Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 1981/9317 Esas 1985/ Karar

(AİHS m. 6)

DAVANIN ESASI

7. Başvurucu Pedro Rubinat, 1933 doğumlu bir İspanyol denizcisidir. 27 Nisan 1972’de, Cenova limanında bir kavga sırasında, Nikaragualı bir denizciyi öldürücü bir biçimde yaralamış ve sonra yurt dışına çıkmıştır.

İtalyan makamları, ertesi gün başvurucu hakkında bir tutuklama müzekkeresi çıkarmışlardır; fakat başvurucu bulunamamıştır. 23 Mayıs 1972’de polis, yapılan aramalarda kendisinin bulunamadığına ilişkin bir tutanak düzenlemiştir; Rubinat bundan sonra "latitante", yani bir mahkeme tarafından çıkarılan bir müzekkerenin infazından isteyerek kaçan kişi olarak görülmüştür (Ceza Usul Kanunu, md. 268).

8. 25 Kasım 1974’te Cenova Ağır Ceza Mahkemesi (Assize Court), başvurucuyu gıyabında yargıladıktan sonra (contumacia; Ceza Usul Kanunu md. 497-501), adam öldürme suçundan yirmi bir yıl hapis cezasına mahkum etmiştir. Duruşmaya gelmeyen sanıkların celbini düzenleyen hükümlere göre (Ceza Usul Kanununu md. 173), duruşmaya celp tebligatları mahkemenin yazı işlerine bırakılmış ve bu suretle atanmış müdafiinin dikkatine sunulmuştur.

9. Atanmış müdafii karara karşı başvuruda bulunmuş, fakat Cenova Üst Mahkemesi 28 Mayıs 1976’da itiraz konusu kararı onaylamıştır. Müdafii daha sonra Temyiz Mahkemesine başvurmuş, fakat kendisinin Temyiz Mahkemesi önüne çıkma yetkisi bulunmadığı için, yerine bir meslektaşının geçmesini talep etmiş ve bu talep uygun görülmüştür.

10. Rubinat, 29 Ekim 1976’da Fransa’da, aleyhine açılmış bir ceza davası nedeniyle tutuklanmıştır. İtalyan makamları kendisinin iadesini talep etmişlerdir; Rubinat iade edilmeye rıza gösterdiği için her hangi bir resmi usul izlenmeden, 27 Mayıs 1977’de iade gerçekleşmiştir. Başvurucunun bu tarihte, İlk Derece Mahkemesi ile Üst Mahkemenin kendisi hakkında vermiş olduğu kararın farkında olup olmadığı bilinmemektedir. Başvurucu daha sonra, meydana gelen olayları bir mahkemeye anlatabileceğini ümit ettiğini ve sebep olduğu yaralamanın öldürücü olduğunu Genova’dan ayrılırken bilmediğini iddia etmiştir.

11. Rubinat İtalya’ya varınca, ard arda iki avukat atamış ve hakkındaki dava dosyasını görebilmiştir. Başvurucu kararı temyiz etmiş, fakat Temyiz Mahkemesi 4 Temmuz 1978’de temyiz başvurusun reddetmiştir. Başvurucu bunun üzerine bir "usul itirazı"nda bulunmuş ve yeniden yargılanmak için başvurmuştur. Bu başvurular Genova Üst Mahkemesi tarafından 20 Kasım 1979’da, Temyiz Mahkemesi tarafından da 29 Ocak 1981’de reddedilmiştir.

12. 12 Mayıs 1983’de İtalyan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, Rubinat’a bir özel af (pardon) çıkarmış, başvurucu serbest kaldıktan sonra yurtdışına çıkmıştır. Başvurucu muhtemelen Fransa’da yaşamaktadır; fakat başvurucu avukatına bile yaşadığı adresi bildirmemiş olup, Komisyon Yazı İşleri Müdürlüğü çaba göstermesine rağmen adresi elde edememiştir.

KOMİSYON’DAKİ YARGILAMA

13. Rubinat, 21 Temmuz 1978’de Komisyon’a başvuru yapmıştır. Başvurucu Sözleşme’nin 6. maddesine dayanarak, adil bir yargılama görmediğinden şikayet etmiştir.

Komisyon 9 Temmuz 1982’de başvuruyu Colozza başvurusuyla birleştirdikten sonra kabuledilebilir bulmuştur. Komisyon 5 Mayıs 1983 tarihli raporunda oybirliğiyle, Sözleşme’nin 6(1). fıkrasının ihlal edildiği görüşünü açıklamıştır.

(Dava, süresi içinde Mahkeme’nin önüne getirilmiştir.)

KARAR GEREKÇESİ

14. Hükümet, başvurucunun 12 Mayıs 1983’te Cumhurbaşkanı tarafından affedildiği ve bunun sonucu olarak da cezaevinden salıverildiği gerekçesiyle, davanın düşürülmesi talebinde bulunmuştur. Hükümet, Mahkeme İçtüzüğünün 48(2). fıkrasına dayanmıştır. Bu fıkra şöyledir:

"Bir dostane çözüme, düzenlemeye veya meseleye çözüm getiren bir durumdan haberdar edilen bir Daire, gerektiği takdirde ... Komisyon temsilcisine ve başvurucuya danıştıktan sonra, davanın düşmesine karar verebilir."

Mahkeme, Komisyon temsilcisine danışabilmiş, fakat halen nerede olduğu bilinmeyen Rubinat’a (bk. yukarıda parag. 4, 5 ve 12) ulaşamamıştır.

15. Komisyon temsilcisinin de işaret ettiği gibi, mevcut davada bir dostane çözüm veya düzenleme bulunmamaktadır; başvurucuya çıkarılan af ise, öncesinde biraz müzakere varsa da, yine de tek taraflı bir işlem niteliğindedir (bk. diğerleri arasında, 06.11.1980 tarihli Guzzardi kararı, parag. 85).

Öte yandan, şartların "meseleye çözüm sağlayan türden bir olay" ortaya koyduğunu kabul etmek için iyi bir sebep vardır. Rubinat, hakkında 25 Kasım 1974’te Genova Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilen ve 28 Mayıs 1976’da Genova Üst Mahkemesi tarafından onaylanan yirmi bir yıllık hapis cezasını tamamlamasından çok önce salıverilmiştir (bk. yukarıda parag. 8-10). O tarihten bu yana kendisinin halen devam sessizliği, zımni bir kesinti anlamına gelmese bile, hukuken Mahkeme önündeki yargılamada taraf olma hakkı bulunmayan bir kimse olarak (bk. diğerleri arasında, 25.04.1978 tarihli Tyrer kararı, parag. 25), amacını elde etmiş olduğundan en azından yargılamaya artık katılma isteği bulunmadığını göstermektedir.

16. Kendi başına ele alındığında bu dava tabi ki kişiyi ve Rubinat’ın menfaatlerini aşan prensip meseleleri ortaya çıkarmaktadır (bk. 27.02.1980 tarihli Deweer kararı, parag. 38). Durum böyle olduğundan, Sözleşme’nin 19. maddesindeki sorumluluklarını dikkate alan Mahkeme, yukarıda sözü edilen "olgu"ya rağmen davayı görmeye devam edebilirdi. Buna rağmen Mahkeme, bu seçeneği seçmek ve Hükümetin talebini kabul etmemek için zorlayıcı bir sebep görmemektedir. Mahkeme bugünkü tarihle, bu davadakiyle karşılaştırılabilir hukuki sorunların ortaya çıktığı Colozza davasında bir karar vermiş ve Sözleşmeci Devletlerin bu alandaki taahhütlerinin kapsamını ortaya koymuştur.

17. Sonuç olarak Rubinat davasının düşmesine karar verilmesi uygundur. Ancak Mahkeme, davayı görmesini haklı kılacak yeni koşulların ortaya çıkması halinde, bu yetkisini saklı tutmaktadır.

Bu gerekçelerle ve bu çekinceyle mahkeme oybirliğiyle,

Davanın düşmesine

Karar vermiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy