(AİHS m. 6, 35, 41, 44) (765 S. K. m. 168, 169) (3713 S. K. m. 5) (ÇIRAKLAR - TÜRKİYE DAVASI)
Başvuru No: 48065/99
PROSEDÜR VE OLAYLAR
1-7. Davanın temelinde Türkiye Cumhuriyetine karşı verilen 48065/99 sayılı başvuru dilekçesi bulunmaktadır. Söz konusu Devletin uyruğuna tabi başvuru sahipleri 1969 doğumlu Metin Polat, 1974 doğumlu Nuri Uğur, 1973 doğumlu Mustafa Sala, 1971 doğumlu Hüseyin Ferhat ve 1975 doğumlu Cihan Hasbay, İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesinin düzenlediği operasyonlar çerçevesinde TKP/ML yasadışı örgütüne üye olmak suçlamasıyla 11, 14, 17 Kasım 1994 ve 22 Ekim 1995 tarihlerinde gözaltına alınmışlardır.
8-10. İlk 4 başvuru sahibi 24 Kasım 1994 tarihinde, sonuncusu ise 23 Ekim 1995 tarihinde geçici olarak tevkif edilmişlerdir. 15 Aralık 1994 tarihli iddianameyle İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 3. başvuru sahibini Ceza Kanununun 168. maddesinin 1. fıkrası ve 3713 sayılı terörle mücadele yasasının 5. maddesi gereğince, 1.,2. ve 4. başvuru sahiplerini ise Ceza Kanununun 168. maddesinin 2. bendi ve 3713 sayılı terörle mücadele yasasının 5. maddesi gereğince yargılanmalarını talep etmiştir. 24 Ekim 1995 tarihinde Cumhuriyet Savcısı sonuncu başvuru sahibinin Ceza Kanununun 169. maddesi ve 3713 sayılı terörle mücadele yasasının 5. maddesi gereğince yargılanmasını talep eden iddianamesini hazırlamıştır.
11-12. DGM'nin 21 Ağustos 1997 tarihli kararıyla 1.,2.,4. ve 5. başvuru sahipleri Ceza Kanununun 169. maddesi ile 3713 sayılı terörle mücadele yasasının 5. maddesi gereğince kendilerine atfedilen iddialardan dolayı suçlu bulunmuş ve 4 yıl 6 ay hapis cezasına mahkum edilmişlerdir. Ancak hafifletici unsurlar göz önünde bulundurularak cezaları altıda bir oranında azaltılıp 3 yıl 9 ay'a indirilmiştir. Üçüncü başvuru sahibi Ceza Kanununun 168. maddesinin 2. bendi ile 3713 sayılı terörle mücadele yasasının 5. maddesi gereğince kendisine atfedilen iddialardan dolayı suçlu bulunmuş ve 15 yıl hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Ancak hafifletici unsurlar göz önünde bulundurularak cezası altıda bir oranında azaltılıp 12 yıl'a indirilmiştir. Yargıtay, 18 Kasım 1998 tarihli kararla DGM'nin kararını onamıştır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI
13-14. Başvuru sahipleri kendilerini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin, bünyesinde bulunan Askeri Hâkimden dolayı bağımsız ve tarafsız bir Mahkeme olmadığını ifade etmişlerdir. Yine, gözaltı süreleri esnasında avukat haklarını kullanamadıklarından Yargının kendilerine hakkaniyete uygun bir yargılama sağlamadığını ve Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrası ile 3(c) bendinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.
A. Kabul edilebilirlik üzerine
15-17. Hükümet, Sözleşmenin 35. Maddesinde zikredilen 6 aylık süreye uyulmadığı gerekçesiyle Mahkemeden Devlet Güvenlik Mahkemesinin teşekkülü ile ilgili iddiayı ve tarafsız bir muhakemenin yapılmadığı ile ilgili iddiayı reddetmesini talep etmektedir. Hükümet ayrıca argümanlarına destek olacak Mahkemenin içtihadına atıfta bulunmaktadır (Kalan v. Türkiye, no. 73561/01, 2 Ekim 2001). Mahkeme, içtihadından doğan kriterlerin ışığında (Çıraklar v. Türkiye davasına bakınız) ve elindeki verilerin ışığında bu davanın esasının incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.
B. Esas üzerine
1. DGM'nin bağımsızlık ve tarafsızlığı üzerine
18-20. Mahkeme dava konusu olaylarla ilgili Hükümetin öncekilerden farklı bir karar verilmesini gerektirecek herhangi bir argüman sunmadığını ifade etmektedir. Mahkeme bu sebeplerle başvuru sahiplerini yargılayıp mahkûm ettiği esnada Devlet Güvenlik Mahkemesinin Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasında zikredildiği şekilde bağımsız ve tarafsız olmadığına hükmetmektedir.
2. Adli prosedürün hakkaniyeti üzerine
21-23. Hükümet herhangi bir ihlal olduğunu reddetmektedir. Mahkeme, daha önceki benzer davalarda bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliği bulunan mahkemelerin her hal ve şartta yargısına tabi insanlara hakkaniyete uygun bir muhakeme sunamayacağına hükmettiğini hatırlatmıştır. Bunun üzerine başvuru sahiplerinin bağımsız ve tarafsız bir muhakemeye sahip olamadıkları iddialarının Mahkeme tarafından kabul edilmesiyle birlikte mevcut iddiaların incelenmesine lüzum olmadığına karar vermiştir (bakınız; diğerleri arasında, Çıraklar v. Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, s. 3074, §§ 44-45).
II. SÖZLEŞMENİNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
24-26. Başvuru sahiplerinden Mustafa Sala maddi manevi tazminat olarak toplam 10.950 Euro, Hüseyin Ferhat, Metin Polat ve Cihan Hasbay'ın her biri 5.100 Euro ve Nuri Uğur ise 4.950 Euro, masraflar içinse her birisi 2.800 Euro talep etmişlerdir. Mahkeme, bu davada Sözleşmenin ihlal edildiğinin ortaya çıkarılmasının haddi zatında manevi tazminat yerine kabul edilebileceğini ifade etmiştir.
TÜM BU NEDENLERLE MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1- Davanın kabul edilebilirliğine,
2- İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliğinden dolayı Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine
3- Sözleşmenin 6. Maddesinden doğan diğer iddiaların incelenmesine lüzum olmadığına,
4- Mevcut kararın, talep edilen manevi tazminat yerine geçen hakkaniyete uygun bir tazmin olduğuna,
5- Ayrıca
a) Davalı Devletin Sözleşmenin 44 & 2. maddesine göre, kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde 660 Euro avukat ücreti düşülmek ve ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek kaydıyla başvuru sahiplerine masrafları için 2000 Euro ödemesine;
b) Bu tutara belirtilen sürenin bitiminden itibaren ödeme yapılıncaya kadar Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının %3 fazlasıyla uygulanmasına,
6- Hakkaniyete uygun ilave tazminat talebinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy