygulanacak gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamış olduğu faiz oranın %3 fazlası olarak hesaplanmasına;
4. Hakkaniyete uygun daha fazla tazminat isteminin reddine karar vermiştir.
KARARDA ATIF YAPILAN DİĞER DAVALAR
1. Akkuş v. Türkiye (9 Temmuz 1997, 1997-IV)
2. Aka v. Türkiye (23 Eylül 1998, 1998-VI)
3. Colacioppo v. İtalya (19 Şubat 1991, Série A no. 197-D)
PROSEDÜR
1-7. Bu davanın kaynağında Türk vatandaşı olan Asuman Aydın'ın Türkiye Cumhuriyeti'ne karşı yapmış olduğu 31 Ekim 1997 tarihli bir başvuru bulunmaktadır. (no. 40261/98)
OLAYLAR
I. Davaya Yol Açan Olaylar
8. 1990 yılında Ordu'da bulunan başvuru sahibine ait 6 arazi Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü tarafından istimlâk edilmiş ve istimlak bedeli başvuru sahibine ödenmiştir.
9. 1991 yılı Mayıs ayında idare tarafından yapılan ödemenin miktarına itiraz eden başvuru sahibi, mahkemeye 6 ayrı başvuruda bulunarak miktarın arttırılmasını talep etmiş ve mahkeme başvuru sahibini haklı bularak ek istimlâk bedellerinin ödenmesine hükmetmiştir. Yargıtay bu kararı onamıştır.
10. 1998 yılı Mayıs ayında başvuru sahibine idare sözkonusu ek istimlâk bedelini ödemiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI
11. İç hukuktaki mevcut durum ve uygulamalar Akkuş v. Türkiye (9 Temmuz 1997, Recueil 1997-IV, ss. 1305-1306 ; §§ 13-16) ve Aka v. Türkiye (23 Eylül 1998, Recueil 1998-VI, ss. 2674-2676, §§ 17-25) kararlarında aktarılmıştır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞME'NİN 1 NUMARALI PROTOKOLÜNÜN 1. MADDESİNİN İHLALİ İDDİALARI
12. Başvuru sahibi idarenin yaptığı geç ödeme nedeniyle ve Türkiye'deki yüksek enflansyon ortamında gecikme faizlerinin yetersizliği nedeniyle, istimlak ek bedelinde bir değer kaybı yaşandığını iddia etmektedir ve bu bağlamda AİHS'nin 1 numaralı protokolünün 1. maddesine atıfta bulunmaktadır:
"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."
A. Kabul Edilebilirlik Hakkında
14. Mahkeme, kendi içtihadının da ışığında ve kendi bilgisi dahilinde olan tün etkenler göz önüne alındığında (bkz. Akkuş v. Türkiye) talebin derinlemesine incelenmesine karar vermiştir. Başvuru herhangi bir kabul edilemezlik engeline takılmamaktadır.
B. İçeriğe Dair
15. Mahkeme daha önce de pek çok defa buna benzer dosyalara bakmış ve 1 numaralı protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. ( bkz. Akkuş, s. 1310, §§ 30-31, Aka, s. 2682, §§ 50-51)
16. Mahkeme mevcut dosyayı incelemiş ve Hükümetin bu konuda daha önceki dosyalardan farklı karar verilmesini gerektirecek hiç bir görüş ortaya koymadığını gözlemlemiştir. Mahkeme, ek istimlak bedelinin ödenmesinin istimlakı gerçekleştiren idare tarafından geciktirilmesi nedeniyle, mal sahibine gayrimenkulunun istimlake tâbi olmasının yanında yeni bir zarar verildiği görüşündedir. İşte bu gecikme nedeniyle Mahkeme kamu yararı ve kişilerin mal varlığına saygı arasındaki dengenin başvuru sahibi aleyhine bozulduğu görüşündedir.
17. Sonuç olarak 1 No.lu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. SÖZLEŞME'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
18. Sözleşmenin 41. maddesinin hükümlerine göre:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette zarar gören tarafın tatminine hükmeder."
A. Zarar
19. Başvuru sahibi istimlâk ek bedellerinin geç ödenmesi nedeniyle maddi zarara uğradığını ve bunun tazmin edilmesi gerektiğini iddia etmektedir.
20. Hükümet bu iddiaları reddetmektedir.
21. Akkuş kararındaki (s. 1311, §§ 35-36 ve 39) hesaplama yöntemini benimseyen Mahkeme, başvuru sahibine maddi zararını tazmin etmek için 130.611 Euro ödenmesine karar vermiştir.
C. Gecikme Faizleri
23. Mahkeme, gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamış olduğu faiz oranın %3 fazlası olarak hesaplanmasına karar vermiştir.
TÜM BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OY BİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun kabul edilebilir olduğuna;
2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) Davalı Devletin başvuru sahibine Sözleşme'nin 44§2 maddesine uygun olarak kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde bu miktarlar üzerinden gereken tüm vergileri ödemek kaydıyla ve ödemenin yapılacağı andaki Türk Lirası kurundan 130.611 (yüzotuzbinaltıyüzonbir Euro) ödemesine;
b) 3 aylık sürenin bitiminden itibaren bu ödemenin yapıldığı ana kadar geçen süre için, bu miktarlara uygulanacak gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamış olduğu faiz oranın %3 fazlası olarak hesaplanmasına;
4. Hakkaniyete uygun daha fazla tazminat isteminin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy