(Başvuru no:44766/98, 44771/98 ve 44772/98)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
11 Ekim 2005
İşbu karar AİHS'nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (44766/98, 44771/98 ve 44772/98) no'lu davaların nedeni, Kazım Kanioğlu, Sabahattin Arcasoy ve Mehmet Selim Aras (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na (Komisyon) 2 ve 4 Mayıs 1998 ve 27 Mart 1998 tarihlerinde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) eski 25. maddesi uyarınca yapmış oldukları iki başvurudur.
Başvuranlar Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde, Diyarbakır Barosu avukatlarından Meral Beştaş ve Mesut Beştaş tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. Davanın Koşulları
A. Kazım Kanioğlu tarafından yapılan 44766/98 numaralı başvuru
Başvuran, 19 Şubat 1972 tarihinden 10 Ocak 1997 tarihine kadar Mardin Belediyesinde çalışmıştır.
Mardin Belediyesi Encümeninin 21 Şubat 1997 tarihli kararıyla başvuran emekli olmuştur. Mardin Belediyesi, başvurana hak ettiği ihbar ve kıdem tazminatlarından oluşan, toplam 1.913.110.000 Türk Lirası tazminat ödemeye karar vermiştir.
Belediye, kıdem tazminatını ödememiştir.
19 Aralık 1997 tarihinde başvuran 5.538.309.500 Türk Lirası tutarındaki ek tazminatın ödenmesi amacıyla Mardin Belediyesi aleyhine icra davası açmıştır.
29 Aralık 1997 tarihinde, infaz hakimi talep edilen miktara %30 faiz oranı uygulanmasına karar vermiştir.
27 Ocak 1998 tarihinde, infaz hakimi Belediyenin banka hesaplarına uygulanan hacizin kaldırılmasına karar vermiştir.
14 Kasım 2000 tarihinde, Belediye devlet borçlarına ödenen %30 gecikme faiziyle, 5.538.309.500 Türk Lirası tutarındaki kıdem tazminatını başvurana ödemiştir.
B. Sabahattin Arcasoy tarafından yapılan 44771/98 numaralı başvuru
Başvuran, 2 Aralık 1972 tarihinden 13 Ağustos 1996 tarihine kadar Mardin Belediyesinde otobüs şoförü olarak görev yapmıştır.
Mardin Belediyesi Encümeninin 27 Ağustos 1996 tarihli kararıyla başvuran emekli olmuştur. Mardin Belediyesi, başvurana hak ettiği ihbar ve kıdem tazminatlarından oluşan, toplam 1.267.778.543 Türk Lirası tazminat ödemeye karar vermiştir.
Belediye kıdem tazminatını ödememiştir.
19 Aralık 1997 tarihinde, başvuran Belediye aleyhine icra davası açmıştır.
Başvuran 16 Kasım 2000 tarihinde, Belediyenin yıllık %30 oranındaki gecikme faiziyle, toplam 3.091.076.507 Türk Lirası tutarındaki ek tazminatı ödediğini, 2 Temmuz 2001 tarihli bir mektupla AİHM kâtibine bildirmiştir.
C. Mehmet Selim Aras tarafından yapılan 44772/98 numaralı başvuru
Başvuran, 13 Aralık 1979 tarihinden 13 Mayıs 1997 tarihine kadar Mardin Belediyesinde ambar işçisi olarak çalışmıştır.
Mardin Belediyesi Encümeninin 13 Mayıs 1997 tarihli kararıyla başvuran emekli olmuştur. Mardin Belediyesi, başvurana hak ettiği ihbar ve kıdem tazminatlarından oluşan, toplam 3.951.200.000 Türk Lirası tazminat ödemeye karar vermiştir.
Belediye kıdem tazminatını ödememiştir.
19 Aralık 1997 tarihinde başvuran, Belediye aleyhine icra davası açmıştır.
27 Ocak 1998 tarihinde, infaz hakimi Belediyenin banka hesaplarına uygulanan hacizin kaldırılmasına karar vermiştir.
Başvuran 16 Kasım 2000 tarihinde, Belediyenin yıllık %30 oranındaki gecikme faiziyle, toplam 5.815.961.094 Türk Lirası tutarındaki ek tazminatı ödediğini, 2 Temmuz 2001 tarihli bir mektupla AİHM katibine bildirmiştir.
HUKUK AÇISINDAN
I. 1 NO'LU EK PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuran Mardin Belediyesi'nin kıdem tazminatını ödemede gecikmesi nedeniyle sözkonusu tazminatın değer kaybettiğinden ve Devlet borçlarına uygulanan gecikme faizinin yetersiz kaldığından şikayetçi olmakta, bu itibarla 1 No'lu Ek Protokol'ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
Hükümet başvuranların iddialarına karşı çıkmaktadır.
AİHM, içtihatlarından doğan ilke uyarınca, istenilebilir olduğu yeterince ortaya koyulduğunda, 1 No'lu Ek Protokol'ün 1. maddesi uyarınca, bir "alacak", "mülk" olarak nitelendirilebilir ( Bkz. Yunanistan rafinerileri Stran ve Stratis Andreadis-Yunanistan. 9 Aralık 1994 tarihli karar, A serisi, no: 301-B, s. 84, § 59, ve Bourdov-Rusya, no: 59498/00, §40, CEDH 2002-II). Mevcut davada bu durum söz konusudur.
AİHM ayrıca, Yüksek Sözleşmeci Taraf'ın borcunu ödemede gecikmesinin, talep edilebilir bir "alacağı" olan kişinin finansal kaybını artırdığını ve özellikle bazı Devletlerde paranın değer kaybetmesi göz önüne alındığında, bu durumun kişiyi belirsiz bir duruma soktuğunu vurgulamaktadır (Bkz. Akkuş-Türkiye, 9 Temmuz 1997 tarihli karar, hüküm ve kararların derlemesi 1997-IV, s.1310, § 29).
AİHM, Mardin Belediyesi Encümeninin, Şubat 1997, Ağustos 1996 ve Mayıs 1997 tarihli kararlarıyla, başvuranların her birine kıdem tazminatının ödenmesine karar verildiğini gözlemlemektedir, kararların verildiği tarihlerden itibaren %30 faiz oranı ile birlikte hesaplanan bu tutarlar sırasıyla 1.913.100.000 Türk Lirası, 1.267.778.543 Türk Lirası ve 3.951.200.00 Türk Lirasıdır. Başvuranlar, Aralık 1997 tarihinde Belediye aleyhine icra davası açmışlardır. Mevcut ulusal mevzuat gözönüne alındığında, başvuranların sözkonusu kararların yerine getirilmesini sağlama imkanları yoktu. Mardin Belediyesi sözkonusu tazminatları başvuranlara Kasım 2000 tarihinde ödemiştir. Hükümet bu gecikme için hiçbir açıklamada bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, 1 No'lu Ek Protokol'ün 1 maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, kıdem tazminatlarının ödenmesini sağlayabilecek etkili iç hukuk yolu bulunmadığından şikayetçi olmaktadırlar. AİHS'nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.
Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.
Yukarıda varılan karar gözönüne alındığında, AİHM bu hüküm çerçevesinde sorunun ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığına kanaat getirmiştir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
AİHS'nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.
A. Tazminat
1. Maddi zarar
Başvuranlar maddi zarar olarak
-Kazım Kanioğlu: 23.690 Amerikan Doları tutarında ek tazminat ve 11.700 Amerikan Doları tutarında enflasyondan kaynaklanan kayıp olmak üzere, toplam 35.390 Amerikan Doları;
-Sabahattin Arcasoy; 11.500 Amerikan Doları tutarında ek tazminat ve 6.110 Amerikan Doları tutarında enflasyondan kaynaklanan kayıp olmak üzere, toplam 17.610 Amerikan Doları;
-Mehmet Selim Aras: 16.080 Amerikan Doları tutarında ek tazminat ve 8.500 Amerikan Doları tutarında enflasyondan kaynaklanan kayıp olmak üzere, toplam 24.580 Amerikan Doları;
talep etmektedirler.
Hükümet bu taleplerin aşırı olduğu kanaatindedir.
AİHM'nin içtihatları ışığında ( Bkz. Gaganuş ve diğerleri, adıgeçen, § 37, ve Yunan rafinerileri Starn ve Stratis, adıgeçen, s.90, §§82 ve 83) ve bu alandaki ilgili ekonomik veriler uyarınca kendi hesaplarını yaptıktan sonra, AİHM Kazım Kanioğlu'na 11.850 Euro (on bir bin sekiz yüz elli), Sabahattin Arcasoy'a 14.000 Euro (on dört bin) ve Mehmet Selim Aras'a 8.200 Euro (sekiz bin iki yüz) maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir.
2. Manevi zarar
Başvuranların her biri manevi zarar olarak 2.000 Amerikan Doları talep etmektedirler.
Hükümet bu taleplerin aşırı olduğu kanaatindedir.
Manevi tazminat hususunda ise AİHM, mevcut dava koşullarında, bir ihlalin varlığının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuranların her biri masraf ve harcamalar için sırasıyla 4.850 Amerikan Doları, 4.550 Amerikan Doları ve 4.550 Amerikan Doları talep etmektedirler. Avukatları tarafından hazırlanan ücret tarifesini sunmaktadırlar.
Hükümet bu taleplere itiraz etmekte ve desteklenmediklerini belirtmektedir.
Mahkemenin bu konudaki içtihadı ve mevcut unsurlar doğrultusunda, AİHM, hakkaniyete uygun olarak başvuranlara hep birlikte 3.000 Euro (üç bin) ödenmesine ve ödeme yapılırken bu meblağdan Avrupa Konseyi tarafından Mehmet Selim Aras'a sağlanan 701 Euro ( yedi yüz bir) tutarındaki adli yardımın düşürülmesine karar vermiştir.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. 1 No'lu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
2. AİHS'nin 13. maddesine dayanan şikayetin incelenmesine gerek görülmediğine;
3. Manevi tazminatla ilgili olarak, AİHM, mevcut kararının kendisinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna;
4. a) AİHS'nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilmek üzere Savunmacı Devlet tarafından başvurana:
i.maddi tazminat için:
- Kazım Kanioğlu'na 11.850 Euro (on bir bin sekiz yüz elli) ödenmesine;
-Sabahattin Arcasoy'a 14.000 Euro (on dört bin ) ödenmesine;
-Mehmet Selim Aras'a 8.200 Euro (sekiz bin iki yüz) ödenmesine;
ii. masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 3.000 (üç bin) Euro ödenmesine, ödeme yapılırken bu meblağdan Avrupa Konseyi tarafından sağlanan 701 (yedi yüz bir) Euro tutarındaki adli yardımın düşürülmesine;
iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümetin, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi uygulamasına
5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM'nin iç tüzüğünün 77§§ 2 ve 3 maddesine uygun olarak 11 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy