(Başvuru no. 50037/99)
KARAR
STRAZBURG
10 Kasım 2005
Sözkonusu karar AİHS'nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,şekle ilişkin değişiklik yapılabilir.
Talattin Akkoç/Türkiye davasında,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),
Sn. B.M. ZUPANCIC, Başkan,
Sn. J. HEDIGAN,
Sn. R. TÜRMEN,
Sn. M. TSATSA-NIKOLOVSKA,
Sn. V. ZAGREBELSKY,
Sn. E. MYJER,
Sn. DAVID THÓR BJÖRGVINSSON, yargıçlar,
Ve Bölüm Sekreteri Sn. V. BERGER'in katılımı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Heyeti olarak toplanmış,
20 Ekim 2005 tarihindeki gizli görüşme sonucunda,
Yukarıda anılan tarihte benimsenmiş olan aşağıdaki karara varmıştır:
USULİ İŞLEMLER
1. Davanın nedeni, Türk vatandaşı Talattin Akkoç'un ("başvuran"), 14 Haziran 1999 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme'nin ("Sözleşme") 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yaptığı başvurudur (başvuru no. 50037/99).
2. Başvuranı, görevini İstanbul'da ifa etmekte olan avukat N. Baylav temsil etmiştir. Türk Hükümeti ("Hükümet"), AİHM huzurundaki davalar için bir Ajan tayin etmemiştir.
3. 28 Ocak 2004 tarihinde AİHM, başvuruyu Hükümet'e bildirmeye karar vermiştir. AİHS'nin 29 § 3. maddesinin hükümleri uyarınca başvurunun esaslarını ve kabuledilebilirliğini birlikte incelemeye karar vermiştir.
4. 1 Kasım 2004 tarihinde AİHM, Dairelerinde değişiklik yapmıştır (İç Tüzüğün 25 § 1. maddesi). Sözkonusu dava ile ilgili olarak yeni oluşturulmuş Üçüncü Daire görevlendirilmiştir.
OLAYLAR
I. DAVA OLAYLARI
5. Başvuran 1957 doğumludur ve Kocaeli'de yaşamaktadır.
6. 14 Aralık 1995 tarihinde Kocaeli İl Özel İdare Müdürlüğü, başvurana ait bir parsel toprağı kamulaştırmıştır. Bilirkişi komitesi, sözkonusu toprağın değerini tayin etmiş ve ilgili miktar, 22 Kasım 1996 tarihinde başvurana ödenmiştir.
7. 22 Ekim 1996 tarihinde başvuran, Gebze Asliye Hukuk Mahkemesi'ne tazminat davası açmıştır.
8. 20 Şubat 1998 tarihinde ilk derece Mahkemesi, idarenin başvurana, toprak sahipliğinin idareye havale edildiği 22 Kasım 1996 tarihinden başlamak üzere kanuni oran üzerinden uygulanacak faizle birlikte 4,619,997,360 Türk Lirası (TRL) ödemesine karar vermiştir.
9. 22 Eylül 1998 tarihinde Yargıtay, ilk derece Mahkemesi'nin kararını onamıştır.
10. 15 Aralık 1998 tarihinde Yargıtay, başvuranın kararın düzeltilmesine ilişkin talebini reddetmiştir.
11. 29 Temmuz 1999 tarihinde Kocaeli İl Özel İdare Müdürlüğü, başvurana faizi ile birlikte ilgili miktarı ödemiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI
12. İlgili iç hukuk ve uygulaması, 23 Eylül 1998 tarihli Aka/Türkiye kararında belirtilmiştir (Hüküm ve Karar Raporları 1998-VI, sayfa 2674-76, § 17-25) ve 9 Temmuz 1997 tarihli Akkuş/Türkiye kararı (Raporlar 1997-IV, §§ 13-16).
HUKUK
I. 1 NO.LU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
13. Başvuran, kamulaştırma için alacağı ek tazminat ile ödenecek gecikme faizi oranının, çok düşük olduğuna ve kamulaştırma hususunda yetkili makamların, ilgili miktarları belirlemede geciktiğine dair şikayette bulunmuştur. Şikayetini, 1 No.lu Protokol'ün aşağıda kaydedilen 1. maddesine dayandırmıştır:
"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."
A. Kabuledilebilirlik
14. Hükümet, Borçlar Kanunu'nun 105. maddesi uyarınca kendisine tanınan iç hukuk yolunu uygun şekilde kullanmadığı için başvuranın, AİHS'nin 35. maddesince öngörülen iç hukuk yollarını tüketmemiş olduğunu belirtmiştir.
15. AİHM, Aka davasında benzer bir itirazı reddetmiş olduğunu gözlemler (sayfa 2678-79, §§ 34-37). Sözkonusu davada farklı bir karara varmak için gerekçe görmemektedir ve bu nedenle, Hükümet'in itirazını reddetmektedir.
16. İçtihadında belirlenen ilkeler (bkz., diğer içtihatlar yanında, Aka ve Akkuş) ve sunulan tüm deliller ışığında AİHM, başvurunun esaslara ilişkin inceleme gerektirdiği ve başvurunun kabuledilemez olduğu sonucuna varmak için gerekçe olmadığı kanısındadır.
B. Esaslar
17. AİHM, sözkonusu davada günışığına çıkan konulara benzer konuların ortaya çıktığı birçok davada 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edilmiş olduğu sonucuna varmıştır (bkz. Akkuş, sayfa 1317, § 31, ve Aka, sayfa 2682, §§ 50-51).
18. Hükümet tarafından sunulan delil ve iddiaları inceleyen AİHM, daha önceki davalarda varmış olduğu sonuçlardan farklı bir sonuca varmak için gerekçe görmemektedir. Yerel Mahkemelerce ödenmesine karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki gecikmenin, kamulaştırmadan sorumlu makamlara atfedilebileceği ve toprak sahibinin, kamulaştırılan toprak yanında ek kayba uğramasına yol açtığı kanısındadır. Genel olarak dava işlemlerinin uzunluğu ve sözkonusu gecikme sonucu AİHM, umumi menfaat talepleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması arasında korunması gereken hassas dengenin bozulmasına yol açan kişisel ve haddinden fazla bir yüke maruz bırakıldığı kanısındadır.
19. Sonuç olarak, 1 no.lu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
20. AİHS'nin 41. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."
21. AİHM, AİHM İç Tüzüğünün 60. maddesi uyarınca, adil tazmin talebinin, "sunulmaması halinde Heyet'in talebi kısmen ya da tamamen reddedebileceği" destekleyici nitelikte uygun belgeler veya makbuzlarla birlikte yazılı olarak belirtilmesi ve sunulması gerektiğini belirtir.
22. Sözkonusu davada, 22 Haziran 2004 tarihinde, Hükümet'in başvurunun kabuledilebilirliği ve esaslarına ilişkin görüşlerinin alınması ardından başvuran, adil tazmin taleplerini sunmak üzere çağırılmıştır ancak, gereken zaman içerisinde sunmamıştır. Dolayısıyla AİHM, AİHS'nin 41. maddesi uyarınca tazminat ödenmemesine karar vermiştir.
YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM
1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna,
2. 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edilmiş olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış ve AİHM İç Tüzüğü'nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 10 Kasım 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy