(Başvuru no: 42590/98)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
20 Aralık 2005
İşbu karar AÎHS'nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (42590/98) başvuru no'lu davanın nedeni, Vedat Korkmaz'ın (başvuran) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na (Komisyon) 11 Mayıs 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AIHM) önünde İstanbul Barosu avukatlarından K. T. Sürek tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVANIN KOŞULLARI
Başvuran 1965 doğumlu olup İstanbul'da ikamet etmektedir.
Vedat Korkmaz Deniz Basın Yayın Sanayi ve Ticaret Limitet Şirketi'nin en büyük ortağı olup, yayımlanan 3.500 tirajlı Evrensel gazetesinin sahibidir.
Evrensel gazetesinin 29 Ekim 1995 tarihli nüshasında "DHKC den Yalanlama" başlıklı bir haber yayımlanmıştır. Söz konusu haber bir mücevher dükkanının soyulması ile ilgiliydi. Soyguncuların yasadışı DHKC örgütünden olduğu yönündeki haberlerin tüm basında yer almasının ardından örgüt bu haberleri yalanlamış ve Evrensel'in de aralarında bulunduğu çok sayıda gazete bu haberi yayımlamıştır.
13 Kasım 1995 tarihinde DGM Cumhuriyet Savcısı, terör örgütlerinin bildiri veya açıklamalarını yayımlayanların cezalandırılmasını öngören 3713 sayılı Kanun'un 6§2. maddesi gereğince başvuran aleyhine ceza davası açmıştır.
Başvuran DGM önündeki savunmasında dava konusu haberin yalnızca bilgi mahiyetli olduğunu iddia etmiştir.
18 Nisan 1996 tarihinde DGM başvuranı 160.830.000 Türk Lirası ağır para cezasına çarptırmıştır, bu tutar bir önceki aya ait ortalama gazete satışlarının %90'ına tekabül etmekteydi. DGM aynı zamanda Evrensel gazetesinin on gün kapatılmasına karar vermiştir.
Başvuran 22 Nisan 1996 tarihinde kararın temyizine gitmiştir. Gerekçe olarak da AİHS'nin 6 ve 10. maddelerini göstermiştir.
18 Kasım 1997 tarihinde, Yargıtay DGM'nin 18 Nisan 1997 tarihli kararını onamıştır.
Başvurana 80.000.000 Türk Lirası tutarında ödeme yapmıştır.
HUKUK AÇISINDAN
I. AİHS'NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran ceza mahkumiyetinin AİHS'nin 10. maddesine aykırı olarak, ifade özgürlüğü hakkını ihlal ettiğinden şikayetçi olmaktadır.
AİHM dava konusu mahkumiyetin başvuranın AİHS'nin 10§1 maddesi ile güvenceye alınan ifade özgürlüğüne müdahale teşkil ettiğinin taraflar arasında tartışma konusu oluşturmadığının altını çizmektedir. Bununla birlikte müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğü ve 10§2 madde uyarınca kamu düzeninin, ulusal güvenliğin ve toprak bütünlüğünün korunması gibi pek çok meşru amaç taşıdığı da tartışma götürmezdir (Bkz. Yağmurdereli -Türkiye, no: 29590/96, §40, 4 Haziran 2002). AIHM bu değerlendirmeyi kabul etmektedir. Bununla birlikte burada önemli olan müdahalenin "demokratik toplumda gerekli olup olmadığının" tespit edilmesi konusudur.
Hükümet, dava konusu yazının terörist bir örgütün beyanını içermesi sebebiyle, başvuranın mahkum edilmesinin demokratik toplumda gerekli olduğunu belirtmektedir.
AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. özellikle Ceylan-Türkiye (GC), no: 23556/94, § 38, CEDH 1999-IV; Öztürk-Türkiye (GC), no: 22479/93, § 74 CEDH 1999-VI, İbrahim Aksoy-Türkiye no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, § 80, 10 Ekim 2000; Karkın-Türkiye, no:43928/98, § 39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95, § 43, 2 Ekim 2003).
AİHM mevcut davayı içtihatları ışığı altında incelemiş ve Hükümetin davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığını tespit etmiştir. AİHM metinlerde kullanılan kelimeler ile bunların kullanıldığı bağlamı özel olarak dikkate almış ve incelemesine sunulan davayı çevreleyen koşulları, özellikle de terörle mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde bulundurmuştur (Bkz. İbrahim Aksoy, adı geçen karar, § 60, ve Incal-Türkiye, 9 Haziran 1998, Karar ve Hükümlerin Derlemesi 1998-VI, s. 1568, § 58).
Dava konusu yazıda DHKC örgütünün bir soyguna karıştığı ile ilgili olarak çıkan haberleri yalanladığı ifade edilmekteydi.
AİHM, DGM'nin dava konusu bilginin yayımlanmasının, Terörle Mücadele Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca suç teşkil ettiğine karar vermekle yetindiğini gözlemlemiştir.
AİHM ulusal mahkemelerin kararlarında yer alan gerekçeleri inceleyerek bunların başvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahaleyi haklı göstermeye yeterli görülemeyeceği sonucuna varmıştır (Bkz., mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4) (GC), no: 24762/94, § 58, 8 Temmuz 1999). Mahkeme özellikle yasadışı örgüt üyesinin görüşmeler yapmasının ya da beyanda bulunmasının ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahaleyi tek başına haklı kılmayacağını hatırlatmaktadır (Bkz. Özgür Gündem, adı geçen karar, § 63). AİHM dava konusu bilgi yazısında kullanılan ifadelerin olgusal içerikli olduğunu, şiddete, silahlı direnişe ya da isyana teşvik etmediğini gözlemlemektedir. AİHM, ayrıca kine teşvik edici bir konuşma olmamasının dikkate alınması gereken temel unsur niteliğinde olduğunu düşünmektedir (Bkz. a contrario, Sürel-Türkiye no:l (GC), no: 26682/95, § 62, CEDH 1999-IV, ve Gerger-Türkiye (GC), no: 24919/94, §50, 8 Temmuz 1999).
AİHM, müdahalenin orantılılığı söz konusu olduğunda, verilen cezaların niteliği ile ağırlığının da gözönünde bulundurulacak unsurlar olduğunu hatırlatır. Bu itibarla AİHM, başvuranın 160.830.000 TL para cezasına mahkum edildiğini kaydeder. Bu koşullar altında AİHM başvuranın mahkum edilmesinin "demokratik toplumda gereklilik" ilkesi ile bağdaşmadığı görüşündedir. Dolayısıyla AİHS'nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin, bünyesinde bir askeri hakim bulunmasından dolayı, adil bir yargılama sağlayabilecek "bağımsız ve tarafsız bir mahkeme" olmadığı iddiasında bulunmaktadır. Başvuran ayrıca Yargıtay Cumhuriyet Savcısı'nın tebliğnamesinin kendisine tebliğ edilmediğinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran AİHS'nin 6 §§ 1 ve 3 b) maddelerinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.
1. Devlet Güvenlik Mahkemesi 'nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı Hakkında
AİHM daha önce buna benzer şikayetlerin dile getirildiği birçok dava incelediğini ve bunların AİHS'nin 6 § 1 maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını ortaya koymaktadır (Bkz. Adı geçen Özel-Türkiye, no: 42739/98, §§ 33-34, 7 Kasım 2002, ve Özdemir-Türkiye no:59659/00, §§ 35-36, 10 Temmuz 2001).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. AIHM, Ceza Kanunu'nda öngörülen suçlardan ötürü Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde yargılanan başvuranın, aralarında asker kökenli bir hakimin yer aldığı mahkeme önüne çıkma konusunda endişe duymasının anlaşılabilir olduğu kanısındadır. Dolayısıyla başvuran, Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin davanın gerekçesine yabancı mülahazalar ışığında yönlendirilmesinden haklı olarak kaygı duymaktadır. Bu nedenle başvuranın, bu yargı merciinin tarafsız ve bağımsız olmadığı yönündeki şüphelerinin dikkate alınması gerekmektedir (Incal-Türkiye, s. 1573, §72 in fine).
AİHM, başvuranları yargılayıp mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesinin AİHS'nin 6 § 1 maddesinde öngörülen bağımsız ve tarafsız bir mahkeme niteliğini taşımadığı sonucuna varmıştır.
2. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı 'nın tebliğnamesinin bildirilmemesi hakkında
AİHM, daha önceki benzer davalarda da dile getirildiği üzere, tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun bir mahkemenin, hiçbir surette, yargı yetkisi altındaki kişilere adil bir yargılama temin edebileceğinin varsayılmayacağım hatırlatır.
Başvuranın, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme önünde görülmesi hakkının ihlal edildiği tespiti ışığında, AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesine dayanan diğer şikayeti incelemeye gerek olmadığı kanaatine varmıştır (Bkz. diğerleri arasında adı geçen Çıraklar-Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar, Derleme 1998-VII, §§ 44-45).
III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
AİHS'nin 41. maddesinde belirtilen unsurlar.
A. Tazminat
Başvuran, ödediği para cezasından ve gazetenin toplatılmasından dolayı 16.240 Amerikan Doları (bin beş yüz) değerinde maddi zarara uğradığını iddia etmekte, uğradığı manevi zararın tazmini için ise 3.000 Amerikan Doları (üç bin) talep etmektedir.
Parasal kayba uğradığı iddiası ile ilgili olarak AİHM başvuranın olayların geçtiği dönemde yaklaşık 500 Euro'ya (beş yüz) tekabül eden 80.000.000 Türk Lirası tutarında ödeme yaptığına ilişkin belge sunduğunu gözlemlemektedir. Gazetenin kapatılmasıyla ilgili olarak ileri sürülen iddialar konusunda ise, başvuran AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edilmesi nedeniyle kazanç kaybına uğradığını ispatlayacak hiçbir delil sunmamaktadır, bu nedenle AİHM bu talebi reddetmektedir. Manevi tazminatla ilgili olarak AIHM başvuranın davanın koşulları nedeniyle bir takım sıkıntılar yaşamış olabileceğini kabul etmektedir. AİHM uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için başvurana 2.500 Euro ödenmesine karar vermiştir.
AİHM bir mahkumiyet kararının AİHS uyarınca tarafsız ve bağımsız olmayan bir mahkeme tarafından verildiği sonucuna vardığında, prensip olarak en uygun tazminin, başvuranın talebi üzerine yeni bir davanın ya da prosedürün yeniden açılması olacağı kanaatine varmıştır (Bkz. Öcalan-Türkiye (GC), no: 46221/99, § 210 in fine, CEDH 2005-...).
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuran, AIHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için 3.000 Euro (üç bin) tazminat talebinde bulunmaktadır.
AİHM içtihatlarına göre, başvurana ancak gerçekten yapılan ve makul bir miktardaki masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır. Elindeki mevcut unsurlar göz önüne alındığında AİHM masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz) ödenmesinin makul olduğuna karar vermiştir.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. AİHS'nin 6. maddesinin ihlal edildiğine;
2. AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) AİHS'nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, Savunmacı Hükümet tarafından başvurana, maddi ve manevi tazminat için 2.500 Euro (iki bin beş yüz), masraf ve harcamalar için 1.500 Euro (bin beş yüz) ödenmesine ve bu miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;
b) bu miktarların ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL'ye çevrilmesine;
c) söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödenmesine;
4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine; karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddesine uygun olarak 20 Aralık 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy