Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 1999/46085 Esas 2005/ Karar

(AİHS. m. 25, 35, 41, 44, 1 Nolu Protokol) (818 S. K. m. 105)

(Başvuru no: 46085/99)

Kararın Özet Çevirisi

STRASBOURG

2 Ağustos 2005

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (46085/99) başvuru no’lu davanın nedeni bu ülke vatandaşları Hatice Taş, Gazal Taş, Adle Taş, Üveyş Taş, Hanım Taş, Aliye Polat, Zeynep Bozkurt, Halil Kendirci, Mehmet Sait Kendirci’nin (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne 22 Temmuz 1997 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur. Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Y. Karataş tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

1990 ve 1993 tarihlerinde başvuranlara ait Şanlıurfa’da bulunan beş hisseli arazi İdare tarafından istimlak edilmiş, kamulaştırma bedelleri başvuranlara bu işlem sırasında ödenmiştir.

Başvuralar, İdare tarafından ödenen bedellerin yetersiz olduğu gerekçesiyle kamulaştırılan her hissenin ek bedelinin artırılması talebiyle Asliye Hukuk Mahkemelerinde ayrı davalar açmışlardır.

Asliye Hukuk Mahkemeleri başvuranları haklı bularak, her arsanın kamulaştırıldığı tarihten itibaren uygulanacak % 30’luk yasal faizle birlikte İdarenin başvuranlara ek istimlak bedeli ödemesini kararlaştırmıştır. Bu kararlar Yargıtay tarafından onanmış ve nihai şeklini almıştır.

İdare, başvuranlara 10 Haziran ve 16 Ekim 1997 tarihlerinde sözkonusu ek bedelleri ödemiştir.

Ayrıntılar tabloda yer almaktadır :

BAŞVURANLARIN EK İSTİMLAK EK BEDELİN YARGITAY ÖDEME ÖDEME
ADLARI BEDELİNİN HESAPLANMA KARARININ TARİHİ MİKTARI
MİKTARI TARİHİ TARİHİ (T.L.)
(T.L.)

121 no’lu arsa hissesi /
Tekağaç Köyü

Hatice Taş
Gazal Taş
Adle Taş
Üveyş Taş
Hanım Taş
Aliye Polat 620.000.000 05.11.1994 04.12.1995 16.10.1997 1.193.895.000


BAŞVURANLARIN EK İSTİMLAK EK BEDELİN YARGITAY ÖDEME ÖDEME
ADLARI BEDELİNİN HESAPLANMA KARARININ TARİHİ MİKTARI
MİKTARI TARİHİ TARİHİ (T.L.)
(T.L.)
15 no’lu arsa hissesi /
Tekağaç Köyü

Hatice Taş
Gazal Taş
Adle Taş
Üveyş Taş
Hanım Taş
Aliye Polat 100.696.215 05.11.1994 04.12.1995 16.10.1997 197.307.000

223 no’lu arsa hissesi /
Geçittepe Köyü

Zeynep Bozkurt
Halil Kendirci
Mehmet Sait Kendirci 10.595.246.620 04.03.1996 27.12.1996 10.06.1997 14.124.383.541

137 no’lu arsa hissesi /
Geçittepe Köyü

Zeynep Bozkurt 4.005.330.000 04.03.1996 27.12.1996 10.06.1997 5.301.914.761

120 no’lu arsa hissesi /
Geçittepe Köyü

Zeynep Bozkurt 3.064.921.950 07.03.1996 23.12.1996 10.06.1997 4.042.685.520


HUKUKA DAİR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİ HAKKINDA

Başvuranlar, geç ödenen ek istimlak bedellerinin Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalması nedeniyle gelir kaybına uğradıklarından şikayetçi olmakta ve Ek 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, başvuranların Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca icra takibi başlatmamaları nedeniyle AİHS’nin 35. maddesinde öngörüldüğü gibi iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmaktadır.

Başvuranlar bu tespite karşı çıkmaktadırlar.

AİHM, Aka kararında da benzer şikayetin dile getirildiğini ve bu şikayetin reddedildiğini hatırlatmaktadır, sözü edilen karar, s.2678-2679, §§ 34-37. Bu sonucu farklı kılacak hiçbir gerekçe bulunmamaktadır.

AİHM, yerleşik içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adı geçen karar) ve mevcut unsurların tümünü gözönünde bulundurarak, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

B. Esasa Dair

AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuş kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da artırmıştır ki bu durumda Mahkeme, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması bakımından başvuranların özel bir görev üstlendiği görüşündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuranlar, toplam 163.000 Euro’ya denk düşen maddi zarara uğradıklarını ileri sürmekte, ayrıca AİHM’nin takdirine bıraktıkları manevi zararın tazmin edilmesini talep etmektedirler.

Hükümet, AİHM’den adil bir tazminin hiçbir surette makul sınırları aşmaması ve haksız zenginliğe yol açmaması hususunu dikkate almasını talep etmektedir.

AİHM, Akkuş kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili hesaplama yöntemi ve ekonomik veriler ışığında başvuranlara maddi tazminat olarak :

121 ve 15 no’lu arsa hisseleri için başvuranlar Hatice Taş, Gazal Taş, Adle Taş, Üveyş Taş, Hanım Taş ve Aliye Polat’a toplam 7610 Euro;

120 ve 137 no’lu arsa hisseleri için başvuran Zeynep Bozkurt’a toplam 5.145 Euro;

223 no’lu arsa hissesi için Halil Kendirci, Mehmet Sait Kendirci ve Zeynep Bozkurt’a toplam 6.670 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

Manevi zarara gelince AİHM, olayların mevcut koşulları gözönünde bulundurulduğunda ihlal kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağına karar vermiştir.

B. Masraf ve harcamalar
Başvuranlar hiçbir kanıtlayıcı belge sunmaksızın Strasbourg organları önünde yapmış oldukları masraf ve harcamalara ilişkin 50.000 Euro talep etmektedirler.

Hükümet bu talebin ispat edilmediğini ifade etmektedir.

Mahkemeye sunulan unsurlar ve bu yöndeki yerleşik içtihadı doğrultusunda AİHM, başvuranlara tüm masraf ve harcamalara ilişkin toplam 1.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.


BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin Ek 1 no’lu Protokolünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Mevcut kararın manevi zarar için tek başına adil bir tazmini oluşturduğuna;

4. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf olarak, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara;

i. maddi zarar için,

- Hatice Taş, Gazal Taş, Adle Taş, Üveyş Taş, Hanım Taş ve Aliye Polat’a toplam 7.610 (yedi bin altı yüz on) Euro;

- Zeynep Bozkurt’a 5.145 (beş bin yüz kırk beş) Euro;

- Halil Kendirci, Mehmet Sait Kendirci ve Zeynep Bozkurt’a toplam 6.670 (altı bin altı yüz yetmiş) Euro;

ii. masraf ve harcamalara ilişkin toplam 1.000 (bin) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet tarafından Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına;

5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddelerine uygun olarak 2 Ağustos 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)

Full & Egal Universal Law Academy