(AİHS. m. 44, 25, 35)
(Başvuru no:47354/99)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
23 Ocak 2007
İşbu karar AÎHS 'nin 44§2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup bazı şekli düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine yapılan başvurunun nedeni (başvuru no: 47354/99) bu ülkenin yirmi beş vatandaşı Kahraman Korkmaz, Müslüm Kütük, Mustafa Özdemir, Mehmet Özdemir, Seyit Ahmet Özdemir, Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz, Namık Kemal Korkmaz, Müslüm Arar, Mehmet Arar, Zeynep Özdemir, Pempe Oğuz, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, İslim Aslan, Güler Korkmaz, Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, İslim Sağlam ve Redife Arar (Kaçar)'ın (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonuna 17 Mayıs 1997 tarihinde (AİHM) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin Temel İnsan Haklarını (AİHS) güvence altına alan eski 25. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Yusuf Karataş tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
İdare 1990 yılında başvuranlara ait Şanlıurfa'da bulunan arsaları istimlak etmiştir.
İdare tarafından ödenen miktarı yetersiz bulan başvuranlar Birecik Asliye hukuk mahkemesine giderek her hissenin kamulaştırma bedelinin artırımı talebiyle ayrı davalar açmıştır.
Mahkeme, İdarenin her taşınmazın devredilmesi tarihinden itibaren hesaplanacak yıllık % 30 yasal faiz oranıyla birlikte başvuranlara ek kamulaştırma bedeli ödemesine karar vermiştir. Bu kararlar Yargıtay tarafından onanarak nihai hale gelmiştir.
Bu arada, başvuran Müslüm Kütük 28 Nisan 1996'da vefat etmiştir.
İdare başvuranlara 10 Haziran ve 21 Ekim 1997 tarihlerinde ek bedelleri ödemiştir.
Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:
BAŞVURANLARIN ADLARI EK KAMULAŞTIRMA BEDELİ (TL) GECİKME
FAİZİNİN HESAPLANMA TARİHİ YARGITAY KARARININ TARİHİ ÖDEME TARİHİ ÖDENEN MİKTAR (TL)
31 nolu hisse Meteler köyü
Kahraman Korkmaz Müslüm Kütük 2 220 380 000 13.03.1996 23.12.1996 10.06.1997 2 902 309 794
118 nolu hisse Geçittepe köyü
Mustafa Özdemir Mehmet Özdemir Seyit Ahmet Özdemir Zeynep Özdemir Pempe Oğuz Elif Ateş Hatice Özkılıç 229 801 685 28.03.1996 03.03.1997 21.10.1997 284 106 430
2
195 nolu hisse Geçittepe köyü
Ali Korkmaz Mustafa Korkmaz Namık Kemal Korkmaz Güler Korkmaz Fatma Korkmaz Hanım Korkmaz (Bozkurt) Döne Korkmaz (Ölçün)
Kudret Korkmaz Emine Kaya İslim Aslan 8 580 871 909 12.03.1996 03.03.1997 21.10.1997 11 933 629 060
155 nolu hisse Geçittepe köyü
Müslüm Arar Redife Arar (Kaçar) Mehmet Arar Elif Ankan Ayşe Kurucu İslim Sağlam 3 399 876 640 13.03.1996 23.12.1996 10.06.1997 4 472 264 335
156 nolu hisse Geçittepe köyü
Müslüm Arar Redife Arar (Kaçar) Mehmet Arar Elif Ankan 887 330 206 14.03.1996 11.11.1996 10.06.1997 1 129 637 600
24 Eylül 2001 tarihinde 31, 195 ve 156 nolu arsa hisselerine değin kamulaştırma kararlan kısmi olarak kaldırılmış, ilgili paylar İdarenin daha önce ödediği miktarların geri ödenmesiyle eski maliklerine geri verilmiştir.
Ayrıntılar tabloda yer almaktadır:
BAŞVURANLARIN ADLARI GERİ VERİLEN ORAN GERİ VERİLME TARİHİ ÖDEME MİKTARI (TL)
31 nolu hisse Meteler köyü
Kahraman Korkmaz Müslüm Kütük'ün (mirasçıları) % 91,53 30.01.2002 08.03.2002 1 425 798 500 1 425 798 500
156 nolu hisse Geçittepe köyü
Müslüm Arar Redife Arar (Kaçar) Mehmet Arar Elif Ankan % 10,29 22.01.2002 59 914.057 9.985.676 9.985.676 9.985.676
195 nolu hisse
Geçittepe köyü
Ali Korkmaz 2 415 507 000
Mustafa Korkmaz 135.872.000
Namık Kemal Korkmaz 135.872.000
Güler Korkmaz 135.872.000
Fatma Korkmaz % 34,13 30.01.2002 452.907.578
Hanım Korkmaz (Bozkurt) 135.872.000
Döne Korkmaz (Ölçün) 135.872.000
Kudret Korkmaz 135.872.000
Emine Kaya 135.872.000
İslim Aslan 135.872.000
HUKUK AÇISINDAN
I. EK 1 NOLU PROTOKOL'ÜN 1. MADDESİ'NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Ek kamulaştırma bedellerine uygulanan yasal faiz oranının yetersiz olduğunu ve kamulaştırıcı İdare tarafından ödemenin geç yapıldığını öne süren başvuranlar Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi uyarınca mağdur olduklarını ileri sürmektedir.
A. Ön itiraz
Hükümet, 2002 yılında 31, 156 ve 195 nolu arsa hisselerinin malikleri olan başvuranlara kısmen geri verildiğini, buna karşılık idare tarafından 1997 tarihinde ödenen miktarlara hiçbir faizin uygulanmadığını hatırlatmaktadır. Hükümet bu hisseler bağlamında başvuranların Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi uyarınca zarara uğradıklarını ileri süremeyeceklerini savunmakta, ayrıca başvuranların mülkiyet hakkının İdarenin taşınmazları geri vermesinden önceki dönemde ve kullanmaması ölçüsünde etkilenmediğinin altını çizmektedir.
Başvuranlar 13 Mart ve 28 Temmuz 2006 tarihli görüşlerinde kamulaştırma işlemlerinin kısmi olarak 2002 yılında kaldırıldığını, ek kamulaştırma bedellerinin 1997 yılında ödendiği karşılığını vermiştir. Başvuranlar böylece İdarenin taşınmazlarını elinde bulundurduğu beş yıl boyunca gelir kaybına uğradıklarını ileri sürmekte, bu yönde özellikle arsalarını işletmelerinin olanaksız oluşuyla temel gelir kaynağından yoksun kaldıklarını ortaya koymaktadır.
AİHM'ye göre kısmen geri verildiği bilinen sözkonusu hisselere ilişkin sorun ek kamulaştırma bedellerinin ödenmesindeki olası gecikmenin sonuçlarının giderilip giderilmediğini ortaya koymaktadır. AİHM, bir ayrımın bulunduğunu gözlemlemektedir: geri ödemeye dahil olmayan hisse payları sözkonusu olduğundan (31 nolu hisse % 8,47 pay, 156 nolu hisse % 89,71 'lik pay ve 195 nolu hisse % 65,87'lik pay), maruz kalınan olası gelir kaybının değerlendirilmesinde 138 ve 155 nolu hisseler de dikkate alınmalıdır. AIHM, başvurunun bu bölümünde Aka ve Akkuş kararındaki yerleşik içtihattan ayrı tutulacak hiçbir neden görememektedir.
Geri verilen hisselere gelince, başvuranların bazı gelir kaybına uğradıkları farz edilse bile AİHM bu durumun taşınmazlarının geri verilmesiyle değil, kendilerine ödenen makul miktarlarla giderilmiş sayılacağına itibar etmektedir. Esasında, İdare, bu kişilerden 1997 yılında bu miktarların gecikme faizi hesaplanmadan ödenmesini isteyerek, başvuranların enflasyon oranından yararlanmalarını sağlamış ve bu şekilde tarafların çıkarları arasında dengeyi yeniden sağlamıştır
Kısmen geri verilen 31, 156 ve 195 nolu arsa hisseleri dikkate alındığında ek kamulaştırma bedellerinin geç ödenmesi ile ilgili başvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun bulunması ve AİHS'nin 35 §§ 3. ve 4. maddeleri gereğince reddedilmesi gerekir.
Başvuranların sözkonusu parsellerin işletilmesinin imkânsız olduğu yönündeki şikayeti ile ilgili AİHM, bunun ilk kez 13 Mart 2006 tarihli yazılı görüşlerde dile getirildiği saptamasını yapmaktadır. Zira öne sürülen zarar başvurudan altı ay önce geri verilme tarihi olan 2002 yılında talep edilebilirdi. Başvuranların bu yeni şikayeti hakkında hiçbir başvuruda bulunmadığı varsayılsa dahi bu şikayet her halükarda geç yapılmıştır.
Dayanaktan yoksun olan başvurunun bu bölümü AİHS'nin 35 §§ 1. ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmektedir.
B. Esas hakkında
Hükümet 13 Ekim 2005 tarihli tamamlayıcı görüşlerinde AIHM'den mevcut başvurunun Akkuş kararı ışığında değerlendirilmesi talebinde bulunmaktadır.
AİHM, dava olaylarının hukuki nitelendirilmesinin Hükümetçe atfedilen şekliyle bağlayıcı olmadığına, AİHM içtüzüğünün 54 § 2 (c) maddesinin uygulanmasına istinaden Hükümete gönderilen 22 Eylül 2005 tarihli yazıda da belirtildiği üzere, bu başvurunun aynı zamanda Aka kararı ile de karşılaştırılabileceğine itibar etmektedir.
AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. Akkuş kararı, §§ 30-31 ve bakaran, §§ 50-51).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki İdareye yüklenebilen bu gecikme başvuranları, mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Bu gecikme, AİHM'yi, başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak, Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİ'NİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Maddi ve manevi tazminat
Başvuranlar toplam 192.214 ABD Doları (yaklaşık 149.967 Euro) maddi zarara uğradıklarını ileri sürmekte, manevi tazmin olarak 15.000 ABD Doları (yaklaşık 11.703 Euro) talep etmektedir.
Hükümet bu miktarların ispat edilmemiş ve aşırı olduklarını belirtmektedir.
Aka kararında benimsenen hesaplama yöntemi ve ilgili ekonomik veriler ışığında, AİHM başvuranlara maddi tazminat başlığı altında takip eden miktarların ödenmesini kararlaştırmıştır:
31 nolu arsanın hissesi için, Kahraman Korkmaz ve Müslüm Kütük'ün mirasçılarına birlikte toplam 1.272 Euro;
118 nolu arsanın hissesi için, Zeynep Özdemir, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Mustafa Özdemir, Mehmet Özdemir ve Seyit Ahmet Özdemir'e birlikte toplam 2.259 Euro;
195 nolu arsanın hissesi için, Güler Korkmaz, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, İslim Aslan, M. Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz ve Namık Kemal Korkmaz'a birlikte toplam 51.343 Euro;
155 nolu arsanın hissesi için Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, İslim Sağlam, Müslüm Arar ve Mehmet Arar'a birlikte toplam 22.747 Euro;
156 nolu arsanın hissesi için Redife Arar (Kaçar) ve Elif Arıkan, Müslüm Arar ve Mehmet Arar'a birlikte toplam 5.639 Euro.
Manevi tazminata gelince, AİHM olayların mevcut koşullarında ihlal kararının tespitinin manevi tazmin bakımından yeterli olacağına itibar etmektedir.
B. Masraf ve harcamalar
Başvuranlar Strazburg organları önünde yapmış oldukları harcamalar için 10.000 ABD Doları (yaklaşık 7.801 Euro) talep etmektedir.
Hükümet bu talebin kanıtlanmadığını savunmaktadır.
Kanıtlayıcı belge sunmamalarına karşın AİHM, başvuranlara birlikte 1000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.
C. Gecikme faizi
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Kısmen geri verilen 31, 156 ve 195 nolu arsa hisselerinin beş yıl süreyle işletilmelerinin olanaksız olduğu ve bu hisselerle ilgili ek kamulaştırma bedellerinin geç ödendiği şikayetlerinin kabuledilemez olduğuna;
2. 118 ve 155 nolu arsa hisselerine ve 31, 156 ve 195 nolu hisselerin geri verilmeyen
paylarına değin Ek 1 nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
3. Mevcut kararın kendisinin manevi tazminat bakımından başlı başına adil bir tazmini oluşturduğuna;
4. a) AİHS'nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek ve miktarlara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara;
i. maddi tazminat olarak,
- Kahraman Korkmaz ve Müslüm Kütük'ün mirasçılarına birlikte 1.272 (bin iki yüz
yetmiş iki) Euro ödemesine;
- Zeynep Özdemir, Elif Ateş, Hatice Özkılıç, Mustafa Özdemir, Mehmet Özdemir ve
Seyit Ahmet Özdemir'e birlikte 2.259 (iki bin iki yüz elli dokuz) Euro ödemesine;
- Güler Korkmaz, Fatma Korkmaz, Hanım Korkmaz (Bozkurt), Döne Korkmaz (Ölçün), Kudret Korkmaz, Emine Kaya, İslim Aslan, M. Ali Korkmaz, Mustafa Korkmaz ve Namık Kemal Korkmaz'a birlikte 51.343 (elli bir bin üç yüz kırk üç) Euro ödemesine;
- Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Ayşe Kurucu, İslim Sağlam, Müslüm Arar ve Mehmet Arar'a birlikte 22.1 Al (yirmi iki bin yedi yüz kırk yedi) Euro ödemesine;
- Redife Arar (Kaçar), Elif Arıkan, Müslüm Arar ve Mehmet Arar'a birlikte 5.639 (beş bin altı yüz otuz dokuz) Euro ödemesine;
ii. yargı giderleri için başvuranlara birlikte 1.000 (bin) Euro ödemesine;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
5. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHMnin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddelerine uygun olarak 23 Ocak 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy