(AİHS m. 3, 13)
(Başvuru no. 57177/00)
KARAR
STRAZBURG
30 Kasım 2006
OLAYLAR
Başvuran Nezir Künkül 1949 doğumlu bir Türk vatandaşıdır ve Batman'da yaşamaktadır. AIHM huzurunda, görevlerini Diyarbakır'da ifa etmekte olan M. Beştaş ve M. Bektaş tarafından temsil edilmiştir.
A. Dava Olayları
Dava olayları, taraflarca anlatıldığı şekliyle aşağıdaki gibi özetlenebilir:
Başvuran, olayların gerçekleştiği sırada Türk Telekom'da taksi şoförlüğü yapmaktaydı. 4 Haziran 1998 tarihinde Suçeken Jandarma Karakolu'nda görevli jandarmalar tarafından yakalanmıştır. Karakolda sorguya çekildiği sırada dövüldüğünü ileri sürmektedir.
5 Haziran 1998 tarihinde Batman Devlet Hastanesi'nde görevli bir doktor tarafından hazırlanan sağlık raporuna göre başvuranın vücudunda kötü muamele izleri görülmemektedir.
5 Haziran 1998 tarihinde başvuran, üç gün tutulduğu Batman Jandarma Karakolu'na transfer edilmiştir. Bu süre boyunca, işkence, hakaret ve ölüm tehditlerine maruz kaldığını ileri sürmektedir.
8 Haziran 1998 tarihinde Batman Devlet Hastanesi doktoru tarafından muayene edilmiştir. Rapora göre, vücudunda kötü muamele izleri görülmemektedir.
Aynı gün, jandarmalara vermiş olduğu ifadeleri reddettiği Batman Cumhuriyet Savcısı huzuruna çıkarılmıştır. N.K.'nin kendi hayatını ve çocuklarının hayatını tehdit etmiş olması nedeniyle PKK'ya erzak taşımak zorunda bırakıldığını ileri sürmüştür. Jandarmalara vermiş olduğu ifadeyi baskı altındayken imzalamış olduğunu ileri sürmüştür. Mahkeme, serbest bırakılmasına karar vermiştir. Savcı, bu karara itiraz etmiştir.
9 Haziran 1998 tarihinde Batman İlk Derece Mahkemesi, başvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiştir.
9 Haziran 1998 tarihli rapora göre başvuranın vücudunda kötü muamele izleri görülmemektedir.
26 Haziran 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı, başvuranı yasadışı bir örgüte yardım ve yataklık etmekle suçlayarak bir iddianame yayınlamıştır. Cumhuriyet Savcılığı başvuranın, Türk Ceza Kanunu'nun 169. maddesi uyarınca mahkum edilmesini ve hüküm giymesini talep etmiştir.
2 Eylül 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranın akıl sağlığının yerinde olup olmadığını öğrenmek için Elazığ Akıl Hastanesi'ne sevk edilmesine karar vermiştir. Başvuranın vekili, gözaltında gördüğü muamele sonucu başvuranın akıl sağlığının zarar gördüğünü ileri sürmüştür.
27 Ekim 1998 tarihinde başvuran tedavi görmek için Elazığı Akıl Hastanesi'ne teslim edilmiştir. Hastane doktorlarınca hazırlanan rapora göre başvurana, kaygı reaksiyonu teşhisi konulmuştur.
4 Temmuz 1999 tarihinde başvuran, Batman Cumhuriyet Savcılığı'na, Batman Jandarma Komutanlığı'nda görevli jandarmalar aleyhinde kötü muameleye ilişkin cezai takibat açılmasına ilişkin bir dilekçe sunmuştur.
7 Haziran 1999 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı, delil yetersizliği nedeniyle yetkisizlik kararı çıkarmıştır. Doktorun verdiği ifadeye göre başvuranın hangi tarihte bu hasarı gördüğünü tespit etmek mümkün değildir ve sağlıklı kişilerde de bu tür bir rahatsızlık görülebilir.
Başvuran, Cumhuriyet Savcısı'nın kararına ilişkin olarak Midyat Ağır Ceza Mahkemesi'ne itirazını sunmuştur. 23 Temmuz 1999 tarihinde Midyat Ağır Ceza Mahkemesi, başvuranın itirazını reddetmiştir. Bu karar, 7 Eylül 1999'da başvurana bildirilmiştir.
Başvuran aleyhindeki cezai soruşturma, başvurunun yapıldığı tarihte devam etmektedir. Sözkonusu takibat hakkında bilgi ya da belge sunulmamıştır.
ŞİKAYETLER
Başvuran, AİHS'nin 3. maddesi uyarınca gözaltında tutulduğu süre içerisinde kötü muameleye maruz bırakıldığı hususunda şikayette bulunmuştur.
Başvuran AİHS'nin 6. ve 13. maddesi bağlamında yetkili makamların, kötü muameleye ilişkin şikayeti hususunda etkin bir soruşturma yürütmediğini ve bunun, kötü muameleden sorumlu kişilerin tespit edilmesi ve cezalandırılmasını ve aleyhlerinde cezai takibat başlatılmasını imkansız kıldığını belirtmiştir. Başvuran, 11 Nisan 2006 tarihli, kabuledilebilirlik ve esaslara ilişkin görüşlerinde ayrıca AİHS'nin 6. maddesi bağlamında işkence altında alınan ifadelerin, cezai takibat sırasına kendi ve kendisiyle birlikte suçlananlar aleyhine kullanıldığı hususunda şikayette bulunmuştur. Bu noktada, Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından yargılanmış ve uzun süre özgürlüğünden mahrum bırakılmış olduğunu ileri sürmüştür.
HUKUK
1. Başvuran, polis tarafından gözaltı süre içerisinde uğramış olduğu muamelenin, AİHS'nin aşağıda kaydedilen 3. maddesini ihlal edecek şekilde işkence, insanlık dışı ve alçaltıcı muamele anlamına geldiği hususunda şikayette bulunmuştur:
"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz."
Başvuran ayrıca AİHS'nin 6. ve 13. maddeleri bağlamında yetkili makamların, kötü muameleye ilişkin şikayeti hususunda etkin bir soruşturma yürütmediğini ve bunun, kötü muameleden sorumlu kişilerin tespit edilmesi ve cezalandırılmasını ve aleyhlerinde cezai takibat başlatılmasını imkansız kıldığını belirtmiştir.
AİHM sözkonusu şikayetlerin, AİHS'nin aşağıda kaydedilen 13. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanısındadır:
"Bu Sözleşme'de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, ulusal bir makama etkili bir başvuru yapabilme hakkına sahiptir."
A. Tarafların Görüşleri
Hükümet öncelikle başvuranın, gözaltı durumundan serbest bırakılmasını müteakiben altı ay içerisinde kötü muamele iddiasına ilişkin şikayetini sunmaması nedeniyle AİHS'nin 35 § 1. maddesince öngörülen altı ay kuralına uymamış olduğunu iddia etmiştir. Hükümet, esaslara ilişkin, başvuranın kötü muamele iddialarının asılsız olduğunu ve AİHS'nin 13. maddesi bağlamında başvuranın savunulabilir bir iddiada bulunmadığını belirtmiştir.
Başvuran, altı ay kuralına uymuş olduğunu ileri sürmüştür. Esaslara ilişkin olarak, karanlık bir hücrede yalnız başına tutulduğunu ve gözaltında bulundurulduğu sırada da gözlerinin bağlandığını iddia etmiştir. Jandarmalarca fiziksel ve ruhsal işkenceye maruz bırakıldığını belirtmiştir. Yerel makamlara şikayette bulunduğunu ve maruz kaldığı işkencenin detaylıca anlatıldığı bir belge sunduğunu belirtmiştir. Başvuran, gözaltında tutulduğu sırada hazırlanan tıbbi raporların doğruluğuna itiraz etmiştir. Gözaltında tutulduğu sırada maruz kaldığı muamelenin panik atak sorununa yol açtığını ileri sürmüştür. Son olarak, savcının iddialarına ilişkin etkin bir soruşturma yürütmediğini ve bu durumun, kendisini tazminat talep etme hakkından mahrum bıraktığını ileri sürmüştür.
B. AİHM'nin değerlendirmesi
AİHM, başvuranın şikayetlerinin AİHS'nin 3. ve 13. maddeleri bağlamında aşağıda kaydedilen nedenlerden dolayı kabuledilemez olması dolayısıyla AİHS'nin 35 § 1. maddesi uyarınca altı ay kuralına uyup uymadığına karar verilmesinin gerekli olduğu kanısındadır.
AİHM, başvuranın 3. madde bağlamındaki şikayetine ilişkin kötü muamelenin, sözkonusu madde kapsamında olması halinde en düşük seviyede önem arz etmesi gerektiğini yinelemektedir. Bu 'en düşüğün' değerlendirmesi görecelidir: muamelenin müddeti, fiziksel ve ruhsal etkileri ve bazı durumlarda mağdurun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi dava koşullarına bağlıdır. Özgürlüğünden mahrum bırakılan bir kişinin durumunda, kendi tutumundan kaynaklanmayan bir fiziksel kuvvete maruz kalma, insanlık onurunu zedelemekte ve 3. maddede belirtilen hakkın ihlaline neden olmaktadır (bkz., Labita/İtalya (BD), no. 26772/95 § 120, ECHR 2000-IV).
AİHM ayrıca kötü muamele iddialarının, uygun delillerle desteklenmesi gerektiğini yinelemektedir (ibid, § 121). AİHM, delilleri değerlendirmek için "makul şüphenin ötesinde" kanıt standardını kabul etmekte ancak, bu tür bir kanıtın yeterli derecede güçlü, açık ve uygun sonuçların veya benzeri çürütülmemiş maddi karinelerin bir arada bulunmasından kaynaklanabileceğini de eklemektedir (bkz. diğer hususlar meyanında İrlanda/İngiltere, 18 Ocak 1978 tarihli karar, A Serisi, no. 25, sayfa 64-65, § 161).
Söz konusu davada AIHM, başvuranın gözaltı süresinin başlangıcında ve bitiminde hazırlanan tıbbi raporların, jandarmalarca fiziksel olarak kötü muameleye maruz kaldığına ilişkin bir kanıt içermediğini gözlemlemektedir. AİHM, başvuranın özel detaylar olmaksızın Suçeken ve Batman Jandarma Karakolları'nda dövülmüş olduğu hususunda şikayette bulunduğunu belirtmektedir. AİHM, bu tür bir kötü muamelenin, başvuranın bedeninde izler bırakmış ve bu izlerin, başvuranı 8 ve 9 Haziran 1999 tarihlerinde maueyene eden doktorlarca görülmüş olacağını yinelemektedir (bkz. Tanrıkulu ve Diğerleri/Türkiye (karar), no. 29918/96, 29919/96 ve 30169/96, 24 Şubat 2005).
AİHM bu noktada 26 Kasım 1998 tarihli tıbbi rapora göre, başvurana panik atak teşhisi konmuştur. Ancak dava dosyasında başvuranın, durumunun gözaltındayken maruz kaldığı kötü muameleden kaynaklandığı iddiasını destekleyecek bir delil bulunmadığını gözlemlemektedir. Dava dosyasında, 2 Eylül 1998 tarihinde DGM önünde yapılan duruşmadan önce, özellikle tutuklu yargılanmasından üç ay sonra başvuranın sağlık durumunun kötü olduğuna ilişkin bir delil de bulunmamaktadır.
Yukarıda kaydedilenler ışığında AİHM, başvuranın polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada kötü muameleye maruz kaldığına ilişkin iddiasının asılsız olduğu kanısında varmıştır. Başvurunun bu kısmı, açıkça temelden yoksundur ve AİHS'nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmelidir.
AİHM, başvuranın AİHS'nin 13. maddesi bağlamındaki şikayetine ilişkin olarak, bir şahsın AİHS bağlamında duyduğunu iddia ettiği sıkıntılar hususunda sözkonusu maddenin, yerel hukukta bir iç hukuk yolu gerektirecek şekilde yorumlanamayacağını yinelemektedir. Sıkıntı, AİHS bağlamında savunulabilir olmalıdır (bkz., Böyle ve Rice/İngiltere, 27 Nisan 1988 tarihli karar, A Serisi no. 131, § 52). AİHM, vardığı sonuçlar ışığında, başvuranın 3. madde uyarınca ihlal edilmesi durumunda 13. madde bağlamında bir iç hukuk yolu gerektirecek haklarının ihlal edildiğine ilişkin savunulabilir bir iddiaya sahip olmadığı kanısındadır. Sonuç olarak başvurunun bu kısmı, AİHS'nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden yoksundur ve 35 § 4. madde uyarınca reddedilmelidir.
2. Başvuran 11 Nisan 2006 tarihli görüşlerinde işkence altında alınan ifadenin, cezai takibat sırasında kendisine ve kendisiyle birlikte suçlanan kişiye karşı kullanıldığı hususunda şikayette bulunmuştur. Bu noktada ayrıca DGM tarafından yargılandığını ve uzunca bir süre özgürlüğünden mahrum bırakıldığını belirtmiştir. Başvuran, iddiasını AİHS'nin 6. maddesine dayandırmıştır.
İddialarını destekleyen belgelerin olmaması nedeniyle AİHM, başvuranın bu başlık altındaki şikayetlerinin asılsız olduğu sonucuna varmıştır. Bu nedenle, başvurunun bu kısmı da AİHS'nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden yoksundur ve 35 § 4. madde uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelere dayanarak AİHM oybirliğiyle,
Başvurunun kabul edilmez olduğuna karar vermiştir.
(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy