Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 1998/44000 Esas 2006/ Karar

(AİHS m. 41, 44, 1 Nolu Protokol)

(Başvuru no:44000/98)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

10 Ocak 2006

İşbu karar AİHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (44000/98) başvuru Nolu davanın nedeni bu ülke vatandaşı olan Hasan Kuzu, Orhan Kuzu, Mehmet Türkmen, Lütfi İhsan Pan, Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Nuraniye Bilici, Meryem Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız, Raziye Melcik’in ve Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerinin (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’na 1 Temmuz 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin eski 25. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.

Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Mersin Barosu avukatlarından Özgül Sözer tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

1993 tarihinde, T.C. Karayolları Genel Müdürlüğü (İdare) başvuranlara ait olan ve Mersin’de bulunan taşınmazı kamulaştırmıştır.

İdare tarafından belirlenen kamulaştırma bedelleri, mülkün devredildiği tarihte başvuranlara ödenmiştir. Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğunca başvuranlar Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi’ne kamulaştırma bedellerinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuşlardır.

Mersin Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranları haklı bularak İdare tarafından başvuranlara, mülkün devir tarihinden itibaren işlemek üzere yıllık %30 gecikme faiziyle birlikte ek kamulaştırma bedellerinin ödenmesine karar vermiştir. Kararlar Yargıtay tarafından onanmış ve kesinleşmiştir.

Karayolları Genel Müdürlüğü, nihai kararlardan yaklaşık dört sene sonra ek kamulaştırma bedellerini başvuranlara ödemiştir.

Ayrıntılı bilgiler aşağıdaki tabloda yer almaktadır:

BAŞVURANLARIN EK GECİKME YARGITAY ÖDEME ÖDEME
ADI KAMULAŞTIRMA FAİZİ KARAR TARİHİ MİKTARI
BEDELİ HESAP TARİHİ
BAŞLANGIÇ
TARİHİ
(eski Türk Lirası)
Hasan Kuzu 258.069.270 22.06.1993 01.03.1994 19.01.1998 670.106.000
Orhan Kuzu 584.721.000 20.04.1993 28.04.1994 19.01.1998 1478.861.000
Mehmet Türkmen 113.283.000 07.07.1993 28.04.1994 19.01.1998 279.804.000
Nuraniye Bilici 346.790.000 29.06.1993 30.05.1994 19.01.1998 832.492.000
Lütfi İhsan Pan 642.592.000 20.04.1993 27.10.1994 19.01.1998 1.605.315.000
Fatma Akgül
Ali Yatır
Ayhan Yıldız
Ayşe Yatır
Ayser Köse
Döndü Aykara
Duran Kılıç
Duran Yatır 1.404.000.000 05.08.1993 14.09.1995 19.01.1998 3.436.046.000
Emine Kuzu
Fatma Dözel
Gülhan Yatır Bilici
Gümüş Sağır
Hasibe Kuzu
Hatice Dursun
Hatice Yatır
Kasım Necati Yatır
Mehmet Yatır
Meryem Bilici
Meryem Dursun
Mustafa Yatır
Raziye Melcik
Sami Kuş

Fatma Akgül 2 Mayıs 1999 tarihinde, Hatice Yatır ise 6 Nisan 2004 tarihinde ölmüştür. Başvuranın mirasçılarının davayı devam ettirme yönündeki isteklerini Özgül Sözer 9 Mayıs 2005 tarihinde AİHM’ye iletmiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuranlar, Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına göre yetersiz olan gecikme faiziyle beraber, ek kamulaştırma bedelinin ödenmesinde geç kalınması nedeniyle değer kaybettiğinden şikayetçi olmakta ve bu itibarla 1 Nolu Ek Protokolü’nün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirlik

AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adıgeçen karar) ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir. Hükümet, başvuran Ayşe Yatır’ın arazisini 4 Temmuz 1970 tarihinde sattığını ve bu nedenle başvuran sıfatı taşıyamayacağını görüşlerinde belirtmiştir. Bununla birlikte bu argüman, dosyada yer alan herhangi bir belge ile desteklenmediği sürece bir sonuca götürmemektedir.

B. Esas Hakkında

AİHM daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve I Nolu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz., Akkuş, adıgeçen karar, s. 1310, §§ 30-31 ve Aka, adıgeçen karar, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet’in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvurana verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranı, mülkünün kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme, AİHM’yi, başvuranın genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.

Sonuç olarak AİHM, I Nolu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Maddi ve Manevi Tazminat

Başvuranlar toplam 93.736 Amerikan Doları, yaklaşık 80.030 Euro değerinde maddi zarara uğradıklarını iddia etmektedirler.

Hükümet, bu taleplerin aşırı olduğunu belirtmektedir. Başvuranlara her hangi bir tazminat ödenmesine karar verilmesi düşünülüyorsa, AİHM’den bu kararın başvuranların haksız bir şekilde zenginleşmesine neden olmaması gerektiği konusunu gözetmesini istemektedir.

Akkuş kararında uygulanan hesaplama yöntemi izlenerek (adıgeçen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) ve ilgili ekonomik veriler ışığında maddi tazminat olarak:

- Hasan Kuzu’ya 5.807 Euro;

- Orhan Kuzu’ya 17.577 Euro;

- Mehmet Türkmen’e 4.336 Euro;

- Nuraniye Bilici’ye 13.591 Euro;

- Lütfi İhsan Pan’a 18.255 Euro; ve

- Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik’e ve Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahipleri’ne toplu olarak 20.463 Euro ödenmesine karar vermiştir.

Manevi tazminat hususunda ise AİHM, mevcut dava koşullarında, bir ihlalin varlığının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir.

B. Masraf ve Harcamalar

AİHM, başvuranlardan Hasan Kuzu, Orhan Kuzu, Mehmet Türkmen, Lütfi İhsan Pan ve Nuraniye Bilici’nin ne başvuru formunda ne de daha sonraki yargılamada masraf ve harcamalar adı altında herhangi bir talepte bulunmadıklarını not etmektedir. Diğer başvuranlar ise, AİHM nezdindeki masraf ve harcamaların karşılanmasını yalnızca başvuru formunda talep etmişlerdir.

AİHM, AİHS’nin 41. maddesi açısından, ancak gerçekten yapılan ve makul bir miktardaki masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatır (Nikolova-Bulgaristan(GC), no 31195/96, § 79, CEDH 1999-II, ve Jecius-Litvanya, no: 34578/97, § 112, CEDH 2000-IX). Başvuranların istekleri belgelerle desteklenmediyse de AİHM başvuranların Strazburg’da ve ulusal mercilerde temsil edilmek üzere bir takım masraflar yapmış olabileceklerini düşünmektedir. İç Tüzüğü’nün 60 § 3 maddesi uyarınca, ilgili başvuranlara toplu olarak Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır,

Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik ile Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerine, masraflarla birlikte 1.000 Euro ödenmesinin uygun olduğuna karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 Nolu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Manevi tazminatla ilgili olarak, mevcut kararının kendisinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna;

4. a) AİHS’nin 44§2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara:

i. Hasan Kuzu’ya 5.807 Euro (beş bin sekiz yüz yedi), Orhan Kuzu’ya 17.577 Euro (on yedi bin beş yüz yetmiş yedi), Mehmet Türkmen’e 4.336 Euro (dört bin üç yüz otuz altı), Nuraniye Bilici’ye 13.591 Euro (on üç bin beş yüz doksan bir), Lütfi İhsan Pan’a 18.255 Euro (on sekiz bin iki yüz elli beş) maddi tazminat ödenmesine;

ii. Mustafa Yatır, Ali Yatır, Duran Kılıç, Duran Yatır, Kasım Necati Yatır, Mehmet Yatır, Sami Kuş, Emine Kuzu, Fatma Dözel, Gülhan Yatır Bilici, Gümüş Sağır, Hasibe Kuzu, Ayşe Yatır, Ayser Köse, Döndü Aykara, Hatice Dursun, Meryem Bilici, Meryem Dursun, Ayhan Yıldız ve Raziye Melcik ile Fatma Akgül ile Hatice Yatır’ın hak sahiplerine, maddi tazminat için 20.463 Euro (yirmi bin dört yüz altmış üç), masraf ve harcamalar içinse 1.000 Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiştir.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddesine uygun olarak 10 Ocak 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy