(AİHS. m. 6, 35, 41, 44) (765 S. K. m. 168, 169) (3713 S. K. m. 5) (ÇIRAKLAR - TÜRKİYE DAVASI)
Başvuru No: 42738/98
Karar Tarihi: 27 Kasım 2003
PROSEDÜR VE OLAYLAR
1-5. Davanın temelinde, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, 1965 doğumlu Metin Tuncel, 1954 doğumlu Şükrü Topkan, 1968 doğumlu Kutbettin Çimen ve 1960 doğumlu Ahmet Yavuz isimli şahısların, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne sundukları 42738/99 sayılı başvuru dilekçesi bulunmaktadır.
6-14. Antalya Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından yasadışı PKK örgütüne yönelik olarak sürdürülen operasyon sırasında, başvuru sahiplerinden Tuncel ve Topkan 7 Mayıs 1994 tarihinde, Çimen 9 Mayıs 1994 tarihinde, Yavuz ise 10 Mayıs 1994 tarihinde yakalanarak göz altına alınmıştır. 19 Mayıs 1994 tarihinde ise, tutuklanmışlardır. 21 Haziran 1994 tarihinde İzmir DGM Cumhuriyet Savcısı, Tuncel'in yasadışı örgüt mensubu olduğu iddiasıyla TCK.'nun 168/1. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 5. maddesi uyarınca yargılanmasını, başvuru sahiplerinden Topkan'ın TCK'nun 168/2.maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 5. maddesi uyarınca yargılanmasını, diğer şahısların ise bahse konu örgüte yardım ettikleri gerekçesiyle TCK'nun 169. maddesi ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 5. maddesi uyarınca yargılanmalarını talep etmiştir. İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde yapılan duruşmalarda, suçsuz olduklarını savunmuşlar ve gözaltında iken alınan ve imzalattırılan ifadelerinin kötü muamele ve baskı altında alındığını ifade etmişlerdir. 31 Ekim 1995 tarihli kararında, DGM, şahısları isnat edilen fiillerden dolayı suçlu bulmuş ve başvuru sahiplerinden Tuncel'in TCK'nun 168/1. maddesine istinaden 22 yıl 6 ay, Topkan'ı TCK'nun 169. maddesine istinaden 12 yıl 6 ay, diğer iki şahsı da TCK'nun 169/2. maddesine istinaden 3 yıl 9 ay ağır hapis cezasına çarptırmıştır. Yargıtay, 16 Aralık 1997 tarihinde verdiği ve 24 Aralık 1997 tarihinde açıkladığı kararıyla ilk mahkemenin verdiği kararı onamıştır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI
17. Başvuru sahipleri, kendilerini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin bünyesinde bulunan Askeri Hakimden dolayı bağımsız ve tarafsız bir Mahkeme olmadığını, bu mahkeme önünde yapılan yargılamanın hakkaniyete uygun olmadığını, göz altında tutuldukları esnada avukat bulundurma haklarının kullandırılmadığını, baskı altında alınan ifadelerinin kendilerine karşı delil olarak kullanıldığını ifade ederek, Sözleşmenin 6. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.
A. Kabul edilebilirlik üzerine
19-26. Hükümet, başvuru sahiplerinin müracaatını Sözleşmenin 35. maddesinde belirtilen 6 aylık süre içerisinde yapmadığını iddia ederek, başvurunun kabul edilmemesini talep etmiştir. Mahkeme, hükümetin bu talebini reddetmiştir.
Mahkeme, önceki içtihatlarından doğan kriterlerin ışığında (Çıraklar v. Türkiye davasına bakınız) ve elindeki verilerden hareketle bu davanın esasının incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.
B. Esas üzerine
1. DGM'nin bağımsızlık ve tarafsızlığı üzerine
27-29. Mahkeme, dava konusu olaylarla ilgili Hükümetin önceki davalardan farklı bir karar verilmesini gerektirecek hiçbir argüman sunmadığını ifade etmiştir. Mahkeme, bu sebeplerle davacıyı yargılayıp mahkum ettiği esnada İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığını belirterek Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine hükmetmiştir.
2.Adli prosedürün hakkaniyeti üzerine
30-32. Mahkeme, daha önceki benzer davalarda bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliği bulunan mahkemelerin her hal ve şartta yargısına tabi insanlara hakkaniyete uygun bir muhakeme sunamayacağına hükmettiğini hatırlatmıştır. Buna karşılık, başvuru sahibinin bağımsız ve tarafsız bir muhakemeye sahip olmadığı iddiasının kabul etmekle birlikte, bu hakkaniyetsizlik iddiasının incelenmesine lüzum olmadığına karar vermiştir.
II. SÖZLEŞMENİNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
33-42. Başvuru sahiplerinden Tuncel maddi tazminat olarak 62.371.960.842 Türk Lirası, manevi tazminat olarak 50.000 Euro, Topkan maddi tazminat olarak 18.451.210.523 Türk Lirası, manevi tazminat olarak 40.000 Euro, Çimen ve Yavuz maddi tazminat olarak 226.035.897 Türk Lirası, manevi tazminat olarak ise 30.000 Euro talep etmiş olmalarına rağmen, Mahkeme, maddi tazminat ödenmesine gerek olmadığına, Sözleşmenin ihlal edildiğinin ortaya çıkarılmasının da haddi zatında manevi tazminat yerine kabul edilebileceğine hükmetmiştir
Ayrıca, Mahkeme, 630 Euro avukat ücreti düşülmek kaydıyla masraflar için, başvuru sahiplerinin tamamına 2.000 Euro tazminat ödenmesini ve bu miktarlara uygulanacak faiz oranının Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlası olarak tespit edilmesini uygun bulmuştur.
TÜM BU NEDENLERLE MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1- Davanın kabul edilebilirliğine,
2- İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık niteliklerinin eksikliğinden dolayı Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine,
3- Sözleşmenin 6. Maddesinden doğan diğer iddiaların incelenmesine lüzum olmadığına,
4- Mevcut kararın, talep edilen manevi tazminat yerine geçen hakkaniyete uygun bir tazmin olduğuna
5- Ayrıca,
a) Davalı Devletin Sözleşmenin 44 & 2. maddesine göre, kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde 630 Euro avukat ücreti düşülmek ve ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek kaydıyla başvuru sahiplerinin tamamına masrafları için 2.000 Euro ödemesine,
b) Bu tutara belirtilen sürenin bitiminden itibaren ödeme yapılıncaya kadar Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlasıyla faiz uygulanmasına,
6- Hakkaniyete uygun olmayan ilave tazminat talebinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy