(AİHS. m. 6, 14, 35, 41, 44) (7675 S. K. m. 169) (3713 S. K. m. 5) (ÇIRAKLAR - TÜRKİYE DAVASI)
(Adil Yargılanma Hakkı İhlali İddiası)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Üçüncü Daire Kararı
Başvuru No: 48617/99
Karar Tarihi: 23 Ekim 2003
Kararı Fransızca aslından çeviren: Fikret TİREN, Komiser, İnterpol Daire Başkanlığı
PROSEDÜR VE OLAYLAR
1-6. Davanın temelinde Türkiye Cumhuriyeti Devleti uyruğuna tabi, 1962 doğumlu Halil Özyol isimli şahsın, anılan ülke aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne verdiği 48617/99 sayılı başvuru dilekçesi bulunmaktadır. Başvuru sahibi, 19 Aralık 1996 tarihinde yasadışı DHKP-C örgütüne yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle polis tarafından yakalanmıştır.
7-10. 28 Aralık 1996 günü tutuklama emrini veren İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimliği önüne çıkartılmıştır. 25 Mart 1997 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, şahsın yasadışı örgüte yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle Türk Ceza Kanununun 169. maddesine istinaden yargılanmasını talep etmiştir. 29 Aralık 1997 tarihinde, bir asker ve iki sivil hakimden oluşan İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, şahısa isnat edilen suçlardan dolayı suçlu bulmuş ve Türk Ceza Kanununun 169. maddesi ve Terörle Mücadele Kanununun 5. maddesine istinaden 3 yıl 9 ay ağır hapis cezasına çarptırılmasına karar vermiştir. Yargıtay, 19 Ekim 1998 günü ilk mahkemenin verdiği kararı onamıştır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6/1. MADDESİ İLE 14. MADESİNİN İHLALİ İDDİASI
13-14. Başvuru sahibi, kendisini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin bünyesinde bulunan Askeri Hakimden dolayı bağımsız ve tarafsız bir Mahkeme olmadığını ifade etmiştir. Yine, hazırlık soruşturması sırasında avukat bulundurma hakkından yoksun bırakıldığını belirterek, yargının kendilerine hakkaniyete uygun bir yargılama sağlamadığını ve Sözleşmenin 6. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.
Ayrıca, Sözleşmenin 14. maddesinde değinilen ayrımcılık yasağına aykırı bir durumun mevcut olduğunu iddia etmiştir.
A. Kabul edilebilirlik üzerine
15. Hükümet, Sözleşmenin 35&1. maddesinde zikredilen 6 aylık süreye uyulmadığı gerekçesiyle Mahkemeden davayı reddetmesini talep etmiştir. (
)
16-17. Mahkeme, Hükümetin bu talebini (Özdemir v. Türkiye) kararına atıfta bulunarak reddetmiş ve önceki içtihatlarından doğan kriterlerin ışığında (Çıraklar v. Türkiye davasına bakınız) elindeki verilerden hareketle bu davanın esasının incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.
B. Esas üzerine
1. DGM'nin bağımsızlık ve tarafsızlığı üzerine
18-20. Mahkeme, dava konusu olaylarla ilgili Hükümetin önceki davalardan farklı bir karar verilmesini gerektirecek hiçbir argüman sunmadığını ifade etmiştir. Başvuru sahibinin yargılandığı ve mahkum edildiği Mahkemedeki hakimlerden birinin askeri hakim olması münasebetiyle, İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin tarafsız ve bağımsız olmadığına ve Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine hükmetmiştir.
2. Adli prosedürün hakkaniyeti ve savunma hakkının kullanılmasında ayrımcılık iddiası üzerine
21-22. Mahkeme, daha önceki benzer davalarda bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliği bulunan mahkemelerin her hal ve şartta yargısına tabi insanlara hakkaniyete uygun bir muhakeme sunamayacağına hükmettiğini hatırlatmıştır. Ancak başvuru sahiplerinin bağımsız ve tarafsız bir muhakemeye sahip olmadıkları iddialarının kabul edilmesiyle birlikte bu hakkaniyetsizlik iddiasının Sözleşmenin 14. maddesinin ihlali ile birlikte incelenmesine lüzum olmadığına karar vermiştir.
II. SÖZLEŞMENİNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
26-32. Başvuru sahibi manevi tazminat olarak 33.000 Euro ve mahkeme masrafları için 3.725 Euro talep etse de Mahkeme, Sözleşmenin ihlal edildiğinin ortaya çıkarılmasının haddi zatında manevi tazminat yerine kabul edilebileceğini ifade etmiş, yalnızca mahkeme masrafları için Başvuru sahibine 2.000 Euro ödenmesini uygun bulmuştur, bu miktarlara uygulanacak faiz oranının Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlası olarak tespit edilmiştir.
TÜM BU NEDENLERLE MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1- Davanın kabul edilebilirliğine,
2- İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık niteliklerinin eksikliğinden dolayı Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine,
3- Sözleşmenin 6. maddesinden doğan diğer iddiaların incelenmesine lüzum olmadığına,
4- Mevcut kararın, talep edilen manevi tazminat yerine geçen hakkaniyete uygun bir tazmin olduğuna
5- Ayrıca,
a) Davalı Devletin Sözleşmenin 44 & 2. Maddesine göre, kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde 630 Euro avukat ücreti düşülmek ve ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek kaydıyla başvuru sahiplerine masrafları için 2.000 Euro ödemesine;
b) Bu tutara belirtilen sürenin bitiminden itibaren ödeme yapılıncaya kadar Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlasıyla faiz uygulanmasına,
6-Hakkaniyete uygun ilave tazminat talebinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy