(AİHS m. 6, 35, 41, 44)
Başvuru No: 50119/99
PROSEDÜR VE OLAYLAR
1-5. Davanın temelinde Türkiye Cumhuriyeti uyruğuna sahip, 1974 doğumlu Umut Fırat Süvarioğulları, 1977 doğumlu Ali Haydar Boztepe ve 1975 doğumlu Bülent Elden isimli şahısların, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne verdikleri 50119/99 sayılı başvuru dilekçesi bulunmaktadır.
6-17. Başvuru sahipleri, 3 Eylül 1994 tarihinde, Yenihisar İlçe Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü görevlilerince, yasadışı PKK örgütüne bağlı YCK (Kürdistan Gençlik Birliği) örgütlenmesinin üyesi oldukları şüphesiyle yakalanarak göz altına alınmışlardır. Göz altında tutuldukları sırada verdikleri ifadelerinde, yasadışı örgüt mensubu olduklarını itiraf etmişlerdir. 8 Eylül 1994 tarihinde Yenihisar Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenilmişler ve polise verdikleri ifadelerini doğrulamışlardır. Aynı gün, tutuklanmaları emrini veren Sulh Hakimi önüne sevk edilmişlerdir. Hakim önünde de polis ve Savcılıkta verdikleri ifadelerini tekrarlamışlardır. Aynı gün, Yenihisar Cumhuriyet Savcısı yetkisizlik kararı vererek, dosyayı İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcılığına sevk etmiştir. 16 Kasım 1994 tarihinde, DGM Cumhuriyet Savcısı, başvuru sahiplerini ülkenin bölünmez bütünlüğüne yönelik eylemlerde bulunmakla suçlamış ve Türk Ceza Kanununun 125.maddesine istinaden yargılanmalarını talep etmiştir. 24 Kasım 1994 tarihinde, bir asker ve iki sivil hakimden oluşan İzmir DGM'de yapılan duruşmada, başvuru sahipleri, polise verdikleri ifadelerinin baskı altında alındığını, iddianamede belirtilen olayları ve ekspertiz raporlarını kabul etmediklerini belirtmişlerdir. 02 Kasım 1995 tarihli duruşmada, Cumhuriyet Savcısının mahkemeye sunduğu iddianamesinde, yasadışı silahlı örgüt PKK'nın ülkeyi bölmeye yönelik şiddet eylemlerine katıldıkları gerekçesiyle bahse konu şahısların idam cezasına çarptırılmalarını talep etmiştir. DGM, 4 Aralık 1995 tarihli kararıyla, başvuru sahiplerinden Süvarioğulları'nı, TCK.'nun 125. maddesi uyarınca idam cezasına mahkum etmiş, duruşmalardaki iyi hali göz önünde bulundurularak cezası ömür boyu hapse indirilmiş, Boztepe'yi aynı suçtan dolayı 16 yıl 8 ay ağır hapis cezasına çaptırmıştır. Diğer başvuru sahibini ise, TCK'nun 168/2. maddesi uyarınca 12 yıl 6 ay ağır hapis cezasına mahkum etmiştir. Yargıtay, 21 Aralık 1998 tarihinde verdiği ve 30 Aralık 1998 tarihinde, başvuru sahiplerinin gıyabında açıkladıkları kararında, ilk mahkemenin kararını onamıştır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI
20. Başvuru sahipleri, kendilerini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin bünyesinde bulunan Askeri Hakimden dolayı bağımsız ve tarafsız bir Mahkeme olmadığını, bu mahkeme önünde yapılan yargılamanın hakkaniyete uygun olmadığını, göz altında tutuldukları esnada avukat bulundurma haklarının kullandırılmadığını, savunmalarını yapmaları için gerekli kolaylığın ve zamanın kendilerine verilmediğini, savunmanın şahitlerinin dinlenilmesine imkan verilmediğini ve haklarındaki yargılamanın gözaltında tutuldukları sırada baskı altında alınan ifadelerine dayandırıldığını ifade ederek, Sözleşmenin 6. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.
A. Kabul edilebilirlik üzerine
21-28. Hükümet, başvuru sahiplerinin müracaatını Sözleşmenin 35. maddesinde belirtilen 6 aylık süre içerisinde yapmadığını iddia ederek, başvurunun kabul edilmemesi gerektiğini bildirmiştir. Mahkeme, hükümetin bu talebini reddetmiştir.
Mahkeme, daha önceki içtihatlarından doğan kriterlerin ışığında (Çıraklar v. Türkiye davasına bakınız) ve elindeki verilerden hareketle bu davanın esasının incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.
B. Esas üzerine
1. DGM'nin bağımsızlık ve tarafsızlığı üzerine,
29-31. Mahkeme dava konusu olaylarla ilgili Hükümetin önceki davalardan farklı bir karar verilmesini gerektirecek hiçbir argüman sunmadığını ifade etmektedir. Mahkeme bu sebeplerle davacıyı yargılayıp mahkum ettiği esnada İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığını belirterek Sözleşmenin 6. maddesinin 1. bendinin ihlal edildiğine hükmetmiştir.
2.Adli prosedürün hakkaniyeti üzerine
32-34. Mahkeme, daha önceki benzer davalarda bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliği bulunan mahkemelerin her hal ve şartta yargısına tabi insanlara hakkaniyete uygun bir muhakeme sunamayacağına hükmettiğini hatırlatmıştır. Buna karşılık, başvuru sahibinin bağımsız ve tarafsız bir muhakemeye sahip olmadığı iddiasının kabul etmekle birlikte, bu hakkaniyetsizlik iddiasının incelenmesine lüzum olmadığına karar vermiştir.
II. SÖZLEŞMENİNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
35-44. Başvuru sahipleri, maddi ve manevi tazminatın tutarının belirlenmesini Mahkemeye bıraktıklarını belirtmişlerdir. Mahkeme, maddi tazminat ödenmesine gerek olmadığına ve Sözleşmenin ihlal edildiğinin ortaya çıkarılmasının da haddi zatında manevi tazminat yerine kabul edilebileceğine karar vermiştir.
Mahkeme başvuru sahiplerine, 630 Euro avukatlık ücreti düşülmek kaydıyla, 2.000 Euro ödenmesine karar vermiş ve bu tutara uygulanacak faiz oranının Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlası olarak tespit edilmesini uygun bulmuştur.
TÜM BU NEDENLERLE MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1- Davanın kabul edilebilirliğine,
2- İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık niteliklerinin eksikliğinden dolayı Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine,
3- Sözleşmenin 6. Maddesinden doğan diğer iddiaların incelenmesine lüzum olmadığına,
4- Mevcut kararın, talep edilen manevi tazminat yerine geçen hakkaniyete uygun bir tazmin olduğuna,
5- Ayrıca,
a) Davalı Devletin Sözleşmenin 44 & 2. maddesine göre, kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde, 630 Euro avukatlık ücreti düşülmek kaydıyla mahkeme masrafları için ödemesi gereken 2.000 Euro'nun ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek kaydıyla başvuru sahiplerine ödemesine;
b) Bu tutara belirtilen sürenin bitiminden itibaren ödeme yapılıncaya kadar Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlasıyla faiz uygulanmasına,
6- Hakkaniyete uygun olmayan ilave tazminat talebinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy