(AİHS m. 6, 8, 50)
Başvuru no: 6289/73
USUL VE ESAS (Özet)
İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Esas hakkında verdiği 9 Ekim 1979 tarihli kararında (bk. sıra no 34), Sözleşmenin 6(1). fıkrasındaki mahkemeye başvurma hakkının ve 8. maddesindeki aile yaşamına saygı hakkının ihlal edildiğini tespit etmişti.(2)
Bu davanın duruşmasında başvurucunun avukatı, Mahkemenin ihlal tespit etmesi halinde Sözleşmenin 50. maddesine göre adil karşılık için üç talepte bulunmuştu: evliliğin sona ermesi için etkili bir hukuk yolu sağlanması; manevi tazminat ile ücretler ve masrafların ödenmesine karar verilmesi. Mahkeme 50. maddenin uygulanması sorununu saklı tutmuş, tarafların varabilecekleri anlaşma konusunda kendisini bilgilendirmelerini istemişti.(3)
Hükümet, başvurucunun iç hukukta açabileceği bir ayrılık davasında ücretler ve masrafları karşılamayı taahhüt etmiştir. Ancak başvurucunun diğer talepleri konusunda anlaşma olmamıştır.(5-6)
KARAR GEREKÇESİ (Özet)
I. Sözleşmenin 50. maddesinin uygulanabilirliği
Hükümet, Sözleşmenin 50. maddesinin uygulanabilirliğine itiraz etmiş görünmekle birlikte, bunun gerekçelerini belirtmemiştir.(9)
Mahkemeye göre, olayda Sözleşmenin 50. maddesi uygulanabilir. Mahkeme bu bağlamda, ihlal nedeni olarak eylem ve ihmal arasında bir ayrım yapılmasına yer olmadığını hatırlatır. Başvurucu, esas hakkındaki 9 Ekim 1979 tarihli karara göre, Sözleşmeye uygun davranılmaması nedeniyle doğrudan etkilenen anlamında, "zarar gören taraf"tır (bk. 10.03.1972 tarihli De Wilde, Ooms ve Versyp kararı, parag. 22-23). Son olarak, Mahkemenin içtihatlarından anlaşıldığı şekilde bu uygunsuzluğun sonuçlarını tam olarak giderilmesine (bk. aynı karar, parag. 9, 10, 20), İrlanda hukukunun imkanı vermediği görülmektedir.(9)
II. Sözleşmenin 50. maddesinin uygulanması
Mahkemenin esas hakkındaki kararından sonra, iç hukuktaki davayla ilgili ücretler bakımından anlaşma sağlanmıştır. Mahkeme bu konudaki anlaşmayı not etmiştir.(10)
Hükümet, başvurucunun ayrı eve çıkması nedeniyle uğradığı zararların tazmin edilmesi ve Strasbourg organları önündeki giderlerinin ödenmesi talebine karşı çıkmıştır.(11)
Başvurucu, evliliği sona erdirmek için bir hukuk yolu bulunmamasının ve kocasının eve dönüp kendisiyle birlikte yaşamaya başlayacağı kaygısının, ayrı eve çıkmasını gerektirdiğini ve bunun da kendisine 1,500 Pounda mal olduğunu ileri sürmüştür.
Mahkemeye göre, başvurucu iddia ettiği zararlara katlanmış olsa bile, bu zararlar 9 Ekim 1979 tarihli kararda tespit edilen ihlallere bağlanamaz. Başvurucunun ayrı eve çıkma kararına, ayrılık kararı almak için Yüksek Mahkemeye başvurma hakkını etkili bir şekilde kullanamama değil, kocası tarafından rahatsız edilme kaygısı yol açmıştır. Dahası, başvurucu bir ayrılık kararı almış olsaydı bile, rahatsız edilme riskinden duyduğu kaygı devam edecekti. Bu nedenle Mahkeme bu konudaki talebi reddetmiştir.(12)
Mahkemeye göre aynı şey, Strasbourg organları önündeki giderlerin ödenmesi talebi için de geçerlidir. Başvurucu, Komisyon önündeki giderleri ve dava Mahkeme önüne geldiğinde Komisyon temsilcisiyle irtibatıyla ilgili giderleri için ücretsiz hukuki yardım almıştır. Başvurucu, avukatlarına ek bir ödeme yaptığını veya yapması gerektiğini ortaya koyamamıştır (bk. 10.03.1980 tarihli Luedicke, Belkacem ve Koç kararı, parag. 15).(13)
Hükümet, daha önce başvurucuya ödemeyi önerdiği 3,140 Poundu ödemek istediğini belirtmiştir. Mahkeme, başvurucunun diğer talepleri konusunda bu miktarın hakkaniyete uygun ve makul olduğu sonucuna varmıştır.(14)
Bu Gerekçelerle Mahkeme Oybirliğiyle,
1. Hükümet ile başvurucu arasında iç hukuktaki davayla ilgili giderler konusundaki anlaşmayı not etmeye,
2. Başvurucunun ayrı eve çıkması ve Strasbourg organları önündeki ücretler ve masrafları konusundaki taleplerin reddine,
3. Başvurucunun diğer konulardaki talepleri için İrlanda Hükümetinin başvurucuya 3,140 Pound ödemesine
Karar Vermiştir.
SON KARARIN YERİNE GETİRİLMESİ
BAKANLAR KOMİTESİ: DH (81) 8; 22.04.1981
Hükümetin verdiği bilgiye göre: Hükümet, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin 9 Ekim 1979 tarihli kararını verdiği tarihte yürürlükte olan Ceza Yargılamasında Adli Yardım tarifesinin yanında, Hukuk Yargılamasında Adli Yardım tarifesi getirmeye karar vermiştir. Hükümet Aralık 1979da, bu Adli Yardım tarifesini Meclislerin önüne getirmiş ve bunu yürütmek için bağımsız bir Adli Yardım Kurulu görevlendirmiştir.
Bu tarife nafaka ve boşanma gibi aile hukuku davalarını kapsamakta ancak bunlarla sınırlı bulunmamaktadır. Adli Yardım Kurulu 15 Ağustos 1980de ilk etapta yedi tane Hukuk Merkezi açmış olup, bunların sayıları artırılacaktır. Tarifenin işleyiş şekli incelemede olup, tarifenin geliştirilmesi ve daha fazla kişinin adli yardım hizmetlerinden yararlanması için çalışmalar yapılmaktadır.
İrlanda Hükümeti, aldığı bu tedbirlerin yeterli olduğu ve daha fazla tedbir almasının gerekli olmadığı görüşündedir. Bununla beraber, yargılama usullerinin sadeleştirilmesi için ek tedbirler alınmaktadır. Adalet Bakanlığı tarafından Meclislere sunulan 1980 tarihli Mahkemeler Teşkilatı Yasa tasarısı, İl ve Bölge Mahkemelerinin yargı yetkilerini genişletmekte ve bu mahkemelere aile hukuku alanında yeni yetkiler tanımaktadır. Bu yasa tasarısı, Bölge Mahkemelerine boşanma konusunda tam yetki vermektedir. Bu tasarının amacı, mahkemelere daha çabuk, ucuz ve daha uygun bir biçimde ulaşılmasını sağlamaktır. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy