(Adil Yargılanma Hakkının İhlali İddiası)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı
Başkan; G. Ress, Üyeler; I. Cabral Barreto, L. Caflisch, R. Türmen, J. Hedigan, M. Tsatsa-Nikolovska, K. Traja, V. Berger
Başvuru No: 41956/98
Karar Tarihi: 15 Temmuz 2004
(Kararı İngilizce aslından özetleyerek çeviren: Murat ŞEN, Komiser Yardımcısı, Polis Akademisi Başkanlığı)
Dava, Türk Hükümeti aleyhine Türk vatandaşı, Yavuz Aksaç tarafından, yargılandığı ve suçlu bulunduğu Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesince yargılanmasının Sözleşmenin 6/1. maddesi hükmü gereğince adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini, ayrıca Yargıtay Cumhuriyet başsavcısının kendisiyle hiçbir şekilde konuşmadan tebliğname hazırladığını, bununla birlikte karşı savunmasından yoksun bulunduğunu, bunların da Sözleşmenin 6/3 (b) maddesini ihlal ettiğini ve son olarak da sadece sol görüşlü bir dergide çalışmaktan suçlanıp mahkum edilmesinin de Sözleşmenin 9 ve 10. maddelerini ihlal ettiğini iddia etmiştir.
Başvuruyu 6. madde çerçevesinde kabul edilebilir bulan Mahkeme, oybirliğiyle;
1. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili olarak yapılan şikayete dair olarak Sözleşmenin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine,
2. 6/3-b maddesi ile ilgili şikayetin incelenmesine gerek olmadığına,
3. Başvuru sahibinin manevi tazminat talebi karşısında, ihlalin tespitine dair kararın manevi zararı karşılayacak yeterli bir durum olduğuna;
4.
(a) Sorumlu Hükümetin, başvuru sahibine, Sözleşmenin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleşmesinde sonra üç ay içinde, masraflar ve harcamalar için 3,000 Euro'yu Türk Parasına çevrilerek ödenmesine;
(b) Yukarda belirtilen üç ayın geçmesinden itibaren faiz olarak, Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal ödünç kolaylığına uygulanan faiz oranın %3 oranında artırılarak uygulanmasına;
5. Başvuru sahibinin diğer iddiaların reddine karar verilmiştir.
KARARDA ATIF YAPILAN DİĞER DAVALAR
1. Incal v. Türkiye, 9 Haziran 1998
2. Çıraklar v.Türkiye, 28 Ekim 1998
3. Özel v.Türkiye, no; 42739/98, 7 Kasım 2002
4. Gençel v. Türkiye, no; 53431/99, 23 Ekim 2003
5. Özdemir v. Türkiye, no; 59659/00, 6 Şubat 2003
6. Findlay v.Birleşik Krallık, 25 Şubat1997
7. Sawicka v. Polonya, no; 37645/97, 1 Ekim 2002
8. Uzunhasanoğlu v. Türkiye, no; 35070/97, 20 Nisan 2004
PROSEDÜR
1-9. Dava, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korunmasına İlişkin Sözleşme'nin (Sözleşme) eski 25. maddesi uyarınca, Türk Hükümeti aleyhine Türk vatandaşı, Yavuz Aksaç (başvuru sahibi) tarafından 6 Ocak 1998 tarihinde açılmıştır. Başvuru sahibi, yargılandığı ve suçlu bulunduğu Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesince yargılanmasının Sözleşmenin 6/1. maddesi hükmü gereğince adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini, ayrıca Yargıtay Cumhuriyet başsavcısının kendisiyle hiçbir şekilde konuşmadan tebliğnamesini hazırladığını, bununla birlikte karşı savunma yapmaktan yoksun bırakıldığını, bunların da Sözleşmenin 6/3 (b) maddesini ihlali anlamını taşıdığını ve son olarak da sadece sol görüşlü bir dergide çalışmaktan suçlanıp mahkum edilmesinin de Sözleşmenin 9 ve 10. maddelerini ihlal ettiğini iddia etmiştir. Mahkeme ise başvurunun sadece 6. madde çerçevesinde kabul edilebilir olduğuna karar vermiştir.
OLAYLAR
I. DAVANIN ÖZEL ŞARTLARI
10-11. Başvuru sahibi, 1971'de doğmuştur ve Ankara'da ikamet etmektedir. 23 Mart 1995 tarihinde başvuru sahibi Ankara Emniyet Müdürlüğü görevlileri tarafından gözaltına alınmış ve yasa dışı DHKP-C Örgütüne yardım ve yataklık etmekten tutuklanmıştır.
12. 6 Nisan 1995'te Cumhuriyet Savcısı Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesine yazdığı iddianamede başvuru sahibini, Ceza Kanunun 168/2 ve 169. maddeleri ile Terörle Mücadele Kanunun 5. maddesi kapsamında yasa dışı örgüte üye olmakla suçlamıştır.
13. 10 Nisan 1996 tarihinde Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuru sahibini yasadışı suç örgütü DHKP-C'ye yardım ve yataklık etmekten suçlu bulmuş ve üç yıl dokuz ay hapis cezasıyla cezalandırmış, üç yıl kamu hizmetinden mahrum bırakmıştır.
14. Başvuru sahibi temyize başvurmuştur. 11 Haziran 1997'de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay'a temyize yönelik olarak tebliğname sunmuştur. Cumhuriyet başsavcısı ilk derece mahkemesinin kararının onanmasını talep etmiştir. Cumhuriyet başsavcının tebliğnamesi Yargıtay'daki duruşma sırasında okunmuştur.
15. 10 Temmuz 1997 tarihinde Yargıtay, başvuru sahibinin temyiz talebini reddederek Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin kararını onamıştır.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK KURALLARI VE UYGULAMALARI
16. Neticeye müessir ilgili iç hukuk kuralları için İncal v. Türkiye, 9 Haziran 1998, Çıraklar v.Türkiye, 28 Ekim 1998, Özel v.Türkiye, no; 42739/98, 7 Kasım 2002 ve Gencel v. Türkiye, no; 53431/99, 23 Ekim 2003.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI
17. Başvuru sahibi, Sözleşmenin 6. maddesi kapsamında, yargılandığı ve suçlu bulunduğu Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinde bulunan askeri hakiminde hazır bulunmasının yargılamanın tarafsız ve bağımsız durumunu ortadan kaldırdığını ve bunun da adil yargılanma hakkının ihlali niteliği taşıdığını iddia etmiştir. Ayrıca, , temyiz başvurusu ile ilgili hüküm verecek Yargıtay'daki Cumhuriyet Başsavcısının tebliğnamesinin kendisine verilmemesinin Sözleşmenin 6/3-b maddesi kapsamında ihlal oluşturduğunu iddia etmiştir.
18. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesinin oluşumu ile ilgili başvuru sahibinin şikayetine göre, Mahkeme, geçmişte, benzer şikayetleri incelemiş ve bunların 6/1. kapsamında ihlal oluşturduğuna karar vermiştir (bkz. Diğer birçok karar arasında, yukarda belirtilen Özel, §§ 33-34, ve Özdemir v. Türkiye, no; 59659/00, §§ 35-36, 6 Şubat 2003).
19. Mahkeme, mevcut davada, farklı bir karar vermesini gerektirecek bir nedenin olmadığını belirtmiştir. Bununla birlikte, yasa dışı bir örgütün üyesi olduğuna dair Devlet Güvenlik Mahkemesinde yargılanan başvuru sahibinin, Askeri Yargı üyesi ve muvazzaf asker olan birinin de bulunduğu bir yargılamada, endişeli olmasının kabul edilebilir olduğu belirtilmiştir. Bu sebeple, Devlet Güvenlik Mahkemesinin tarafsızlık ve bağımsızlıktan yoksun olduğuna dair başvuru sahibinin korkuları nesnel olarak savunulabilir (bkz. Yukarda, Incal kararı).
20-21. Sonuç olarak, Mahkeme Sözleşmenin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Başvuru sahibinin, bağımsız ve tarafsız bir mahkemede adil yargılanma hakkının çiğnediği göz önünde bulundurarak, Mahkeme, 6/3. madde kapsamında başvuru sahibini şikayetlerinin incelenmesine gerek olmadığını belirtmiştir (bkz. Yukarda belirtilen Çıraklar kararı).
II. SÖZLEŞMENİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
22. Sözleşme'nin 41. maddesi aşağıdaki hükmü ihtiva etmektedir:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette zarar gören tarafın tatminine hükmeder."
A. Maddi, Manevi Zarar
23-27. Başvuru sahibi, maddi ve manevi zararları için toplam 20.000 Euro tazminat talep etmiştir. Hükümet, başvuru sahibinin talebini reddetmiştir. Ayrıca talep edilen toplamın aşrı ve adaletsiz olduğunu ileri sürmüştür. Maddi zarar ile ilgili olarak, Mahkeme ilk olarak, Devlet Güvenlik Mahkemesi önündeki soruşturmada sonucun ne olduğuna dair bir tartışma yapılmadığını belirtmiştir (bkz. Findlay v.Birleşik Krallık, 25 Şubat1997, Reports 1997-I, § 85). Buna ek olarak, başvuru sahibinin maddi zarar ile ilgili talepleri herhangi bir delille kanıtlanmamıştır. Bu sebeple Mahkeme, bu kapsamda tazminatı olamayacağına karar vermiştir. Mahkeme, ihlalin tespitine dair kararın manevi zararı karşılayacak yeterli bir durum olduğunu belirtmiştir (bkz., yukarda belirtilen Çıraklar kararı). Bununla birlikte, Mahkeme, 6/1. madde anlamında bir bağımsız ve tarafsız mahkeme önünde yapılmayan yargılamaların, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde tekrar yargılanmasının temin edilmesinin gerektiğini ifade etmiştir.
B. Masraflar ve Harcamalar
28-31. Başvuru sahibi, Yerel otoriteler ve Strazbourg'taki birimler önündeki masraf ve harcamaları için toplam 5.500 Euro talep etmişlerdir. Hükümet, muhakeme masraflarını karşılamıştır. Mahkeme, makul, gerekli ve güncel olduğu derecede masraflar ve harcamalar ile ilgili olarak tazminata karar verilebileceğini belirtmiştir (bkz. Sawicka v. Polonya, no; 37645/97, § 54, 1 Ekim 2002). Mahkeme, 630 Euro Avrupa Konseyince adli yardım bağlamında karşılanmak üzere başvuru sahibine 3,000 Euro ödenmesine karar vermiştir (bkz., diğer içtihatlar arasında, Uzunhasanoğlu v. Türkiye, no; 35070/97, § 33, 20 Nisan 2004).
C. Gecikme Faizi
32. Mahkeme, gecikme faizleri oranın, Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal ödünç kolaylığına uygulanan faiz oranın %3 oranında artırılarak uygulanmasının uygun olacağına karar vermiştir.
BU GEREKÇELERLE MAHKEME OYBİRLİĞİ İLE,
1. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili olarak yapılan şikayete dair olarak Sözleşmenin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine,
2. 6/3-b maddesi ile ilgili şikayetin incelenmesine gerek olmadığına,
3. Başvuru sahibinin manevi tazminat talebi karşısında, ihlalin tespitine dair kararın manevi zararı karşılayacak yeterli bir durum olduğuna;
4. (a) Sorumlu Hükümetin, başvuru sahibine, Sözleşmenin 44/2. maddesi gereğince kararın kesinleşmesinde sonra üç ay içinde, masraflar ve harcamalar için 3,000 Euro'yu Türk Parasına çevrilerek ödenmesine;
(b) Yukarda belirtilen üç ayın geçmesinden itibaren faiz olarak, Avrupa Merkez Bankası tarafından marjinal ödünç kolaylığına uygulanan faiz oranın %3 oranında artırılarak uygulanmasına;
6. Başvuru sahibinin diğer iddiaların reddine karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy