(AİHS. m. 44, 5, 35, 41)
(Başvuru no: 38128/02)
KARAR
STRAZBURG
12 Nisan 2007
Bu karar, AÎHS 'nin 44 § 2 Maddesinde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle ilişkin değişiklik yapılabilir.
USULI İŞLEMLER
Davanın nedeni, on iki Türk vatandaşı, Tekin Tangün, Metin Yavuz, Ali Ercan Gökoğlu, Egemen Seyfettin Kuşçu, Hatice Ruken Kılıç, Naciye Barbaros, Duygu Eygi, Yeter Gönül, İsmail Özmen, Murat Bargu, Feridun Yücel Batu ve İbrahim Akının ("başvuranlar"), İnsan Haklarını ve Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme'nin ("Sözleşme") 34. Maddesi uyarınca, 5 Ekim 2001 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yaptığı başvurudur (başvuru no: 38128/02).
AİHM, 1 Haziran 2006 tarihinde, başvurunun İbrahim Akın'a ilişkin kısmının kayıttan düşürülmesine karar vermiştir. AIHM, ayrıca, başvuranların gözaltında tutulma sürelerinin uzunluğuna ilişkin şikayetinin geri kalan kısmını Hükümet'e bildirmeye karar vermiştir. AİHM, AİHS'nin 29 § 3 Maddesi'nin hükümleri uyarınca, başvurunun kabuledilebilirliğiyle birlikte esaslarını da incelemeye karar vermiştir.
OLAYLAR
DAVA OLAYLARI
Başvuranlar, sırasıyla 1969, 1964, 1968, 1979, 1978, 1976, 1981, 1975, 1974, 1971 ve 1969 doğumlu olup, Antalya'da ikamet etmekte olan Feridun Yücel Batu dışında İzmir veya Ankara'da ikamet etmektedirler.
7 Ağustos 2001'de Tekin Tangün ve 8 Ağustos 2001'de diğer başvuranlar yakalanmış ve yasadışı silahlı bir örgütün eylemlerinde bulundukları şüphesi ile gözaltına alınmışlardır. Polisin isteği üzerine, başvuranların gözaltı süresi, sırasıyla 9 ve 11 Ağustos 2001 tarihlerinde, önce Cumhuriyet Savcısı, daha sonra da İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından uzatılmıştır.
13 Ağustos 2001 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, Tangün, Yavuz ve Gökoğlu'nun tutuklu yargılanması ve diğer başvuranların serbest bırakılması emrini çıkarmıştır.
HUKUK
I. AİHS'NİN 5 § 3 MADDESİ'NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI
Başvuranlar, AİHS'nin 5 § 3 Maddesi'nin aksine, hemen bir yargıç önüne çıkarılmadıklarını iddia etmişlerdir.
A. Kabuledilebilirlik
Hükümet, AİHM'den AİHS'nin 35 § 1 Maddesi'nde öngörüldüğü şekilde iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle, başvurunun reddini talep etmiştir. Hükümet, bu bakımdan, başvuranların Ceza Muhakemeleri Kanunu'nun 128. Maddesi'ne atıfta bulunarak, gözaltında tutulma sürelerinin uzunluğuna itiraz edebileceklerini ileri sürmüştür. Hükümet, ayrıca, başvuranların 466 sayılı Kanun Dışı Yakalanan Veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun uyarınca da tazminat arayışına girebileceklerini ifade etmiştir.
AİHM, benzer davalarda Hükümet'in ilk itirazlarını inceleyip reddettiğini yinelemektedir (bkz, özellikle, Daş, yukarıda kaydedilen, § 21 ve Ahmet Mete / Türkiye, no. 77649/01, § 21, 25 Nisan 2006). AIHM, bu davada, yukarıda adı geçen davalarda vermiş olduğu kararların dışına çıkmasını gerektirecek hiçbir özel koşul görmemektedir.
Sonuç olarak, AİHM, Hükümet'in ilk itirazını reddetmektedir. AİHM, ayrıca, bu davanın kabuledilmez olması için hiçbir gerekçe görmemektedir ve bu nedenle, başvurunun kabuledilebilir olduğu sonucuna varılmalıdır.
B. Esaslar
Hükümet, başvuranların gözaltında tutulma sürelerinin söz konusu zamanda yürürlükte olan yasalara uygun olduğunu iddia etmiştir. Hükümet, ilgili yasanın o zamandan sonra AİHM'nin içtihadına göre değiştirildiğini belirtmiştir.
Başvuranlar, iddialarını sürdürmüştür.
AİHM, başvuranların sırasıyla altı (Tangün) ve beş gün (diğer başvuranlar) gözaltında tutulduklarını belirtmektedir. AİHM, Brogan ve Diğerleri/İngiltere davasında (29 Kasım 1988 tarihli karar, A Serisi no. 145-B, s. 33-34, § 62), adli denetim olmaksızın dört gün altı saat süreyle gözaltında tutulmanın, amacı toplumun tamamını terörizme karşı korumak olsa da AİHS'nin 5 § 3 Maddesi'ndeki katı zaman sınırlamalarının dışına çıktığı yönünde karar verdiğini yinelemektedir (ibid).
Başvuranların suçlu bulundukları eylemlerin ciddi olduğu düşünülse bile, AİHM, başvuranların bir hakim veya kanun tarafından yargı yetkisini kullanmasına izin verilen bir memur huzuruna çıkarılmadan önce beş altı gün boyunca gözaltında tutulmalarını kabul edemez.
Buna göre, AİHS'nin 5 § 3 Maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİ'NİN UYGULANMASI
AİHS'nin 41. Maddesi:
"Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder."
A. Tazminat
Başvuranlar, manevi tazminat olarak, toplamda 51,000 Euro (EUR) talep etmişlerdir.
Hükümet, bu miktara itiraz etmiştir.
AİHM, içtihadını gözönünde tutarak ve adil bir değerlendirme yaparak, manevi tazminat olarak Tangün'e 1,000 Euro ve diğer başvuranların her birine 500'er Euro ödenmesine karar vermiştir.
B. Masraf ve Giderler
Başvuranlar ayrıca, AİHM önünde yapmış oldukları masraf ve giderler için 5,600 Euro talep etmişlerdir. Başvuranlar, avukatları Aşçı tarafından hazırlanan bir masraf çizelgesi sunmuştur.
Hükümet, bu miktara itiraz etmiştir.
AİHM, adil bir biçimde karar vererek ve içtihadında belirtilen kriterleri göz önünde tutarak, masraf ve giderler için başvuranlara müştereken 1,000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.
C. Gecikme Faizi
AİHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası'nın uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuştur.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;
2. AİHS'nin 5 § 3 Maddesi'nin ihlal edildiğine;
3. (a) davalı Devlet'in, başvuranlara, AİHS'nin 44 § 2 maddesi uyarınca bu kararın kesinlik kazandığı tarihten itibaren üç ay içinde, aşağıdaki miktarları ödemesine (bu miktar, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilecek);
i. Manevi tazminat olarak Tangüne 1,000 Euro (bin Euro) ve diğer başvuranların her birine 500 Euro (beş yüz Euro);
ii. Masraf ve giderler için ortaklaşa 1,000 Euro (bin Euro);
iii. Bu miktarlara konulabilecek bütün vergiler;
(b) ödeme tarihine kadar yukarıda bahsedilen üç ayın dolması halinde, yukarıdaki miktarların üzerine, Avrupa Merkez Bankası'nın gecikme döneminde uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle oluşacak faiz oranına eşit miktarda basit faizin ödenmesine karar vermiştir.
6. Başvuranın adil tazmin talebinin geri kalan kısmının reddine karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce olarak hazırlanmış olup 12 Nisan 2007 tarihinde, İçtüzüğün 77. Maddesi'nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy