(AİHS m. 6, 41)
Başvuru No: 60579/00
STRAZBURG
8 Nisan 2008
USUL
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (60579/00) nolu davanın nedeni (T.C. vatandaşları) isimleri ekte belirtilen elli yedi kişinin (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 24 Temmuz 2000 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuranlar, Ankara Barosu avukatlarından İ.Akın tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
1950 yılında, Polatlı Kadastro Şefliği, Malıköyde bulunan bir taşınmazı, 29 parsel olarak yeniden düzenlemiştir. 2.106.250 m2 yüzölçümündeki taşınmaz, Ekim 1860da Hacı Tahir ve Seyit Mehmet adına tapulanmıştır.
Yeni kadastro planının yayımlanmasının ardından, M.T. 32 numaralı parsele yapılan düzenlemeye itiraz etmiştir. Sözkonusu itirazın, bu parselin bulunduğu tapu kaydına yapılması gerekirken yanlışlıkla, itiraz, 29 numaralı parselin kaydına işlenmiştir.
13 Ocak 1953 tarihinde, M.T.nin itirazı yanlışlıkla 29 nolu parsel sayfasına işlenmiş olduğu için itirazı incelemek üzere, Polatlı Kadastro Mahkemesinde Hacı Tahir ve Seyit Mehmetin mirasçıları hakkında hukuki bir süreç başlamıştır.
15 Nisan 1953 tarihli ilk duruşma sırasında, Mahkeme, sözkonusu dönemde, sayısı 57 olan mirasçıların listesinin oluşturulabilmesi için Resmi Gazetede ve yerel basında ilan yayımlanmasına hükmetmiştir.
1954te başka kişiler de, 30 hatta 40 yıldan beri ihtilaflı 29 parsel numaralı taşınmaza zilyet olduklarını ileri sürerek davaya müdahil olmuşlardır. Bu kişiler, sözkonusu taşınmazın tamamının veya bir kısmının adlarına tescil edilmesini talep etmişlerdir.
Mahkeme önünde yürütülen hukuki süreç, 1964 ve 1975 yılları arasında dondurulmuştur.
23 Ekim 1978 tarihinde, mahkeme, sözkonusu yerlerde inceleme yapılmasına karar vermiş ancak bu incelemeler, hava muhalefetleri nedeniyle iptal edilmiştir.
23 Aralık 1983 ve 23 Aralık 1986 tarihleri arasıda, bir kısmı, Hacı Tahir ve Seyit Mehmetin mirasçıları olduğunu bir kısmı da taşınmazın bir parçası üzerinde intifa hakkı sahipleri olduklarını ileri süren yaklaşık 120 kişi davaya müdahil olma talebinde bulunmuştur.
Sözkonusu dava çerçevesinde, mahkeme, tarafların nüfus kayıtlarının, tapu kayıtlarının ve 29 numaralı parsele komşu olan tüm taşınmazların kadastro planlarının incelenmesine ayrılan yaklaşık yüz elli duruşma gerçekleştirmiştir.
Sözkonusu karardan itibaren uygun gün olmaması, bilirkişi çağrılmasına bağlı güçlükler,tarafların talebi üzerine sürenin uzatılması, hakim değişiklikleri, ekonomik, iklimsel ve araç yoksunluğu sorunları nedeniyle yerinde inceleme yapılamaması, yeni müdahil tarafların olması ve tapu kaydından talep edilen belgelerin gönderilmemesi gibi faklı gerekçelerle birçok duruşma ertelenmiştir.
5 Aralık 1994 tarihinde, yerinde incelemeye dair bir bilirkişi raporu mahkemeye sunulmuştur.
28 Kasım 1996 tarihli duruşma sırasında, Hazine, davaya müdahil olmuştur.
Sözkonusu tarihten itibaren ve 1997 tarihine kadar, davalı taraf duruşmalara katılmamıştır.
5 Şubat 1997 tarihinde, ihtilaflı taşınmazın krokisi belirtilen bilirkişi raporu mahkemeye sunulmuştur. 25 Eylül 1997de bir başka bilirkişi raporu daha sunulmuştur.
20 Ekim 1997 tarihli bir karar ile mahkeme, ihtilaflı taşınmazın Hazinenin ve tüm süreç boyunca duruşmaya katılan bazı davacıların adına tescil edilmesine karar vermiştir. Sözkonusu karar, Hacı Tayir ve Seyit Mehmetin mirasçıları olarak başvuranlar Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan İpek, Ali İpek, Zeynep Taşkın İpek, Güldane Esen İpek, Elife İpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçının da bulunduğu kırk yedi kişi için geçerlidir.
4 Mayıs 1999 tarihli bir karar ile Yargıtay, 20 Ekim 1997 tarihli kararı onamıştır.
Davalı taraf tarafından yapılan karar düzeltme başvurusu Yargıtay tarafından 28 Nisan 2000 tarihinde reddedilmiştir.
6 Ekim 2004 tarihinde, yukarıda adları belirtilen kırk yedi kişinin mirasçı sıfatlarına ilişkin olarak başvuru yapılması üzerine Ayaş Asliye Hukuk Mahkemesi, Hacı Tahir ve Seyit Mehmetin torunlarının listesini belirtmiştir. Mirasçıların sayısı, ilk on üçünün Ek 1de belirtilen başvuranların olduğu elli üç hak sahibi olarak belirlenmiştir.
HUKUK
I. AİHSNİN 6/1 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
A. Hükümetin ön itirazına ilişkin olarak
Hükümet, başvuranların, sayısına itiraz etmektedir. Hükümete göre, AİHS uyarınca mağdur olunduğunu ileri sürmek için, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde konu olan ulusal yargılamaya müdahil olmak gerekmektedir. 20 Ekim 1997 tarihli karara atıfta bulunarak, Hükümete göre, yalnızca isimleri sözkonusu kararda belirtilen ve ulusal mahkemelerce onaylanan başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde mağdur sıfatında bulunduklarını ileri sürebilirler.
Başvuran taraf, Hacı Tahir ve Seyit Mehmetin mirasçılarının tespitinde bulunan Ayaş Asliye Hukuk Mahkemesinin 6 Ekim 2004 tarihli kararını AİHMye sunmaktadır.
AİHM, başvuranların haklarının durumu hususunda bir anlaşmazlığın bulunduğunu tespit etmektedir. AİHM, Ayaş Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından düzenlenen mirasçıların listesinin, mevcut başvuruda imzası bulunan başvuranların listesine tekabül ettiğini saptamaktadır. Bununla birlikte, başvuranlardan sadece 13ünün tarafların arasında ihtilafa neden olan Polatlı Kadastro Mahkemesinin kararında sayıldığı görülmektedir. Sözkonusu kişiler, Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan İpek, Ali İpek, Zeynep Taşkın İpek, Güldane Esen İpek, Elife İpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçındır.
AİHM, 20 Ekim 1997 tarihli kararın, AİHM önünde süresine itiraz edilen hukuki sürecin belirleyici işlemlerinin bir parçası olduğunu gözlemlemektedir. Bu bağlamda, 20 Ekim 1997 tarihli kararın, kesin hüküm teşkil etmesinin ardından, davalı sıfatıyla kararın giriş kısmında isimleri ayrıntılı bir biçimde aktarılan başvuranlara uygulanabileceğini belirtmek uygun olacaktır. Sonuç olarak AİHM, Kadastro Mahkemesinin 20 Ekim 1997 tarihli kararında, hiçbir şekilde adları geçmeyen başvuranların AİHM nezdinde mağdur sıfatında bulunduklarını ileri süremeyecekleri hususunda Hükümet ile hemfikirdir.
Başvuranların sayısına ilişkin olarak yapılan Hükümetin ön itirazının kabuledilebilir nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmaktadır Bu durumda, sadece mahkeme kararında adıgeçen kişilerin AİHSnin 34. maddesi anlamında mağdur sıfatı olduğu değerlendirilmektedir. Sözkonusu başvuranlar, Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan İpek, Ali İpek, Zeynep Taşkın İpek, Güldane Esen İpek, Elife İpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçındır.
Sonuç olarak AİHM, AİHSnin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca geri kalan başvuranların başvurusunu reddetmektedir.
AİHM, bu şekilde sınırlandırılan çerçevede başka açılardan hiçbir kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını kaydetmektedir. Başvuru kabuledilebilir niteliktedir.
B. Esas
Başvuranlar, hukuki sürecin, AİHSnin 6/1 maddesinin ön gördüğü şekliyle makul süre ilkesine riayet etmediğini ileri sürmektedirler. Başvuranlar, ayrıca Hazinenin davaya müdahil olduğu hususunda kendilerine bilgi verilmemesinden de şikayetçilerdir.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, ihtilaflı yargılamanın 15 Nisan 1953 tarihinde başladığını ve başvuranların karar düzeltme başvurularının reddedildiği 28 Nisan 2000 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Bu bağlamda ise AİHMnin ratione temporis bakımından yetkisinin, Türkiyenin kişisel başvuru hakkını tanıdığı tarih olan 28 Ocak 1987 tarihinden önceki dönemi kapsamadığı bir gerçektir. Sözkonusu tarihten itibaren ve 28 Nisan 2000 tarihine kadar, iki dereceli mahkemede on üç yıl üç ay geçmiş, 1987ye kadar ise zaten otuz dört yıllık bir süre geçmiştir.
AİHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koşullarını takiben ve mahkeme yerleşik içtihatları, özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve ilgililer bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri arasından Frydlender-Fransa, başvuru no: 30979/96). Mevcut dava koşullarında, bireysel başvuru hakkının Türkiye tarafından tanınmasından önceki dönemde davanın içinde bulunduğu durumu da göz önüne almak gerekmektedir (Cankoçak-Türkiye, başvuru no: 25182/94 ve 26956/95, 20 Şubat 2001).
AİHM, ne davanın karmaşık yapısının ne de başvuranların tutumunun, yargılama süresine açıklık getirdiğini tespit etmektedir. AİHM, her bir bireyin makul bir süre zarfında nihai sonuca ulaşmalarını sağlayabilmek için medeni hak ve yükümlülükleri güvence altına alacak şekilde kendi yargı sistemlerini düzenleme görevinin Sözleşmeye taraf olan Devletlere düştüğünü vurgulamaktadır (sözü edilen Frydlender).
AİHM, daha önce birçok kez başvuranların davasına benzer sorunları ortaya koyan davaları incelemiş ve AİHSnin 6/1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. Takdirine sunulan unsurların tamamını incelemesinin ardından AİHM, bu davada farklı bir sonuca ulaşmak için Hükümetin ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir. Konuya ilişkin içtihadını göz önüne alarak AİHM, mevcut davada yargılama süresinin çok uzun olduğu ve makul süre ilkesine riayet etmediği kanaatindedir.
Bu durumda, AİHSnin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.
Yukarıda ulaşılan sonuç göz önüne alındığında AİHM, AİHSnin 6. maddesi kapsamında yapılan diğer şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığı kanaatindedir.
II. AİHSNİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Maddi tazminat olarak başvuranlar, taşınmazlarının satış değerinin %25ni talep etmektedirler. Başvuranlar, bu değeri 15.324.381,63 Euro olarak belirlemektedirler. Manevi tazminat olarak ise başvuranların her biri 5.000 Euro talep etmektedir.
Hükümet, bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını gözlemlemektedir; bu nedenle AİHM, tazminat talebinin bu kısmını reddetmektedir. Buna karşın, AİHM, makul sürenin ötesinde ihtilaflı yargılamanın uzaması nedeniyle başvuranların belli bir manevi zarara uğradıkları kanaatindedir. Hakkaniyete uygun olarak AİHM, adı geçen on üç başvuranın her birine 7.200 Euro verilmesine kanaat getirmektedir (Arvanitaki-Roboti ve diğerleri-Yunanistan; başvuru no: 27278/03, 15 Şubat 2008; Kakamoukas ve diğerleri- Yunanistan, 38311/02, 15 Şubat 2008).
B. Yargılama masraf ve giderleri
Başvuranlar, AİHMden, ulusal mahkemeler ve AİHM önünde yapmış oldukları yargılama masraf ve giderlerinin dikkate alınmasını talep etmişlerdir ancak başvuranlar, yapmış oldukları yargılama masraf ve giderlerini belgelendirmemişlerdir.
Hükümet, hiçbir belge olmadan masrafların geri ödenmesine karşı çıkmaktadır.
AİHM içtihadına göre bir başvuran yapmış olduğu yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak gerçekliği, gerekliliği ve makul miktarda olduğu ortaya konulduğu sürece elde edebilir. Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne alarak AİHM, yargılama masraf ve giderlerine dair yapılan talebi reddetmektedir.
C. Gecikme faizi
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankasının marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuranların sayısına ilişkin olarak yapılan Hükümetin ön itirazının kabul edilmesine;
2. Başvuranlar Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan İpek, Ali İpek, Zeynep Taşkın İpek, Güldane Esen İpek, Elife İpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçına ilişkin başvurunun kabuledilebilir, diğer başvuranlara ilişkin başvurunun kabuledilemez olduğuna;
3. AİHSnin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;
4. a) AİHSnin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından başvuranlar Ali Akkaya, Gülhan Güler Türker, Erdoğan İpek, Ali İpek, Zeynep Taşkın İpek, Güldane Esen İpek, Elife İpek, Pakize Yıldırım Yalçın, Habibe Balcı Yalçın, Nesibe Yalçın, Hayati Yalçın, Mustafa Yalçın ve Sıdıka Bilgiç Yalçının her birine manevi tazminat olarak 7.200 Euro ödenmesine;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli olan faiz oranının üç
puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;
5. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
Karar Vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3. paragraflarına uygun olarak 8 Nisan 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.
EK I
Başvuranların listesi
Mustafa Nemci Demirel, Halit Yılmaz Demirel ve Yalçın Demirel haricindeki isimleri ve doğum tarihleri aşağıda belirtilen başvuranların tamamı Ankarada ikamet etmektedir.
1. Ali Akkaya, 1924 doğumlu
2. Gülhan Güler Türker, 1929 doğumlu.
3. Erdoğan İpek, 1941 doğumlu.
4. Ali İpek, 1946 doğumlu.
5. Zeynep Taşkın İpek, 1948 doğumlu.
6. Güldane Esen İpek, 1950 doğumlu
7. Elife İpek, 1918 doğumlu.
8. Pakize Yıldırım Yalçın, 1931 doğumlu.
9. Habibe Balcı Yalçın, 1935 doğumlu.
10. Nesibe Yalçın, 1937 doğumlu.
11. Hayati Yalçın, 1942 doğumlu.
12. Mustafa Yalçın, 1939 doğumlu.
13. Sıdıka Bilgiç Yalçın,1945 doğumlu.
14. Ayşe Gök, 1911 doğumlu.
15. Hayriye Kurnaz, doğumlu 1931.
16. Zekeriya Kurnaz, doğumlu 1969.
17. Sıdıka Yüksel, doğumlu 1942.
18. Ayşe Bostan Kurnaz, doğumlu 1947.
19. Erol Kurnaz, doğumlu 1975.
20. Fatma Kurnaz, doğumlu 1979.
21. Şahabettin Kurnaz, doğumlu 1982.
22. Ayşe Kurnaz, doğumlu 1930.
23. Mesut Kurnaz, doğumlu 1957.
24. Hakkı Kurnaz, doğumlu 1947.
25. Hayati Kurnaz, doğumlu 1965.
26. Süleyman Kurnaz, doğumlu 1968.
27. Gülsüm Kücükparlak Kurnaz doğumlu 1949.
28. Elif Köse, doğumlu 1949.
29. Hasan Aksu, doğumlu 1935.
30. Ahmet Aksu, doğumlu 1940.
31. Nezaket Köksal Aksu, doğumlu 1947.
32. Hayriye Mavi Dalgıç, doğumlu 1961.
33. Hayriye Uveyik Kartal, doğumlu 1969.
34. Akkadın Semiz Kartal, doğumlu 1971.
35. Fayik Kartal, doğumlu 1973.
36. Fatih Kartal, doğumlu 1976.
37. Rıza Özata, doğumlu 1916.
38. Şaziye Aksu Özata, doğumlu 1929.
39. Selvet Tanrısever, doğumlu 1956.
40. Latife Semercioğlu, doğumlu 1946.
41. Şaban Semercioğlu, doğumlu 1963.
42. Fatma Gezer Semercioğlu, doğumlu 1969.
43. Hayriye Kolukısa Semercioğlu, doğumlu 1972.
44. Vural Semercioğlu, doğumlu 1942.
45. Oya Semercioğlu, doğumlu 1958.
46. Mustafa Necmi Demirel, doğumlu 1932, İzmirde ikamet etmekte.
47. Halit Yılmaz Demirel, doğumlu 1959, İzmirde ikamet etmekte.
48. Yalçın Demirel, doğumlu 1962, İstanbulda ikamet etmekte.
49. Ayşe Şükran Semerci, doğumlu 1939.
50. Nurkan Semercin doğumlu 1965.
51. Günseli Altuntaş, doğumlu 1971.
52. Aysun Semerci, doğumlu 1977.
53. Esin Köksal Semercioğlu, doğumlu 1940.
54. İnayet Gül, doğumlu 1947.
55. İbrahim Gül, doğumlu 1953.
56. Emire Aslan, doğumlu 1959.
57. Nurten Gülmez, doğumlu 1961. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy