Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 1972/5856 Esas 1978/ Karar

(AİHS m. 3, 50)

DAVANIN ESASI (Özet)

I. Dava Konusu Olaylar

Başvurucu Tyrer 15 yaşında bir öğrenci olup, Birleşik Krallık vatandaşıdır. Başvurucu Man Adası’nda yaşamaktadır.

Başvurucu ve diğer üç arkadaşı okula bira soktukları gerekçesiyle, bir başka öğrenci tarafından okul idaresine şikayet edilmişlerdir. Okul yetkilileri, bu davranışları nedeniyle başvurucu ve arkadaşlarına kamışla vurmuşlardır. Daha sonra başvurucu ve arkadaşları kendilerini şikayet eden öğrenciyi yakalayıp dövmüşlerdir. Çocuk Mahkemesi 7 Mart 1972 tarihinde verdiği kararda başvurucuyu aynı okuldaki bir öğrenciye müessir fiilde bulunmaktan suçlu bulmuş ve kaba etine üç kez sopa ile vurulma cezasına çarptırmıştır. Bu cezaya karşı yapılan temyiz başvurusu üzerine Man Adası Yüksek Mahkemesi 28 Nisan 1972’de temyizi görüşmüş ve reddetmiştir. Yüksek Mahkemeye göre, haksız tahrik olmadan uygulanan ağır müessir fiil her zaman ciddi bir suç olarak kabul edilir; dolayısıyla kararı bozmak gerekli değildir.

Temyiz incelemesinden önce başvurucu, sopa ile vurulma cezasının infazına dayanıp dayanamayacağı belirlenmek üzere doktor kontrolünden geçirilmiştir. Doktor, başvurucunun bu cezayı kaldırabileceği görüşünü belirtmiştir. Yüksek Mahkemenin kararını verdiği gün öğlenden sonra, başvurucu polis karakoluna götürülmüş ve kendisine babası da eşlik etmiştir. Karakolda uzun bir süre doktorun gelmesi beklendikten sonra, başvurucuya babasının ve doktorun önünde polisler tarafından sopa ile vurulma cezası uygulanmıştır.

Pantolonu ve külotu sıyrılan başvurucu, masanın üzerine doğru eğdirilmiştir. İki polis Tyrer’i tutmuş, üçüncü polis sopa ile vurmuştur. Birinci vuruşta sopanın ucu kırılmıştır. Sopa vuran polisi engellememesi için Tyrer’in babasını bir başka polis tutmuştur. Başvurucunun derisi kabarmış, fakat kanamamıştır. Sopanın vurulduğu yerin acısı bir buçuk hafta süreyle devam etmiştir.

II. Konuyla İlgili İç Hukuk

1927 tarihli olup 1960 tarihli yasa ile değiştirilen Kısa Yargılama Yasasının 56(1). fıkrası, müessir fiil ve hakaret suçlarına ve huzuru bozan fiillere 30 Pound para cezası veya altı aya kadar hapis cezası verilmesini, bu suçların 10-13 yaşları arasındaki erkek çocuklar veya 14-16 yaşları arasındaki genç erkekler tarafından işlenmesi halinde bu cezalara ek olarak veya bu cezaların yerine kırbaç (whip) cezası verilmesini öngörmektedir.

Kısa Yargılama Yasasında değişiklik yapan 1960 tarihli yasanın 10. maddesi, bu cezanın çocuklara uygulanırken kamış kullanılmasını, genç erkekler için ise sopa kullanılmasını öngörmektedir. Mahkeme kaç kez vurulacağına da karar verecektir; çocuklara altı, gençlere 12 sopadan fazla vurulmasına karar verilemez. Bu ceza aleni olmayacak bir biçimde; karardan sonra mümkün olan en kısa süre içinde uygulanır. Karar tarihinden itibaren altı ay geçtikten sonra ceza uygulanamaz. Ceza bir polis tarafından, daha yüksek rütbeli bir polisin önünde uygulanır; çocuğun istemesi halinde anne-babası veya vasisi de bulunabilir. Bir Başkanlık Kararnamesinde, cezanın uygulanmasında kullanılacak sopanın boyutları ve ağırlığı ayrıntılı bir biçimde belirtilmiştir.

Genel olarak ardalan: Man Adası Birleşik Krallığın bir parçası değildir, ancak Kraliyetin bir unsurudur (dependency). Man Adası’nın kendi Hükümeti, yasama organı, adalet sistemi, idari teşkilatı, mali ve hukuki sistemi vardır. Ancak Adanın yönetiminde, nihai aşamada Kraliyet de yetkilidir. Kraliyet, Birleşik Krallık Hükümeti Bakanlarının ve özellikle Man Adası ile ilişkilerden sorumlu İçişleri Bakanının ‘Privy Council’ üyesi sıfatıyla verdiği tavsiyeler üzerine hareket etmektedir. Adanın yasama organı olan Tynwald, Kraliyet tarafından atanan ve Kraliyeti temsil eden Başkan yardımcısı, Yasama Konseyi veya Yüksek Meclis ile, Temsilciler Meclisinden oluşmaktadır. Bu yasama organının çıkardığı yasalar, Kraliyet Konseyinin onayına tabidir. Anayasal geleneklere göre Birleşik Krallık Parlamentosu, ceza politikası gibi iç konularda, Ada’daki yasama organının rızası olmadan yasa çıkarmaz. Uluslararası yükümlülüklere aykırı düşmedikçe, bu gelenek sürdürülür. 1950 yılından bu yana Birleşik Krallık, uluslararası sözleşmelerle ilgili açık bir beyanı bulunmadıkça, bu sözleşmelerin Man Adası’nda da uygulanmasını kabul etmemiştir. Birleşik Krallık Hükümeti 1953 yılında, İnsan Hakları Avrupa Sözleşme’sinin 63. maddesine göre Avrupa Konseyi Genel Sekreterine bir mektup göndererek, bu Sözleşme’nin Man Adası’nda da uygulanacağını kabul etmiştir.

Bedensel Ceza hakkında Bakanlık Komitesinin (Cadogan Komitesi) 1938 tarihli raporundaki tavsiyeler dikkate alınarak, 1948’de Britanya’da, 1968’de de Kuzey İrlanda’da bedensel ceza kaldırılmıştır. Man Adası’nın yasama organı olan Tynwald, 1963 ve 1965 yıllarında bedensel ceza konusunu ele almış ve Adaya gelen holiganları caydırıcı nitelikte olduğu ve daha genel olarak düzenin korunması için gerekli olduğu düşüncesiyle, bu cezanın sürdürülmesine karar vermiştir. Kırk beş bin seçmenin bulunduğu Ada’da yapılan özel bir imza kampanyasında, bedensel cezanın sürdürülmesi için otuz bir bin imza toplanmıştır. Uygulamada bu ceza sadece şiddet içeren suçlar için verilmektedir. Yasama organı Tynwald’ın kısa bir süre içinde, bu cezayı sadece genç erkeklerin işledikleri çok daha ciddi şiddet suçlarıyla sınırlayan, başvurucunun işlediği şekildeki suçlara verilmemesini öngören bir tasarıyı görüşeceği belirtilmiştir. Bu cezaya mahkum olan küçüklerin adları ve adresleri yayınlanmamaktadır.

Yargısal bedensel ceza, 1966’da iki, 1967’de dört, 1968’de bir, 1969’da yedi, 1970’te üç, 1972’de dört, 1974’te iki, 1975’te bir, 1976’da bir kişiye uygulanmış; 1971, 1973, 1977 yıllarında ise hiç uygulanmamıştır. Kişilere karşı şiddet içeren suçların yıllık ortalaması 1966-1968 yıllarında otuz beş, 1969-1971 yıllarında elli iki, 1972-1974 yılları arasında elli dokuz, 1975-1977 yıllarında elli altıdır. Adanın 1976 yılındaki nüfusu 60 bin 496’dır.

KOMİSYON’DAKİ YARGILAMA (Özet)

Başvurucu Antony M. Tyrer, 21 Eylül 1972’de İnsan Hakları Avrupa Komisyonu’na yaptığı başvuruda, kendisine uygulanan sopalama cezasının Sözleşme’nin 3. maddesindeki işkence ve insanlıkdışı veya aşağılayıcı muamele veya ceza yasağını ihlal ettiğini iddia etmiştir. Komisyon bire karşı on dört oyla, bunun aşağılayıcı bir ceza olduğu dolayısıyla 3. maddeyi ihlal ettiği sonucuna varmıştır.

(Dava, süresi içinde Mahkeme’nin önüne getirilmiştir.)

Man Adası Hükümeti, Mahkeme İçtüzüğünün 38(2). fıkrası gereğince Mahkeme Heyetini, Ada’daki hal ve şartlar hakkında daha yakından bilgilenmek ve Ada’da yaşayan toplumun önde gelenleri ile görüşüp Sözleşme’nin 63(3). fıkrası bakımından inceleme yapmak üzere Ada’ya davet etmiştir. Mahkeme, davanın esası hakkında Mahkeme’nin tam olarak bilgilendirilmiş olduğu gerekçesiyle, ayrıca Ada’ya gidip bir inceleme yapmanın gerekli olmadığı şeklinde bir ara karar vermiştir.

KARAR GEREKÇESİ (Özet)

I. Sözleşme’nin 48 (Mahkeme Eski İçtüzüğünün 46). maddesi

Hükümet, Mahkeme önündeki 17 Ocak 1978 tarihli duruşmada, Mahkeme’nin zorunlu yargılama yetkisini tanıyan Hükümet beyanı Man Adası bakımından 13 Ocak 1976 tarihinde sona erdiği halde, Komisyon’un bu davayı 11 Mart 1977’de Mahkeme önüne getirdiğini belirtmiş ve bu davada Mahkeme’nin yargılama yetkisinin olup olmadığı sorunu ortaya atmıştır.(23)

Komisyon, bu beyanın çeşitli tarihlerde yenilenmesine ilişkin beyanları ve özellikle 21 Nisan 1972 tarihli yenileme beyanını dikkate aldığını belirtmiştir. Hükümet ise duruşmada Mahkeme’nin yargılama yetkisine itiraz etmiştir.(23)

Mahkeme, Hükümet’in Mahkeme İçtüzüğünün 46. maddesine göre ilk itirazda bulunmadığı gerekçesiyle, Sözleşme’nin 48. maddesine göre Mahkeme’nin yargılama yetkisi bulunduğu sonucuna varmıştır.(23)

II. Sözleşme’nin 37(1)(b) (Mahkeme Eski İçtüzüğünün 47(2)). Maddesi

Başvurunun geri alınması nedeniyle: Man Adası Başsavcısı, başvuru yaptığı tarihte henüz reşit olmayan Tyrer’in, başvurunun Komisyon’da görüşülmesi sırasında reşit olduktan sonra başvurusunu geri aldığı gerekçesiyle, Mahkeme’den davanın düşmesine karar vermesini talep etmiştir.(24)

Komisyon önce kendisine yapılan bu talebi 9 Mart 1976’da reddetmiştir. Komisyon’a göre bu başvurudaki olayın konusu, daha fazla inceleme yapmayı gerektirecek şekilde, Sözleşme’ye saygı konusunu ilgilendiren genel nitelikte sorunlar ortaya çıkarmıştır. Komisyon temsilcisi, Mahkeme önündeki yargılama sırasında Sözleşme’de tanımlanan insan haklarına saygı bakımından genel yarara, başvurucunun davanın düşürülmesi talebi karşısında üstünlük tanınması gerektiğini ifade etmiştir.(24)

Mahkeme İçtüzüğünün 47(1). fıkrası bu olayda uygulanamaz: Çünkü ilk olarak, Tyrer başvurusunu geri alma talebinde bulunduğu sırada, başvuru halen Komisyon önünde görülmekte idi. İkinci olarak, Sözleşme’ye göre davayı Mahkeme önüne getirme yetkisi bulunmayan bir başvurucunun şikayetini geri alma talebi, bu yargılamanın durması sonucunu doğuramaz (bk. 27.03.1962 tarihli De Becker --Belçika kararı, s. 17, parag. 4). Ayrıca, Mahkeme İçtüzüğünün 47(1). fıkrası, sadece ‘davayı Mahkeme önüne getiren Sözleşmeci Devlet tarafından davanın durdurulması taleplerini kapsamaktadır (bk. 07.12.1976 tarihli Kjeldsen, Busk Madsen ve Pedersen kararı, parag. 47).(25)

Mahkeme İçtüzüğünün 47(2). fıkrasına göre Mahkeme, Komisyon tarafından davanın düşürülmesine ilişkin talebi kabul edebilir; ancak Mahkeme’nin buna karar verebilmesi için ‘dostane çözüm, düzenleme ve sorunu çözen başka bir sonucun gerçekleştiği konusunda kendisine bilgi verilmesi gereklidir. Oysa Komisyon, başvurucunun talebi ile ilgili şartları dahi incelememiştir; başvurucunun talebinin şartları ile ilgili olarak Mahkeme’ye başka bir bilgi de verilmemiştir. Başvurucunun şikayetini geri alması, sorunun çözüldüğünü göstermemektedir.(25)

İç hukukta yasa değişikliği tasarısı nedeniyle: Man Adası Başsavcısı, başvurucuya verilen mahkumiyet kararına konu olan türden müessir fiillere bedensel ceza verilmesini kaldıran bir yasa değişikliği tasarısının Ada’nın yasama organı tarafından kabul edildiği gerekçesiyle, Mahkeme’nin davanın düşmesine karar vermesi gerektiğini belirtmiştir. Komisyon temsilcisine göre, yargısal bedensel cezayı bütünüyle kaldırmayan bir yasa değişikliğinin, Mahkeme İçtüzüğünün 47(2). fıkrası bağlamında ‘sorunun çözümünü sağlayan türden bir sonuç’ sayılamayacağını belirtmiştir.(26)

Mahkeme bu değişiklik tasarısının, sorunu çözdüğünü kabul edemez. Tasarının bir kanun haline gelip gelmeyeceği veya ne zaman geleceği konusunda bir belirginlik yoktur. Dahası, değişikliği tasarısı, Mahkeme önündeki sorunun esasını, yani Man Adası’nda mevzuatın öngördüğü yargısal bedensel cezanın Sözleşme’ye uygun olup olmadığı sorunu ele almaktadır.(26)

Mahkeme her iki nedenle davanın düşmesi talebinin reddine karar vermiştir.(27)

III. Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlali iddiası

Başvurucu, olayda Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Komisyon ise rapordaki görüşünde, yargısal bedensel cezanın aşağılayıcı ceza (degrading punishment) olduğunu, bu nedenle bu cezanın uygulanmasının Sözleşme’yi ihlal ettiğini belirtmiştir.(28)

Mahkeme, başvurucunun bu olayda çektiği acının düzeyinin, İrlanda-Birleşik Krallık kararında (bk. 18.01.1978 tarihli İrlanda - Birleşik Krallık kararı, parag. 167 ve 174) yorumladığı ve uyguladığı anlamıyla, işkence kavramında varolan acı düzeyine ulaştığını kabul etmemektedir. Mahkeme, başvurucu Tyrer’e verilen cezanın Sözleşme’nin 3. maddesi anlamında işkence olmadığı yönündeki Komisyon görüşüne katılmaktadır.(29)

İrlanda-Birleşik Krallık kararında ‘insanlıkdışı muamele’ ve ‘aşağılayıcı muamele’ kavramları bakımından bazı tespitler vardır; ancak o kararda ‘insanlıkdışı ceza’ ve ‘aşağılayıcı ceza’ kavramlarına ilişkin bir tespit yoktur. Bu nedenle İrlanda kararında yapılan tespitler bu davada kullanılamaz.(29)

Bir cezanın Sözleşme’nin 3. maddesi anlamında ‘insanlıkdışı ceza’ olarak kabul edilebilmesi için, çekilen acının belirli bir düzeyde olması gerekir. Mahkeme bu olayda çekilen acının ‘insanlıkdışı ceza’ düzeyine ulaştığını kabul etmemekte, Tyrer’e uygulanan cezanın ‘insanlıkdışı ceza’ olmadığı yönündeki Komisyon görüşüne katılmaktadır. Buna göre bu olayda Tyrer’in sadece ‘aşağılayıcı ceza’ya maruz kalıp kalmadığına karar verilmelidir.(29)

Mahkeme ilkin bir kimsenin, sadece bir cezaya mahkum edilmekle de aşağılanabileceğini not etmektedir. Ancak, Sözleşme’nin 3. maddesini ilgilendiren şey, bir kimsenin sadece mahkum edilerek aşağılanması değil, fakat verilen cezanın infaz edilmesidir.(30)

Mahkeme’nin İrlanda-Birleşik Krallık kararında (bk. 18.01.1978 tarihli İrlanda - Birleşik Krallık kararı, parag. 164) işaret ettiği gibi, Sözleşme’nin 3. maddesinin içerdiği yasak, mutlaktır; bu kurala hiç bir istisna getirilemez; olağanüstü hallerde bile Sözleşme’nin 3. maddesindeki yükümlülükte azaltma yapılamaz.(30)

Yargı organları tarafından verilen cezaların hemen hepsinde kaçınılmaz olarak bir aşağılama unsuru bulunduğu için, genel olarak cezaların Sözleşme’nin 3. maddesine aykırı olduğu sonucuna varmak anlamsız olur. Aslında Sözleşme’nin 3. maddesi, açıkça ‘insanlıkdışı’ ve ‘aşağılayıcı’ cezaları yasakladığından, bu tür cezalar ile genel olarak ceza arasındaki farka da işaret etmektedir. Mahkeme’ye göre, bir cezanın 3. madde anlamında ‘aşağılayıcı’ olabilmesi için, cezadaki aşağılama veya küçümsemenin belirli bir düzeye ulaşması ve her halükarda bir cezada genel olarak bulunan aşağılamadan başka olması gerekir. Bu konudaki değerlendirme görecelidir; her olayın şartlarına ve özellikle cezanın ve infaz tarzının şekline göre değişir.(30)

Man Adası Başsavcısına göre bu olaydaki yargısal bedensel ceza, Sözleşme’ye aykırı değildir; çünkü bu ceza Ada halkının inançlarına tecavüz etmemektedir.(31)

Mahkeme’ye göre, Ada halkından yargısal bedensel cezanın yanında olanların bu cezayı etkili görme sebeplerinden biri, bu cezanın içindeki aşağılayıcılık unsuru olabilir. Öte yandan bir cezanın etkili bir caydırıcı unsur olması ve suçların kontrol altına alınmasında yardımcı olması veya buna inanılması, o cezanın aşağılayıcılık özelliğini ortadan kaldırmaz. Hepsinden öte, Sözleşme’nin 3. maddesine aykırı cezaların caydırıcılık etkisi ne olursa olsun, bu türden cezalar uygulanamaz.(31)

Mahkeme, Sözleşme’nin yaşayan bir belge olduğunu ve günün şartlarına göre yorumlanması gerektiğini hatırlatır. Mahkeme, ceza politikası alanında Avrupa Konseyi’ne üye Devletlerde meydana gelen gelişmelerin ve üye Devletlerin kabul ettikleri ortak standartların etkisinden uzak duramaz. Aslında Man Adası’nda da yargısal bedensel ceza ile ilgili mevzuatın bir süreden beri inceleme altında olduğu belirtilmiştir. Yargısal bedensel cezanın aleni olmayan bir tarzda infaz edilmesi, cezanın ‘aşağılayıcılık’ kategorisine girmesini engellemez. Aşağılayıcı bir ceza için, mağdurun başkalarının gözünde olmasa bile kendi gözünde aşağılanması yeterlidir.(32)

Kurumsal şiddet: Yargısal bedensel cezanın özelliği, bir insanın diğer bir insana fiziksel şiddet kullanmasıdır. Dahası, bu olayda bedensel ceza, kanunla düzenlendiği, yargısal makamlar tarafından karar verildiği ve Devletin polisi tarafından yerine getirildiği için kurumsallaştırılmış bir şiddettir. Başvurucu, bu cezanın kendisine uygulanması sonucu çok uzun süreli ağır fiziksel acılar çekmemiştir, ancak bu ceza, 3. maddenin korumayı amaçladığı insan onuruna ve insanın fiziksel bütünlüğüne açık bir saldırı oluşturmuştur. Bu cezanın olumsuz psikolojik sonuçları da gözden uzak tutulamaz.(33)

Bedensel cezayı düzenleyen mevzuat, kararın verilmesinden itibaren altı ay içinde uygulanmaması halinde sopa ile vurma cezasının uygulanmayacağını öngörmektedir. Ancak bu durum, Çocuk Mahkemesi tarafından verilen mahkumiyet kararı ile cezanın infaz edilmesi arasında haftalar geçmesini ve cezanın uygulanacağı polis karakolunda uzun süre beklenilmesini önlememiştir. Buna göre başvurucu Tyrer yaşadığı fiziksel acının yanında bir de, cezanın infaz edilmesini beklemekten ötürü şiddetli ruhsal acılar çekmeye maruz bırakılmıştır.(33)

Yargısal bedensel cezanın, başvurucunun müessir fiil suçu işlemesi nedeniyle verilmiş olmasının hiç bir önemi yoktur. Tyrer’e sopa ile vurma cezasının, kendisine verilecek hapis cezasına bir alternatif olmasının da önemi yoktur. Bir cezanın bir diğer cezaya göre daha az olumsuz sonuçları bulunduğu veya daha hafif olduğu için tercih edilmesi, bu cezanın 3. madde anlamında ‘aşağılayıcı’ bir ceza olmadığı anlamına gelmez.(34)

Bütün bu şartları göz önünde tutan Mahkeme, başvurucunun, ‘aşağılayıcı ceza’ kavramında içkin bulunan aşağılama unsurunun bulunduğu bir cezaya maruz bırakıldığını tespit etmiştir. Bu nedenlerle Mahkeme, başvurucuya uygulanan bedensel cezanın, Sözleşme’nin 3. maddesindeki aşağılayıcı ceza oluşturduğu sonucuna varmıştır.(35)

IV. Sözleşme’nin 63(3). fıkrasının uygulanması talebi

Man Adası Başsavcısı, bu bölgede yaşayanların büyük çoğunluğunun, yargısal bedensel cezanın sürdürülmesi görüşünde olduğunu belirtmiştir. Başsavcıya göre büyük çoğunluk bedensel cezayı aşağılayıcı bir ceza olarak kabul etmemekte, öte yandan bu cezanın etkili ve caydırıcı bir unsur, hukukun ve düzenin korunması için gerekli bir güvence olduğunu düşünmektedir. Komisyon temsilcisine göre ise, 3. maddenin ihlalini meşru göstermek için yerel şartların ileri sürülmesini anlamak güçtür; Man Adası’nda yaşayanların bedensel cezanın etkili ve caydırıcı bir unsur olduğuna inanmaları dışında, her hangi bir yerel şart gösterilmemiştir; bunun bir yerel şart olduğu kabul edilse bile, 3. maddenin ihlal edilmesini önlemez. Komisyon temsilcisi 3. maddenin uygulanması bakımından Man Adası ile Birleşik Krallık arasında önemli bir sosyal veya kültürel farklılık da bulunmadığını belirtmiştir.(37)

Mahkeme’ye göre karar verilmesi gereken sorun, söz konusu yargısal bedensel cezanın aşağılayıcı özelliğine rağmen, Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlalini ortadan kaldıracak türden Sözleşme’nin 63(3). fıkrası anlamında bir yerel gerekliliğin bulunup bulunmadığıdır.(38)

Mahkeme’ye göre ilkin, Başsavcının ileri sürdüğü şeyler, Adanın gerekliliklerinden çok, içinde bulunduğu hal ve şartlardır. Yerel nüfusun samimi inançları, yargısal bedensel cezanın Man Adası’nda gerekli olduğunu kabul etmeleri bakımından bir gösterge olabilir. Ancak Sözleşme’nin 63(3). fıkrasının uygulanabilmesi için gereklilik bakımından daha somut ve belirleyici kanıtların bulunması gerekir. Yerel inançlar ve kamuoyunun görüşü, kendi başına böyle bir kanıt oluşturmaz.(38)

Yargısal bedensel cezanın, yerel halkın atfettiği bir takım avantajları olduğu kabul edilse bile, Man Adası’nda asayiş ve düzenin bedensel cezaya başvurmaksızın sağlanamayacağına dair hiç bir kanıt yoktur.(38)

Avrupa Konseyi’ne üye Devletlerin büyük çoğunluğunda bedensel cezanın kullanılmadığı, bir kısmında ise böyle bir cezanın modern zamanlardan itibaren bulunmadığı not edilmelidir. Man Adası’nda ise, bu ceza bir süreden beri tartışma konusudur. Bu durum, Man Adası gibi bir Avrupa ülkesinde böyle bir cezanın en azından gerekliliği konusunda kuşku doğurur. Man Adası toplumu, uzun bir zamandan beri, sadece gelişmiş bir siyasal, sosyal ve kültürel geleneklere sahip bir toplum değil, aynı zamanda çağdaş bir toplumdur. Ada toplumu tarihsel, coğrafi ve kültürel bakımdan Avrupa uluslar ailesinin bir üyesidir; bu toplum, Sözleşme’nin Başlangıcında belirtilen ‘siyasal gelenekler, idealler, özgürlükler ve hukukun üstünlüğü bakımından ortak mirası’ paylaşan bir toplum olarak görülmelidir.(38)

Bu bağlamda Mahkeme Sözleşme’nin 63. maddesiyle getirilen sistemin, Sözleşme’nin hazırlandığı dönemde varolan bazı koloni ülkelerinin uygarlık düzeyleri nedeniyle, Sözleşme’nin tam olarak uygulanmasının mümkün olmadığı düşünülerek kabul edildiğini not etmektedir. (38)

Son olarak, yargısal bedensel cezaya başvurmadan Man Adası’nda asayiş ve düzen sağlanamayacak olsa bile, bu durum, bedensel cezanın kullanılmasını Sözleşme’ye uygun duruma getirmez. Çünkü Sözleşme’nin 3. maddesinde yer alan yasak mutlaktır; ulusun yaşamını tehdit eden olağanüstü hallerde bile 3. maddedeki yükümlülükten azaltma yapılamaz. Asayişin ve düzenin sürdürülmesi ile ilgili hiç bir yerel gereklilik, 3. maddeye aykırı bir cezanın kullanılmasını haklı göstermez.(38)

Bu nedenlerle Mahkeme, Man Adası’nda Sözleşme’nin 3. maddesinin uygulanmasını etkileyen bir yerel gereklilik bulunmadığı ve başvurucunun yargısal bedensel cezaya tabi tutulmasının 3. maddeyi ihlal ettiği sonucuna varmıştır.(39)

V. Sözleşme’nin 50. maddesinin uygulanması

Başvurucu Tyrer Komisyon’a yaptığı başvuruda tazminat talep etmiştir. Ancak 17 Ocak 1978 tarihli duruşmada Komisyon temsilcisi, başvurucunun davayla ilgilenmediğini ve bu nedenle 50. maddenin uygulanmasının gerekli olmadığını belirtmiştir.(45)

Mahkeme sorunun karara hazır olduğunu görmektedir. Mahkeme, Komisyon’un görüşüne katılarak, bu davada 50. maddenin uygulamasına gerek olmadığını kabul etmektedir.(45)

Bu Gerekçelerle Mahkeme,

1. Oybirliğiyle, davanın düşürülmesi talebinin reddine;

2. Bire karşı altı oyla, Bay Tyrer’e yargı kararıyla uygulanan bedensel cezanın 3. madde anlamında aşağılayıcı bir ceza olduğuna,

3. Oybirliğiyle bu davada, Sözleşme’nin 3. maddesini etkileyecek türden Sözleşme’nin 63(3). fıkrası anlamında bir yerel gereklilik bulunmadığına,

4. Bire karşı altı oyla, sözü edilen ceza nedeniyle Sözleşme’nin 3. maddesinin ihlaline,

5. Oybirliğiyle, Sözleşme’nin 3. maddesiyle birlikte alınarak 14. maddeye muhtemel bir aykırılığın bulunması sorununu incelemeye gerek olmadığına ve

6. Oybirliğiyle, bu davada 50. maddeyi uygulamaya gerek olmadığına,

Karar Vermiştir.

SON KARARIN YERİNE GETİRİLMESİ

BAKANLAR KOMİTESİ: DH (78) 39; 13.10.1978

Hükümetin verdiği bilgiye göre: Başvurucu Tyrer bakımından alınması gereken bir uygulama tedbiri yoktur. Ancak Mahkeme’nin kararı genel bir sorunu ortaya koyduğundan, başka sopalama cezaları verilip uygulanması halinde yeni başvurularla karşılaşma riski bulunduğundan, şu tedbirler alınmıştır: Birleşik Krallık Hükümeti Mahkeme’nin kararından hemen sonra bunu Man Adası Hükümetine iletmiş ve 13 Haziranda bu Adanın Devlet Başkanvekiline Mahkeme’nin kararına göre, Man Adası’nda yargısal bedensel cezanın İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’ne aykırı olduğuna karar verilmesi gerektiği bildirilmiştir.

Daha sonra Man Adası Başyargıcı, Mahkeme’nin kararını adadaki Yüksek Mahkemenin, Yüksek meclisin ve yargıçların, sopalama cezası verebilecek kişilerin dikkatine sunmuştur. Başyargıç, Mahkeme’nin bu kararının sonucu olarak, bedensel cezanın İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’ne aykırı olduğu konusunda kendilerini bilgilendirmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy