(AİHS m. 6, 35, 41, 44) (765 S. K. m. 168, 169) (3713 S. K. m. 5)
Başvuru No: 57944/00
PROSEDÜR VE OLAYLAR
1-4. Davanın temelinde, Türkiye Cumhuriyeti Devleti uyruğuna tabi, 1975 doğumlu Yavuz Çetinkaya, 1977 doğumlu Mehmet Aydın ile 1959 doğumlu Zeynep Yüksel ve 1955 doğumlu Helya Adıbelli isimli şahısların, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne sundukları 57944/00 sayılı başvuru dilekçesi bulunmaktadır.
5-9. Başvuru sahipleri, 6 ve 10 Temmuz 1996 tarihlerinde İzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından yakalanarak göz altına alınmışlardır. 17 Temmuz 1996 tarihinde İzmir DGM Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmelerinin akabinde, geçici olarak tutuklanmaları emrini veren İzmir DGM Nöbetçi Hakimi önüne sevk edilmişlerdir. 2 Ağustos 1996 tarihinde, DGM Cumhuriyet Savcısı başvuru sahiplerini yasadışı örgüt mensubu olmak ve örgüte yardım ve yataklık etmek suçlarından TCK'nun 168. ve 169. maddeleri ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 5. maddesine istinaden yargılanmasını talep etmiştir. DGM 27 Haziran 1996 tarihli kararıyla, şahısları isnat edilen suçlardan dolayı suçlu bulmuş ve hapis cezalarına çarptırmıştır. Yargıtay, 1 Temmuz 1998 tarihinde, DGM'nin kararını bozmuştur. DGM dava dosyasını yeniden incelemiş ve başvuru sahiplerinden Çetinkaya'yı 18 yıl, Yüksel'i 4 yıl, diğer iki şahsı ise 3 yıl 9 ay ağır hapis cezasına mahkum etmiştir. Yargıtay, 29 Eylül 1999 tarihinde bu kararı onamıştır.
HUKUKİ BOYUT
I. SÖZLEŞMENİN 6. MADDESİNİN İHLALİ İDDİASI
14-17. Başvuru sahipleri, kendilerini yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin bünyesinde bulunan Askeri Hakimden dolayı bağımsız ve tarafsız bir Mahkeme olmadığını, bu mahkeme önünde yapılan yargılamanın hakkaniyete uygun olmadığını, savunmalarını hazırlamaları için gerekli kolaylığın ve zamanın kendilerine sağlanmadığını belirterek, Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrası ile 3. fıkrasının b) bendinin ihlal edildiğini iddia etmişlerdir.
A. Kabul edilebilirlik üzerine
18-20. Hükümet, başvuru sahiplerinin müracaatını Sözleşmenin 35.maddesinde belirtilen 6 aylık süre içerisinde yapmadığını iddia ederek, başvurunun kabul edilmemesini istemiştir. Mahkeme, hükümetin bu talebini reddederek, daha önceki içtihatlarından doğan kriterlerin ışığında (Çıraklar v. Türkiye davasına bakınız) ve elindeki verilerden hareketle bu davanın esasının incelenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir.
B. Esas üzerine
1. DGM'nin bağımsızlık ve tarafsızlığı üzerine
21-23. Mahkeme dava konusu olaylarla ilgili Hükümetin önceki davalardan farklı bir karar verilmesini gerektirecek hiçbir argüman sunmadığını ifade etmiştir. Mahkeme bu sebeplerle davacıyı yargılayıp mahkum ettiği esnada İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olmadığını belirterek Sözleşmenin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir.
2.Adli prosedürün hakkaniyeti üzerine,
24-25. Mahkeme, daha önceki benzer davalarda bağımsızlık ve tarafsızlık eksikliği bulunan bir mahkemenin her hal ve şartta yargısına tabi insanlara hakkaniyete uygun bir muhakeme sunamayacağına hükmettiğini hatırlatmıştır. Buna karşılık, Mahkeme, başvuru sahibinin bağımsız ve tarafsız bir muhakemeye sahip olmadığı iddiasının kabul etmekle birlikte, bu hakkaniyetsizlik iddiasının incelenmesine lüzum olmadığına karar vermiştir.
II. SÖZLEŞMENİNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
26-35. Başvuru sahipleri maddi tazminatın miktarının belirlenmesi için Mahkeme'den bir uzman atamasını istemişler, manevi tazminat olarak ise, Çetinkaya 50.000 Euro, Yüksel 35.000 Euro, Adıbelli ve Aydın ise 30.000 Euro talep etmiş olmalarına rağmen, Mahkeme, maddi tazminat ödenmesine gerek olmadığına, Sözleşmenin ihlal edildiğinin ortaya çıkarılmasının da haddi zatında manevi tazminat yerine kabul edilebileceğine hükmetmiştir.
Ayrıca Mahkeme, masraflar için, başvuru sahiplerine 2.000 Euro ödenmesini ve bu miktarlara uygulanacak faiz oranının Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlası olarak tespit edilmesini uygun bulmuştur.
TÜM BU NEDENLERLE MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE;
1- Davanın kabul edilebilirliğine,
2- İzmir Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlık niteliklerinin eksikliğinden dolayı Sözleşmenin 6. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğine,
3- Sözleşmenin 6. Maddesinden doğan diğer iddiaların incelenmesine lüzum olmadığına,
4- Mevcut kararın, talep edilen manevi tazminat yerine geçen hakkaniyete uygun bir tazmin olduğuna
5- Ayrıca;
a) Davalı Devletin Sözleşmenin 44 & 2. Maddesine göre, kararın kesinleşeceği tarihten itibaren 3 ay içinde ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirasına çevrilmek kaydıyla başvuru sahiplerine masrafları için 2000 Euro ödemesine;
b) Bu tutara belirtilen sürenin bitiminden itibaren ödeme yapılıncaya kadar Avrupa Merkez Bankasının borç faiz oranının % 3 fazlasıyla faiz uygulanmasına,
6- Hakkaniyete uygun olmayan ilave tazminat talebinin reddine karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy