(AİHS 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
(Başvuru no: 57399/00)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
29 Kasım 2007
İşbu karar AİHSnin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (57399/00) nolu davanın nedeni ekte bilgileri sunulan bu ülke vatandaşlarının (başvuranlar) 3 Şubat 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurulardır.
Başvuranlar Balıkesir Barosu avukatlarından Şerif Topuz tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Bilgileri ekte sunulan başvuranlar Türk vatandaşıdırlar.
Balıkesir Üniversitesi Rektörlüğü (idare) üniversite yerleşkesinin genişletilmesi amacıyla başvuranlara ait arazileri istimlak etmiştir. İdare başvuranlara bir kamulaştırma bedeli ödemiştir.
İdare tarafından ödenen meblağdan tatmin olmayan başvuranlar kamulaştırma bedelinin artırımı talebiyle Balıkesir Asliye Hukuk Mahkemesine başvurmuşlardır. Mahkeme başvuranları haklı bulmuştur.
İlk derece mahkemesi tarafından verilen kararlar Yargıtay tarafından onanmıştır
İdare, tazminat tutarlarını 29 Şubat 2000, 1 Ağustos ve 9 Ekim 2002 tarihlerinde olmak üzere üç defada ödemiştir.
Başvuranların adları, faizin işletilmeye başlandığı tarih, Yargıtay kararlarının tarihleri, ek kamulaştırma tazminatı tutarları ve ödeme tarihleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Gecikme Yargıtay Ödeme tarihi Ödeme tutarı
Başvuranların adları faizinin kararı tarihi (TL cinsinden)
işletilmeye
başlandığı
tarih
Salih İlgün, 26/03/1998 01/03/1999 29/02/2000 2 150 295 000 TL
Fahriye Ilgün, 01/08/2002 234 790 000 TL
Mehmet Ilgün 09/10/2002 125 960 000 TL
(parsel n° 627)
Şeraettin Kamay 15/04/1998 25/01/1999 29/02/2000 4 086 147 000 TL
İrfan Baygül 01/08/2002 376 230 000 TL
Hafize Baygül 09/10/2002 250 910 000 TL
Ahmet Baygül
Özcan Baygül
Hasan Baygül
Doğan Baygül
Bedriye Baygül
Yüksel Baygül
Mehmet Baygül
Sevim Kurtulmuş
Fetine İkiz
Ferdane Koç
Kıymet Günsel
Sayime Akatak
Serpil Kıymaz
Tefide Çalpak (parsel n° 644)
Salih İlgün
(parsel n° 628) 26/03/1998 15/02/1999 29/02/2000 599 399 000 TL
01/08/2002 102 270 000 TL
09/10/2002 17 750 000 TL
Mehmet İlgün
(parsel n° 630) 02/04/1998 25/01/1999 29/02/2000 649 093 000 TL
01/08/2002 20 190 000 TL
Emine Gültekin
(parsel n° 654) 26/03/1998 28/12/1998 29/02/2000 869 706 000 TL
01/08/2002 136 070 000 TL
09/10/2002 31 140 000 TL
Şükrü Çaylak
(parsel n° 645) 30/03/1998 28/12/1998 29/02/2000 1 762 325 000 TL
01/08/2002 209 580 000 TL
09/10/2002 95 750 000 TL
Muzaffere Uysal
(parsel n° 642) 14/04/1998 25/01/1999 29/02/2000 1 238 258 000 TL
01/08/2002 181460 000 TL
09/10/2002 55 300 000 TL
Nuri Uysal
(parsel n° 641) 04/06/1998 08/02/1999 29/02/2000 1 564 163 000 TL
01/08/2002 182 130 000 TL
09/10/2002 77 380 000 TL
Alaettin Alp
(parsel n° 665) 31/03/1998 28/12/1998 29/02/2000 2 811779 000 TL
01/08/2002 265 470 000 TL
09/10/2002 172 440 000 TL
Kurban Alp
(parsel n° 659) 30/03/1998 15/02/1999 29/02/2000 1 107 075 000 TL
01/08/2002 157 600 000 TL
09/10/2002 45 440 000 TL
Necdet Gültekin
(parsel n° 652 ve 653) 02/04/1998 25/01/1999 29/02/2000 816 865 000 TL
01/08/2002 1 995 900 000 TL
09/10/2002 81210 000 TL
Ali İlgün
(parsel n° 629) 30/03/1998 28/12/1998 29/02/2000 589 866 000 TL
01/08/2002 103 620 000 TL
09/10/2002 17 390 000 TL
Emine Çekin 30/03/1998 28/12/1998 29/02/2000 1 319 997 000 TL
İsmail Çekin 01/08/2002 177 450 000 TL
Ahmet Çekin 09/10/2002 61 360 000 TL
(parsel n° 640)
Gülseren Karaoğuz, 27/03/1998 08/02/1999 29/02/2000 2 456 340 000 TL
Murat Kurt, 01/08/2002 232 010 000 TL
Mehmet Baygül, 09/10/2002 147 830 000 TL
Serpil Kıymaz
(parsel n° 666)
HUKUK
I. KABULEDİLEBİLİRLİĞE İLİŞKİN
Başvuranlar, kamulaştırmayı yapan idare tarafından geç ödenen ek kamulaştırma tazminatlarının, gecikme faizi oranlarının Türkiye'deki yüksek enflasyon karşısında yetersiz kalması nedeniyle değerini yitirmesinden şikayetçi olmaktadırlar. Başvuranlar bu hususta 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
Hükümet evvela, AİHS'nin 35. maddesinde öngörülen altı ay süresi kuralına riayet edilmediği gerekçesiyle AIHM'yi bu başvuruyu reddetmeye davet etmektedir.
AİHM kendisine yapılan şikayetin yalnızca idare tarafından ek kamulaştırma tazminatının geç ödenmesine ve başvuranların bundan kaynaklanan zararlarına ilişkin olduğunu tespit etmektedir.
AİHM, sözkonusu gecikmenin, ödenmesi gereken meblağın 9 Ekim 2002 tarihinde idare tarafından ödenmesiyle sona erdiğini tespit etmektedir. Başvuranlar, 3 Şubat 2000 tarihinde başvurularını sunmuşlardır. Bu itibarla başvuranlar, AİHS'nin 35. maddesinde öngörülen koşulu yerine getirmişlerdir. Dolayısıyla AİHM, Hükümetin itirazını reddeder.
İkinci olarak ise Hükümet, başvuranların Borçlar Kanunun 105. maddesiyle kendilerine tanınan başvuru yolunu kullanmadıkları gerekçesiyle AİHS'nin 35. maddesinde öngörülen iç hukuk yollarını tüketmediklerini savunmaktadır.
Başvuranlar bu sava itiraz etmektedirler.
AİHM, Aka davasında (adıgeçen, prg. 34-37) buna benzer bir şikayeti reddettiğini anımsatır. AİHM, daha önce vardığı neticeden ayrılmak için herhangi bir gerekçe görmemektedir.
AİHM'nin içtihadına atıfta bulunan Hükümet, 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin tüm kamulaştırma vakalarında tam tazminatı zorunlu kılmadığına dikkat çekmektedir. Hükümet, genel menfaatin gerektirdikleri ile başvuranların haklarının korunması mecburiyeti arasında adil bir denge sağlandığını belirtmektedir.
Başvuranlar Hükümetin savına itiraz etmektedirler.
Başvuranlar Salih İlgün (628 nolu parsel), Mehmet İlgün (630 nolu parsel), Muzaffere Uysal, Nuri Uysal, Necdet Gültekin, Ali İlgün ve Emine Gültekin'e ilişkin olarak AİHM, adıgeçen Akkuş davasında benimsenen yöntem uyarınca başvuranların uğradıkları maddi kaybın belirlenmesi için, ilgililere gerçekten ödenen tutar ile alacakları gecikme dönemi zarfında meydana gelen parasal değer kaybı göz önünde bulundurularak ödenmiş olması durumunda ellerine geçecek olan miktar arasındaki farkın dikkate alınması gerektiği kanaatindedir.
Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından yayınlanan fiyat endeksi göz önünde bulundurulduğunda başvuranlara ödenen toplam meblağın son derece makul olduğu görülmektedir.
AİHM daha evvel de, hesapta meydana gelen küçük bir farkın DİE tarafından uygulanan yöntemden kaynaklanan bir takdir payı olarak yorumlanabileceği kanaatine varmıştı (bkz., mutatis mutandis, Arabacı - Türkiye, no: 65714/01). Mevcut davada tam tazminatın çok az altında kalan bir meblağın ödenmesi genel menfaatin korunması ile başvuranların haklarının korunması arasındaki adil dengeye halel getirmemektedir.
Bu itibarla başvurunun bu bölümü açıkça dayanaktan yoksun olup AİHS'nin 35. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.
İçtihadından doğan kıstasların ışığında ve elindeki bilgileri dikkate alarak AİHM başvurunun geriye kalanının esastan incelenmesi gerektiğine hükmetmektedir. AİHM başvurunun geriye kalanının başka herhangi bir kabuledilemezlik gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.
II. ESASA İLİŞKİN
628 ve 630 nolu parseller haricindeki parsellere ilişkin olarak ise, daha önce de mevcut davadakine benzer sorunları gündeme getiren davaları inceleyen AİHM 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde bulunduğunu anımsatır (bkz. adıgeçen kararlar, Akkuş, prg. 30-31, ve Aka, prg. 50-51).
AİHM, mevcut davada farklı bir sonuca varabilmesi için Hükümetin görüşlerinde ikna edici herhangi bir olay ya da argüman sunmadığını kaydetmektedir. Ulusal mahkemeler tarafından hükmedilen ek kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesinden yalnızca kamulaştırmayı yapan idare sorumludur. Ek kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesi başvuranları, mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme AİHM'yi, başvuranların, genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında olması gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Bu itibarla 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuranlar 53.000 ABD Doları (yaklaşık 41.348 Euro) manevi tazminat talep etmektedirler. Maddi tazminat başlığı altında ise başvuranlar aşağıdaki meblağları talep etmektedirler.
- Salih İlgün: 132.495 ABD Doları
- Mehmet İlgün: 125.694 ABD Doları
- Kurban Alp: 244.980 ABD Doları
Şerafettin Kamay ve diğerleri: 783.659 ABD Doları Emine Çekin ve diğerleri: 253.945 ABD Doları
- Alaettin Alp: 537.368 ABD Doları
Fahriye İlgün ve diğerleri: 412.532 ABD Doları Gülseren Karaoğuz ve diğerleri: 465.877 ABD Doları
- Şükrü Çaylak: 338.591 ABD Doları
Akkuş davasında (adıgeçen, prg. 35, 36 ve 39) benimsenen hesap yöntemini göz önünde bulunduran AIHM, ilgili ekonomik veriler ışığında, maddi tazminat olarak başvuranlara ya da gereği halinde başvuranların hak sahiplerine aşağıdaki miktarların ödenmesine hükmeder.
Başvuran(lar)ın adı ve ilgili parsel no: Hükmedilen miktar
Salih İlgün Fahriye İlgün Mehmet İlgün (parsel n° 627) Ortaklaşa 110 Euro
Şerafettin Kamay İrfan Baygül Hafize
Baygül Ahmet Baygül Özcan Baygül
Hasan Baygül Doğan Baygül
Bedriye Baygül Yüksel Baygül Mehmet
Baygül Sevim Kurtulmuş Fetine İkiz
Ferdane Koç Kıymet Günsel
Sayime Akatak Serpil Kıymaz
Tefide Çalpak (parsel n° 644) Ortaklaşa 550 Euro
Şükrü Çaylak (parsel n° 645) 290 Euro
Alaettin Alp (parsel n° 665) 620 Euro
Kurban Alp (parsel n° 659) 75 Euro
Emine Çekin İsmail Çekin Ahmet Çekin (parsel n° 640) Ortaklaşa 170 Euro
Gülseren Karaoğuz Murat Kurt
Mehmet Baygül Serpil Kıymaz (parsel n° 666) Ortaklaşa 350 Euro
Manevi tazminat talebine ilişkin olarak ise AİHM, mevcut dava koşullarında ihlal tespitinin başlı başına yeterli bir adil tatmin teşkil ettiği kanaatindedir.
B. Yargılama masraf ve giderleri
Yargılama masraf ve giderleri için başvuranlar farklı meblağlar talep etmektedirler. Belge olarak başvuranlar, diğerleri arasında avukatlarıyla yaptıkları ücret sözleşmelerini sunmaktadırlar. Elindeki bilgilere ve konuyla ilgili içtihadına istinaden AIHM, yargılama masraf ve giderleri başlığı altında tüm masrafları için başvuranlara ortaklaşa 2.500 Euro tutarında bir ödeme yapılmasının makul olacağına hükmeder.
C. Gecikme faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nm marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM, OYBİRLİĞİ İLE
1. Başvuranlar Salih İlgün (yalnızca 628 nolu parsele ilişkin olarak), Mehmet İlgün (yalnızca 630 nolu parsele ilişkin olarak), Muzaffere Uysal, Nuri Uysal, Necdet Gültekin, Ali İlgün ve Emine Gültekin tarafından yapılan şikayetlerin kabuledilemez, başvurunun geri kalanının ise kabuledilebilir ilan edilmesine;
2. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. İhlal tespitinin manevi zarara ilişkin olarak başlı başına yeterli bir adil tatmin teşkil ettiğine;
4. a) AİHS'nin 44/2 maddesi gereğince karann kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara ya da başvuranların hak sahiplerine,
i. maddi tazminat olarak,
- Salih İl gün, Fahriye İl gün ve Mehmet İl gün'e (627 nolu parsel için) ortaklaşa 110 Euro (yüz on Euro);
- Şerafettin Kamay, İrfan Baygül, Hafıze Baygül, Ahmet Baygül, Özcan Baygül, Hasan Baygül, Doğan Baygül, Bedriye Baygül, Yüksel Baygül, Mehmet Baygül, Sevim Kurtulmuş, Fetine İkiz, Ferdane Koç, Kıymet Günsel, Sayime Akatak, Serpil Kıymaz ve Tefıde Çalpak'a (644 nolu parsel için) ortaklaşa 550 Euro (beş yüz elli Euro);
- Şükrü Çaylak'a (645 nolu parsel için) 290 Euro (iki yüz doksan Euro);
- Alaettin Alp'e (665 nolu parsel için) 620 Euro (altı yüz yirmi Euro);
- Kurban Alp'e (659 nolu parsel için) 75 Euro (yetmiş beş Euro);
- Emine Çekin, İsmail Çekin ve Ahmet Çekin'e (640 nolu parsel için) ortaklaşa 170 Euro (yüz yetmiş Euro);
- Gülseren Karaoğuz, Murat Kurt, Mehmet Baygül ve Serpil Kıymaz'a (666 nolu parsel için) ortaklaşa 350 Euro (üç yüz elli Euro);
ii. yargılama masraf ve giderleri için başvuranlara ortaklaşa 2.500 Euro (iki bin beş yüz Euro) ödenmesine;
iii. bu miktarların yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
Karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77/2 ve 77/3. maddesine uygun olarak 29 Kasım 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
EK Başvuranların listesi
1) Salih İlgün (varisleri: Müferra İlgün, Seviye Ayaş, Zübeyde Çolpan, Tican Sevinçer, Seyide İlgün)
2) Kurban Alp (varisleri: Havva Alp, Behiye Balcı, Mehmet Alp, Behice Vidinlioğlu)
3) Muzaffere Uysal
4) Nuri Uysal (varisleri: Bedriye Uysal, Rıdvan Uysal, Emine İnan, Ayşe Gültekin, Rahime Özkan, Ahmet Uysal)
5) Necdet Gültekin
6) Şerafettin Kamay ve diğerleri: İrfan Baygül, Hafıze Baygül ve Doğan Baygül, (varisleri: Lütfıye Baygül, Nevin Gülen, Nevzat Baygül, Ahmet Numan Baygül, Nurullah Baygül), Ahmet Baygül, Sevim Kurtulmuş, Özcan Baygül, Hasan Baygül (varisleri: Metin, Erol ve Hediye Baygül), Fetine İkiz, Ferdane Koç, Bedriye Baygül, Kıymet Günsel, Yüksel Baygül, Sayime Akatak, Mehmet Baygül, Serpil Kıymaz ve Tefıde Çalpak.
7) Emine Çekin, İsmail Çekin ve Ahmet Çekin
8) Emine Gültekin
9) Ali İlgün (varisleri: Fahriye İlgün, Ahmet İlgün ve Sezer Durmaz)
10) Mehmet İlgün
11) Alaettin Alp
12) Fahriye İlgün ve diğerleri (Mehmet İlgün ve Salih İlgün (varisleri: Müferra İlgün, Seviye Ayaz, Zübeyde Çolpan, Tican Sevinçer)).
13) Gül seren Karaoğuz, Murat Kurt.
14) Şükrü Çaylak (varisleri: Feriye Çaylak, Osman Yüksel Çaylak, Fethiye Sözer, Seyide İlgün ve Recep Çaylak).(¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy