(AİHS m. 5, 6)
Karar Tarihi: 03.06.1985
Başvuru no: 9621/81
DAVANIN ESASI
10. 1950 doğumlu Daniel Vallon, bir Fransız vatandaşıdır. Başvurucu, adam öldürme ve adam öldürmeye teşebbüs suçlarından Fransada aranmakta olan bir kimsedir. 21 Nisan 1976 tarihli Clermont-Ferranddaki soruşturma yargıcı tarafından çıkarılan uluslararası bir tutuklama müzekkeresi gereğince, 4 Aralık 1976da Genovada (İtalya) yakalanmıştır. Fransız makamları başvurucunun iadesini istediğinde, başvurucu iade edilmeye karşı çıktığını bildirmiştir.
11. 5 Ocak 1977de savcı bu olayı, iade talepleri karşısında bir görüş bildirmekle yetkili Genova Üst Mahkemesi soruşturma dairesi (investigating chamber) önüne getirmiştir. Duruşmalar sırasında başvurucu, Fransız ile İtalya arasındaki Suçluların İadesi Anlaşmasını yürürlüğe koyan 30 Haziran 1870 tarihli ve 5726 sayılı Kraliyet Kararnamesinin, anayasaya aykırı olduğunu iddia etmiştir. 16 Ocak 1978de Soruşturma Dairesi, bu meseleyi Anayasa Mahkemesine götürmüştür.
12. 15 Haziran 1979da Anayasa Mahkemesi, söz konusu Kararnamenin ölüm cezasıyla cezalandırılabilen suçların iadesine imkan veren bölümünü anayasaya aykırı bulmuştur.
13. 25 Eylül 1979da soruşturma dairesi başvurucunun iade edilmemesine karar vermiştir; savcı 12 Ekimde, başvurucunun salıverilmesi emrini vermiştir.
Bununla birlikte başvurucu serbest bırakılmamıştır. Bunun nedeni, Adalet Bakanının 23 Haziranda, Vallonun Fransada işlediği suçlardan İtalyada yargılanmasını istemiş olmasıdır (Ceza Kanunu, md. 10); buna göre Genova savcılığı başvurucu hakkında yeni bir tutuklama müzekkeresi vermiştir.
14. Başvurucu, 5 Temmuz ve 1 Ağustos 1979 tarihlerinde, azami tutukluluk süresi geçtiği gerekçesiyle salıverilmesini talep etmiş, ancak olumlu karar alamamıştır; başvurucunun daha sonraki başvuruları da reddedilmiştir.
15. İtalyan soruşturma yargıcı, Clermont-Ferranddaki Fransız soruşturma yargıcına üç tane talimat yazısı (letter rogatory) göndermiştir.
22 Ağustos 1979 tarihli olan birincisinde, İtalyan yargıç belirli bazı belgelerin gönderilmesini ve bir kaç tanık dinlenmesini istemiştir. Fransız yargıç 18 Ekim 1979da verdiği yanıtta, ilgili bütün belgeleri İtalyaya 20 Temmuzda gönderdiğini belirtmiştir. Bu belgeler Genova soruşturma yargıcına 29 Ekimde ulaşmıştır.
15 Nisan 1980 tarihli ikinci talimat yazısında, bazı kişilerin dinlenmesi istenmiştir. İtalyan yargıç buna bir yanıt alamadığından, talebini 27 Haziran ve 20 Ekim 1980 ile yine 9 Ocak 1981de yinelemiştir. 29 Ocakta kendisine İnterpol tarafından verilen bilgiye göre Fransız soruşturma yargıcı, 3 Temmuz 1980de diplomatik kanallardan bir yanıt göndermiştir.
Üçüncü talimat yazısı İtalyan yargıç tarafından 28 Mart 1981de gönderilmiştir.
16. 2 Eylül 1981de İtalya Dışişleri Bakanlığı, Romadaki Fransız Büyükelçiliğinden gelen üç yazıyı soruşturma yargıcına iletmiştir. 11 ve 18 Eylül 1980 tarihli ilk iki yazıda, Fransız makamlarının ikinci talimat yazısındaki talebi kabul edemeyecekleri, çünkü bunun Fransız kamu düzenine aykırı olabileceği belirtilmiştir. 26 Mayıs 1981 tarihli üçüncü yazıda ise, ikinci talimat infaz edilemediği için, talebin geri çevrildiği bildirilmiştir.
17. Bu arada, 28 Mayıs 1981de, talimat yazılarına verilen yanıtı bilmeyen soruşturma yargıcı, Vallonu adam öldürme ve adam öldürmeye teşebbüs suçlarından davaya sevk etmiştir.
22 Ocak 1982de başvurucu, Genova Ağır Ceza Mahkemesi (Assize Court) önüne çıkarılmış ve 16 Martta, adam öldürme suçundan on dört yıl hapis cezası almış, diğer suçlardan ise beraat etmiştir.
Hem savcı ve hem de Vallon, bu karara karşı Üst Mahkemeye başvurmuşlardır. 14 Ocak 1983te Genova Üst Mahkemesi cinayetten mahkumiyeti onaylamıştır. Yine bu mahkeme, iddianamedeki adam öldürmeye teşebbüs suçu isnadını müessir fiil olarak nitelendirdikten sonra, bu isnadın bir af kapsamına girmesi nedeniyle düşmesine karar vermiştir. Bu karar 18 Ocakta kesinleşmiştir.
18. Fransada ölüm cezası 10 Ekim 1981 tarihli ve 81-908 sayılı Kanunla kaldırıldıktan sonra, Genova savcılığı bu meseleyi yine Soruşturma Dairesinin önüne getirmiştir. 27 Ocak 1983te Soruşturma Dairesi, bir kez daha başvurucunun iadesi talebinin aleyhine karar vermiştir. Başvurucu halen Romada cezasını çekmektedir.
KOMİSYONDAKİ YARGILAMA
19. Vallon, 23 Ekim 1981 tarihinde Komisyona yaptığı başvuruda, İtalyada hakkında yapılan yargılamadan şikayet etmiştir. Başvurucunun şikayeti, tutuklu kaldığı sürenin uzunluğu (Sözleşme md. 5(3)) ve yargılama süresinin uzunluğu (Sözleşme md. 6(1)) ile ilgilidir.
20. Komisyon 13 Ekim 1983te, başvuruyu kabuledilebilir bulmuştur.
Komisyon 8 Mayıs 1984 tarihli raporunda, oybirliğiyle Sözleşmenin 5(3). fıkrasının ve 6(1). fıkrasının ihlal edildiği görüşünü açıklamıştır.
(Dava, süresi içinde Mahkemenin önüne getirilmiştir.)
KARAR GEREKÇESİ
21. İtalyan Hükümeti ile Vallon arasında bir dostane çözüme ulaşıldığı Mahkemeye bildirilmiştir (bk. yukarıda parag. 9). Hükümet, başvuru aleyhine açılmış olan ceza davasında, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesinin ihlal edildiğini kabul etmiştir. Hükümet başvurucuya bir milyonu hukuki giderlerini karşılamak üzere toplam altı milyon Liret ödemeyi önermiştir.
22. Varılan bu anlaşma ışığında Hükümet Mahkemeden, Mahkeme İçtüzüğünün 48(2). fıkrasına göre davanın düşmesine karar vermesini istemiştir. Bu fıkra şöyledir:
"Bir dostane çözüme ulaşıldığı kendisine bildirilen Daire ..., gerektiği takdirde Taraflara, Komisyon temsilcisine ve başvuruya danıştıktan sonra davanın düşmesine karar verebilir."
23. Mahkeme, Hükümet ile başvurucu arasında varılan dostane çözümü resmen not etmektedir. Mahkeme, bir "genel menfaat"in varlığı konusunda ise, kamu düzeni (public policy) bakımından davaya devam etmeyi haklı kılacak bir sebep bulunmadığını tespit etmektedir. Mahkeme ayrıca daha önceki bir çok davada, Sözleşmenin 5(3). fıkrası ile 6(1). fıkrası bağlamında, mevcut davada ortaya çıkan hukuki sorunlara benzer sorunlar hakkında karar verdiğini, ve bu suretle Sözleşmeci Devletlerin bu alanlarda üstlenmiş oldukları yükümlülüklerin kapsamını açıklığa kavuşturduğunu hatırlatır (bk. şu kararlar: 27.06.1968 tarihli Wemhoff kararı; 27.06.1968 tarihli Neumeister kararı; 10.11.1969 tarihli Stögmüller kararı; 10.11.1969 tarihli Matznetter kararı, 16.07.1971 tarihli Ringeisen kararı; 15.07.1982 tarihli Eckle kararı; 10.12.1982 tarihli Foti ve Diğerleri kararı; 10.12.1982 tarihli Corigliano kararı).
Sonuç olarak, davanın düşmesine karar verilmesi uygundur.
Bu gerekçelerle mahkeme oybirliğiyle,
Davanın düşmesine
Karar vermiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy