(Başvuru no. 72520/01)
KARAR
STRAZBURG
22 Aralık 2005
Sözkonusu karar AİHS'nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,şekle ilişkin değişiklik yapılabilir.
Şimşek/Türkiye davasında,
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),
Sn. B.M. ZUPANCIC, Başkan,
Sn. J. HEDIGAN,
Sn. R. TÜRMEN,
Sn. M. TSATSA-NIKOLOVSKA,
Sn. E. MYJER,
Sn. DAVID THÓR BJÖRGVINSSON,
Sn. I. ZIEMELE, yargıçlar,
Ve Bölüm Sekreteri Sn. V. BERGER'in katılımı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Heyeti olarak toplanmış,
1 Aralık 2005 tarihindeki gizli görüşme sonucunda,
Yukarıda anılan tarihte benimsenmiş olan aşağıdaki karara varmıştır:
USULİ İŞLEMLER
1. Davanın nedeni, Türk vatandaşı Piryan Şimşek'in ("başvuran"), 7 Ocak 2000 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleşme'nin ("Sözleşme") 34. maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yaptığı başvurudur (başvuru no. 72520/01).
2. Başvuranı, görevini Afyon'da ifa etmekte olan avukat A. Akdağ temsil etmiştir. Türk Hükümeti ("Hükümet"), bu dava için bir Ajan tayin etmemiştir.
3. 24 Eylül 2004 tarihinde AİHM, başvuruyu Hükümet'e bildirmeye karar vermiştir. AİHS'nin 29 § 3. maddesinin hükümleri uyarınca, başvurunun esasları ile kabuledilebilirliğini birlikte incelemeye karar vermiştir.
OLAYLAR
I. DAVA OLAYLARI
4. Başvuran, 1941 doğumludur ve Almanya'da Freising'de yaşamaktadır.
5. 8 Şubat 1996 tarihinde Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, 1 Ekim 1995 tarihinde gerçekleşen deprem ardından Afyon'a bağlı bir kaza olan Dinar'da başvurana ait bir parsel toprak için kamulaştırma emri çıkarmıştır. Bilirkişi komitesi, parselin değerini belirlemiş ve belirlenen miktar, başvurana ödenmiştir.
6. 2 Nisan 1997 tarihinde başvuran, Dinar Asliye Hukuk Mahkemesi huzurunda ek tazminat almak için dava açmıştır.
7. 14 Ağustos 1997 tarihinde Asliye Mahkemesi, başvurana 2 Nisan 1997 tarihinde işlemeye başlamak üzere Mahkeme'nin sonuca vardığı tarihte uygulanabilir oran üzerinden işleyecek yasal faiz ile birlikte 3,330,990,000 Türk Lirası (TRL) ek tazminat ödenmesine karar vermiştir.
8. 22 Ekim 1997 tarihinde Yargıtay, Dinar Asliye Hukuk Mahkemesi'nin kararını onamıştır.
9. Belirsiz bir tarihte, başvuran Yargıtay kararının düzeltilmesini talep etmiştir.
10. 8 Aralık 1997 tarihinde Yargıtay, başvuranın talebini reddetmiştir.
11. 20 Nisan ve 19 Temmuz 1999 tarihlerinde Bakanlık, faizi ile birlikte ek tazminat olarak başvurana 6,242,830,425 TRL ödemiştir.
II. İLGİLİ İÇ HUKUK VE UYGULAMASI
12. İlgili iç hukuk ve uygulaması, 23 Eylül 1998 tarihli Aka/Türkiye kararında açıklanmaktadır (Hüküm ve Karar Raporları 1998-VI, sayfa 2674-76, §§ 17-25).
HUKUK
I. 1 NO.LU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
13. Başvuran, Mahkeme işlemleri üzerinden sekiz ay geçmesi ardından yetkili makamlardan kamulaştırmaya karşılık aldığı ek tazminatın, ödenebilir gecikme faizinin, Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı ile orantılı olmaması nedeniyle değer kaybettiği hususunda şikayette bulunmuştur. Şikayeti, 1 No.lu Protokol'ün aşağıda kaydedilmiş olan 1. maddesine dayanmaktadır:
"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez."
A. Kabuledilebilirlik
14. Hükümet, öncelikle, AİHS'nin 35. maddesi bağlamındaki altı aylık süre limiti kuralına uymaması nedeniyle AİHM'den, başvuruyu reddetmesini istemiştir. Sözkonusu madde hususunda süre, 20 Nisan 1999 tarihinden itibaren işlemeye başlamıştır. Ancak başvuran, Dinar Asliye Hukuk Mahkemesi'nin ödenmesine karar verdiği ek tazminatın ödenmesinden sekiz ay on yedi gün sonra, 7 Ocak 2000 tarihine kadar başvurusunu AİHM'ye sunmamıştır.
15. AİHM, başvuran, Asliye Mahkemesi'nin ödenmesine karar verilen tazminatı 20 Nisan 1999 tarihinde kabul ettiği halde, faiz ödemesinin yetkili makamlarca 19 Temmuz 1999 tarihinde yapıldığını gözlemlemektedir. Başvurusunu AİHM'ye 7 Ocak 2000 tarihinde sunan başvuran, AİHS'nin 35. maddesince öngörülen gereklere uymuştur. Bu nedenle, sözkonusu ilk itiraz reddedilmelidir.
16. İçtihadında tesis ettiği ilkeler (bkz., diğer içtihatlar yanında, Akkuş/Türkiye, 9 Temmuz 1997 tarihli karar, Raporlar 1997-IV) ve huzurunda sunulan tüm deliller ışığında AİHM başvurunun, esaslarına ilişkin incelenmesi gerektiğine ve kabuledilemez olduğu yönünde bir sonuca varılması için hiçbir gerekçe olmadığına karar vermiştir.
B. Esaslar
17. AİHM, sözkonusu davada ortaya konan meselelere benzer meselelerin gün ışığına çıktığı birçok davada 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edilmiş olduğunu tespit etmiştir (bkz. Akkus, sayfa 1317, § 31, ve Aka, sayfa 2682, §§ 50-51).
18. Hükümet tarafından sunulan delilleri ve iddiaları değerlendiren AİHM, daha önceki davalarda vardığı sonuçlardan farklı bir sonuca varmasına neden olacak bir gerekçe bulunmadığı kanısındadır. Yerel mahkemelerce ödenmesine karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki gerekçenin, kamulaştırmadan sorumlu makama atfedilebilir olduğu ve mülk sahibinin, kamulaştırılan toprağa ek bir zarara maruz kalmasına neden olduğu kanısındadır. Bir bütün olarak sözkonusu gecikme ve dava işlemlerinin aldığı sürenin bir sonucu olarak AİHM, başvuranın umumi menfaat talepleri ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkının korunması arasında korunması gereken hassas dengenin bozulmasına yol açan kişisel ve haddinden fazla bir yüke maruz bırakıldığı kanısındadır.
19. Sonuç olarak, 1 no.lu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI
20. AİHS'nin 41. maddesi aşağıda kaydedilmiştir:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."
A. Maddi ve Manevi Zarar
21. Başvuran, maddi zarar için toplam 12,181 Alman Markı tazminat talep etmiştir. Manevi zarar için de 1,500 Alman Markı tazminat talep etmiştir.
22. Hükümet, başvuranın taleplerine itiraz etmiştir.
23. Akkuş kararındaki hesaplama yöntemini kullanan (sayfa 2683-84, §§ 55-56) ve ilgili ekonomik veriyi göz önüne alan AİHM, başvurana maddi zarar için 4,850 Euro tazminat ödenmesine karar vermiştir.
24. AİHM, ihlal kararının tek başına, başvuranın maruz kaldığı manevi zarar için tazminat talep ettiği sonucuna varmıştır.
B. Mahkeme Masrafları
25. Başvuran, AİHM huzurunda maruz bırakıldığı masraflar için 2,000 yeni Türk Lirası (YTL) tazminat talep etmiştir.
26. Hükümet, bu hususta görüş bildirmemiştir.
27. Mevcut bilgilere dayanarak değerlendirmede bulunan AİHM, başvurana sözkonusu başlık altında toplam 500 Euro tazminat ödenmesini adil görmektedir.
B. Gecikme Faizi
28. AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuştur.
YUKARIDAKİ NEDENLERDEN DOLAYI, AİHM OYBİRLİĞİ İLE
Başvurunun kabuledilebilir olduğuna,
1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edilmiş olduğuna,
İhlal bulgusunun, kendi başına, manevi zarar için yeterli tazminat teşkil ettiğine,
(a) Sorumlu Devlet'in, AİHS'nin 44/2. maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içerisinde başvuranlara, ödeme gününde uygulanabilecek her tür vergi ile birlikte, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Türk Lirası'na çevrilecek, aşağıda belirtilen miktarları ödemesi gerektiğine:
Maddi zarar için 4,850 EURO (dört bin sekiz yüz elli Euro);
Masraf ve harcamalar için 500 EURO (beş yüz Euro);
(b) Yukarıda bahsedilen üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar basit faizin, gecikme süresince, Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranı temel alınarak yukarıdaki miktarlara uygulanması gerektiğine karar vermiş,
5. Başvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmını reddetmiştir.
İşbu karar, AİHM İç Tüzüğünün 77§§ 2. maddesi uyarınca, 22 Aralık 2005 tarihinde İngilizce olarak hazırlanmış ve yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy