(AİHS. m. 6, 39, 43) (765 S. K. m. 146)
Başvuru No: 31879/96
Karar Tarihi: 23 Eylül 2003
OLAYLAR
1979 ila 1985 arasında, başvuru sahipleri, polis tarafından tutuklanmış ve nezarethaneye konulmuştur. Yasadışı Dev-Yol örgütüne üye olmaktan suçlanmışlardır. Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi, başvuru sahiplerini cezaevine iade etmiştir. Adli tahkikatın başından sonuna kadar başvuru sahipleri şunlardır;
Başvuru Sahibinin Adı Adli Tahkikatın Adli Tahkikatın
Başlangıç Tarihi Bitiş Tarihi
1) Saban Değirmenci 17 Şubat 1981 27 Aralık 1995
2) Mehmet Baha Çetintaş 5 Şubat 1981 27 Aralık 1995
3) Yılmaz Ergül 17 Temmuz 1980 27 Aralık 1995
4) İbrahim Arslan 9 Temmuz 1981 27 Aralık 1995
5) Ercan Uğur 18 Ağustos 1981 27 Aralık 1995
6) İsmail Tayfun Üstün 27 Aralık 1980 27 Aralık 1995
7) Abdullah Evcil 9 Nisan 1980 27 Aralık 1995
8) Abdullah Sengörenoğlu 6 Aralık 1980 27 Aralık 1995
9) İsmail Tümay 12 Aralık 1980 27 Aralık 1995
10) Ziya Uncu 24 Kasım 1980 27 Aralık 1995
11) Mehmet Üresin 17 Temmuz 1980 27 Aralık 1995
12) Naci Zaman 17 Eylül 1980 27 Aralık 1995
13) Özgür Ovacık 24 Eylül 1980 27 Aralık 1995
14) Kemal Elhan 27 Ekim 1980 27 Aralık 1995
15) Murat Parlakay 23 Kasım 1980 Hala devam ediyor
16) Celal Mut 1 Ekim 1980 Hala devam ediyor
17) Mehmet Hassoy 24 Ocak 1980 Hala devam ediyor
18) Bedia Zehra Torun 22 Ocak 1981 27 Aralık 1995
19) Arif Kandemir 10 Eylül 1981 27 Aralık 1995
20) Nejdet Özen 11 Nisan 1980 27 Aralık 1995
21) Metin Bakkalcı 8 Ekim 1980 27 Aralık 1995
22) Lütfi Doğan Tiliç 20 Nisan 1981 27 Aralık 1995
23) Hürriyet Eğer 2 Eylül 1979 27 Aralık 1995
24) Esma Güzel 9 Eylül 1980 27 Aralık 1995
25) Tuncay Kara 24 Kasım 1980 27 Aralık 1995
26) Ali Özkan Çakırlar 1 Aralık 1980 27 Aralık 1995
27) Ertuğrul Özbek 31 Ağustos 1980 27 Aralık 1995
28) Mehmet Şahin 4 Eylül 1980 27 Aralık 1995
29) Mehmet Akif Aküzüm 31 Ekim 1980 27 Aralık 1995
30) Mehmet Nuri Sarpkaya 11 Kasım 1980 27 Aralık 1995
31) Abdülrezzak Erten 29 Ekim 1980 27 Aralık 1995
32) Burhan Çam 7 Kasım 1980 27 Aralık 1995
33) Hacı Badem 9 Eylül 1980 27 Aralık 1995
34) Sami Altuntaş 29 Ekim 1980 27 Aralık 1995
35) Ahter Yıldız 12 Temmuz 1981 27 Aralık 1995
36) Recai Kireç 7 Eylül 1979 27 Aralık 1995
37) Halil Ulutaş 21 Eylül 1984 27 Aralık 1995
26 Şubat 1982 tarihinde, Askeri Savcı, Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'ne içlerinde başvuru sahiplerinin de bulunduğu 723 sanık hakkında iddianame sunmuştur. Savcı, başvuru sahiplerini, Türk Ceza Kanununun 146/1. maddesine aykırı olarak Anayasal düzeni yıkıp yerine Marksist-Leninist sistem kurmayı amaçlayan bir örgüte üye olmaktan suçlamıştır. Başvuru sahipleri farklı tarihlerde, dava devam ederken Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi'nce serbest bırakılmışlardır. Sıkıyönetim kaldırıldıktan sonra Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi, Sıkıyönetim Mahkemesi adı ile 4. Kolordu'ya eklenmiştir. 19 Temmuz 1989'da Sıkıyönetim Mahkemesi başvuru sahiplerini suçlu bulmuş ve çeşitli sürelerle hapis cezasına mahkum etmiştir. Başvuru sahiplerinin cezası 15 yıl hapis cezasını doldurduğundan dolayı davalar resen Askeri Yargıtay'a gönderilmiştir. Sıkıyönetim Mahkemesinin yargı hakkını kaldıran 24 Aralık 1994 tarihli kanunun yürürlüğe girmesine müteakip Yargıtay tüm davalar üzerindeki yargı yetkisini geri almış ve tüm dosyalar iade edilmiştir.
27 Aralık 1995'de Yargıtay aşağıdaki kararı almıştır;
- 13 başvuru sahibi ile ilgili ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır (Baha Çetintaş, Yılmaz Ergül, Mehmet Üresin, İbrahim Arslan, Tayfun Üstün, Abdullah Evcil, Kemal Elhan, Ercan Uğur, Naci Zaman, Özgür Ovacık, Abdullah Sengörenoğlu, İsmail Tümay ve Ziya Uncu);
- 3 başvuru sahibi ile ilgili, ilk derece mahkemesinin kararını ihtilaf konusu suçla ilgili yasal hükümlerin kabulünde hataya düşmesi temelinde bozmuş (Murat Parlakay, Celal Mut ve Mehmet Hassoy) ve Ankara Asliye Ceza Mahkemesine göndermiştir.
- 7 başvuru sahibi ile ilgili, ilk derece mahkemesinin kararını bazı düzeltmeler yaparak onamıştır (Arif Kandemir, Hürriyet Eğer, Nejdet Özen, Lütfi Doğan Tiliç, Bedia Zehra Torun, Metin Bakkalcı ve Şaban Değirmenci).
Diğer 14 başvuru sahibi hususunda (Tuncay Kara, Ertuğrul Özbek, Mehmet Şahin, Burhan Çam, Esma Güzel, Ali Özkan Çakırlar, Mehmet Akif Aküzüm, Mehmet Nuri Sarpkaya, Abdülrezzak Erten, Hacı Badem, Sami Altıntaş, Ahter Yıldız, Recai Kireç ve Halil Ulutaş), Yargıtay zamanaşımına uğramasından dolayı adli takibin devam edemeyeceğine karar vermiştir.
KARAR
Bunun üzerine başvuru sahipleri, 27 Mayıs 1996'da Türk Hükümeti aleyhine, adli tahkikatın çok uzun sürmesinin Sözleşmenin 6/1. maddesi anlamında adil yargılanma hakkına, 37 başvuru sahibinin 20'sinin, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun bir mahkeme yargılanmasının, yine Sözleşmenin 6/1. maddesi anlamında adil yargılanma hakkına ve savunmaları için yeterli ve uygun bir süre tanınmamasının, Sözleşmenin 6/3. maddesi anlamında adil yargılanma hakkına aykırı olduğu iddiasıyla Komisyona başvurmuştur.
28 Nisan 2003 tarihinde, Mahkeme, sorumlu Devlet'ten aldığı açıklamada, karşılık beklemeksizin başvuru sahiplerine, bahsedilen davaya istinaden dostane çözüm kuralları çerçevesinde toplam 572.900 Euro ödemeyi önermiştir. Tüm muhtemel vergilerden arındırılmış bu rakam, davadan kaynaklanan tüm harcamaları kapsayacak şekilde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 39. maddesi kapsamında, Mahkemenin kararından itibaren 3 ay içerisinde, başvuru sahibinin ya da kanuni temsilcisinin bildireceği bir banka hesabına ödeneceği belirtilmiştir. Bu ödeme davanın nihayete ermesini de gerektirecektir. Bununla birlikte, Hükümet, davayı Sözleşmenin 43/1. maddesi gereğince, Mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra, Büyük Daireye götürmeyeceğini taahhüt etmiştir. Başvuru sahibi de bu öneriyi kabul ettiğini bildirir yazıyı Mahkemeye göndermiştir.
Sonuç olarak, Mahkeme, 23 Eylül 2003 tarihinde sorumlu Hükümetin başvuru sahibine dostane çözüm çerçevesinde 572.900 Euro ödemesine ve başvurunun listeden çıkartılmasına karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy