(AİHS m. 3, 13, 25, 37, 39) (765 S. K. m. 168) (1412 S. K. m. 399)
(Başvuru no: 37415/97)
DOSTANE ÇÖZÜM KARARININ ÖZET ÇEVİRİSİ
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (37415/97) başvuru no'lu davanın nedeni Ali Şahmo'nun Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna 9 Temmuz 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin temel insan haklarını güvence altına alan 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul barosu avukatlarından Engül Çıtak tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
25 Aralık 1995 tarihinde Adana Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele ekipleri tarafından aşırı sol örgüt TKP/ML-TİKKO'ya yönelik bir operasyon gerçekleştirilmiştir.
Gözaltı süresinin bitimi olan 8 Ocak 1996'da başvuran Adana Adli Tıp Kurumuna gönderilmiştir. Hazırlanan raporda başvuranın "çeşitli ağrıları" olduğu ve bazı bölgelerde hareketlerinde bir sınırlama olduğu kaydedilmiştir. Yapılan muayenenin ardından başvuran Cumhuriyet savcısının karşısına çıkarılmış, başvuran polise verdiği ifadeyi ve atmış olduğu imzasını inkar etmiş, gözaltında bulunduğu sırada fiziksel ve psikolojik işkenceye maruz kaldığım ileri sürmüştür.
Başvuran tutuklama tutanağını imzalaması için çağrıldığında karalamalı okunmayacak şekilde bir imza atarak başka türlü imza atamadığını iddia etmiştir. Yine aynı gün Adana Sulh Hukuk mahkemesi önüne çıkmış, hakkında yapılan suçlamaları reddederek savcı tarafından elde edilen deliller haricinde diğerlerinin işkence sırasında elde edildiğini ileri sürmüştür. Başvuranın parmak izi alınarak tutanak hazırlanmıştır.
Mahkeme aralarında başvuranın da yer aldığı N.Ç., M.K.K., ve M.Ç. hakkında tutukluluk kararı almış adı geçenler önce Adana ardından Konya Cezaevine nakledilmişlerdir. C.E. serbest bırakılmıştır.
Konya DGM'ye 16 Ocak 1997'de sevk edilen başvuran, 19 Kasım 1998 tarihinde Adana DGM'de yasadışı bir örgüt mensubu olma ithamı ile TCK'nın 168 § 1 maddesi uyarınca on yedi yıl altı ay ağır hapis cezasına çarptırılmış, Konya DGM'de devam eden tüm dava dosyaları yürürlükten kaldırılmıştır.
Yargıtay 19 Kasım 1998 tarihli kararı 24 Ekim 1999 tarihli kararı ile onamıştır.
Mahkumiyet kararını müteakip başvuran ilk önce Adana Kürkçüler cezaevine gönderilmiş, ardından Sincan F tipi cezaevine nakledilmiştir.
Başvuran Nisan 2001'de Sincan cezaevine nakledilmesini protesto etmek amacıyla açlık grevine başlamış, Nisan 2002'de sağlık durumunun ağırlaşması nedeniyle CMUK'un 399. maddesi uyarınca tahliye edilmiş ve tedavi altına alınmıştır.
HUKUK AÇISINDAN
Hükümetin başvuranın temsilcisinin ilgili beyanları AİHM'ye sunulmuştur.
"1. Hükümetimiz mevcut Türk yasalarına ve Hükümet'in bu tür olayları engelleme girişimlerine rağmen Sn. Ali Şahmo'nun yapmış olduğu başvuruda dile getirdiği olayların meydana gelmesinden üzüntü duymaktadır.
Hükümetimiz tarafınca tutuklu bulunanlara yapılan işkence olaylarının ve etkili başvuru yollarının bulunmamasının Sözleşmenin özellikle 3. ve 13. maddelerine aykırı olduğu kabul edilmektedir. Hükümet etkili soruşturma yürütülmesi zorunluluğu da dahil olmak üzere yaşam hakkının korunması ve aşağılayıcı muamelenin engellenmesi amacıyla gerekli tüm tedbirleri almayı ve gereken talimatları vermeyi taahhüt eder. Bu bağlamda, 34382/97 no'lu başvuruda tanımlanan ve mevcut başvuruya benzeyen gözaltında ölüm ve kötü muameleleri azaltacak, daha etkili soruşturmaların yürütülmesini sağlayacak yeni yasal ve idari önlemlerin alındığı belirtilmelidir.
2- Türk Hükümeti'nin, sözü edilen başvuruyu dostane çözüme kavuşturmak üzere (exgratia) başvurana maddi tazminat ve masraf ve harcamalar için 3.000 (üç bin) Euro olmak üzere toplam 26.000 (yirmi altı bin) Euro tutarında ödeme yapmayı teklif ettiğini bildiririm. Bu miktar her türlü maddi ve manevi zarar ile masrafı kapsamakta olup başvuranın ve/veya kanuni temsilcisinin belirteceği bir hesaba yatırılacak, ilgili tüm vergi ve masraflardan muaf olacak ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 39.maddesi uyarınca verdiği kararın bildirilmesini müteakiben üç ay içerisinde ödenecektir. Bu ödeme davanın nihai kararını oluşturacaktır. Ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda, söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödemeyi taahhüt etmektedir.
3- Hükümet, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin Türkiye hakkındaki Mahkeme kararlarına ilişkin denetiminin bu ve benzeri davalarda, bu yöndeki gelişmelerin sürmesi için uygun bir mekanizma oluşturacağını kabul etmektedir. Bu yönde, gerekli işbirliği kurulmaya devam edilecektir."
AİHM, Sözleşmenin 39.maddesi uyarınca tarafların dostane çözüme varılması yönündeki taleplerini belirten uzlaşma belgesini kabul etmiştir.
Söz konusu uzlaşma AİHS'nin ve Protokolü'nün İnsan Haklarına Saygı Prensiplerine dayanarak oluşturulmuştur. (AİHS'nin 37 § 1 maddesi ve İçtüzüğün 62 § 3 maddesi). Bu nedenle başvurunun kayıtlardan düşürülmesi gerekmektedir.
BU NEDENLERDEN DOLAYI, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
Davanın, kayıtlardan düşürülmesine,
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddelerine uygun olarak 22 Haziran 2004 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy