(Başvuru no: 51002/99 ve 51489/99)
DOSTANE ÇÖZÜM KARARININ ÖZET ÇEVİRİSİ
STRASBOURG
11 Ocak 2005
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (51002/99 ve 51489/99) başvuru no'lu davanın nedeni T.C. vatandaşı Leyla Zana'nın V.Turhan'ın ve H.Geylan'nin (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na 6 Ağustos 1999 ve 15 Temmuz 1999 tarihlerinde Avrupa însan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur. Başvuran Leyla Zana Avrupa însan Hakları Mahkemesi (AÎHM) önünde Ankara barosu avukatlarından Y. Alataş tarafından, diğer başvuranlar N.Özmen ve B. Buran tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
1961 doğumlu başvuran Leyla Zana, Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan DEP (Demokrasi Partisi) eski milletvekilidir. 1968 doğumlu ikinci başvuran Veysel Turhan HADEP'in (Halkın Demokrasi Partisi) Siirt bölgesi eski başkanıdır. 1947 doğumlu üçüncü başvuran Hamit Geylani, HADEP genel sekreteridir.
HADEP'in aylık bülteninin Ocak 1997 sayısında başvuran Leyla Zana "Geciken Bülten" adlı bir makaleyi kaleme almıştır. Aynı sayıda başvuranlar Turhan ve Geylani "Halkın Demokrasi Partisi 2. Olağan Büyük Kurultayı Sonuç Bildirgesini" yayımlamışlardır.
Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Başsavcısı, 9 Mayıs 1997 tarihinde başvuranları ve diğer on altı kişiyi, Devlet'in bölünmez bütünlüğüne karşı halkı ırk ve bölge ayrımcılığına dayanarak kin ve düşmanlığa tahrik etme ve bölücülük propagandası yapma suçlan ile itham etmiş ve Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 312 § 2 maddesi gereğince mahkumiyetlerini talep etmiştir.
Başvuran Leyla Zana, Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi'ne (DGM) sunduğu 17 Şubat 1998 tarihli savunmasında hakkında yapılan suçlamaları reddederek toplumsal sorunları dile getirmekle yetindiğini ifade etmiştir. Ayrıca başvuran, kurt kökenli olması nedeniyle hakkında dava açıldığını savunarak AÎHS'nin 9,10 ve 14. maddelerinden yararlanmıştır.
Başvuranlar, DGM'ye sundukları 14 Temmuz 1998 tarihli savunmalarında haklarında yapılan bütün suçlamaları reddetmiş ve Devlet'in yaptığı uygulamaların siyasi eleştirisini yapmakla yetindiklerim bildirmişlerdir.
BM askeri hakim olmak üzere üç hakimden oluşan DGM heyeti, 17 Eylül 1998 tarihli karan ile 4126 sayılı Kanun ile değiştirilen 3713 sayılı Kanun'un 8 § l maddesi gereğince bölücülük propagandası yaptıkları gerekçesiyle başvurandan bir yıl dört ay hapis ve para cezasına çarptırmıştır. Ayrıca DGM, Zana'nın sınıf, ırk ve bölge ayrımcılığına dayanarak halkı kin ve düşmanlığa tahrik etme suçundan TCK'nın 312 § 2 maddesi gereğince iki yıl hapis ve para cezasına çarptırılmasına karar vermiştir.
Yargıtay 8 Şubat 1999 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır.
HUKUK AÇISINDAN
10 Eylül 2004 tarihinde Hükümet'in beyanı AlHM'ye sunulmuştur.
"1. Türk Hükümeti, TCK'nın 312 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 8. maddeleri uyarınca yürütülen birçok soruşturmanın AlHM tarafından Sözleşme'nin ihlali ile sonuçlandırıldığını not etmektedir. Hükümet bu noktada TCK'nın sözkonusu hükmünde 6 Şubat 2002 tarihli ve 4744 sayılı Kanun'a istinaden değişikliğe gidildiğinin ve ayrıca 51002/99 ve 51489/99 sayılı başvuruların ardından 19 Temmuz 2003 tarihli ve 4928 sayılı Kanun çerçevesinde Terörle Mücadele Kanunu'nun 8. maddesinin kaldırıldığının altını çizmektedir.
2. Hükümet, Avrupa Konseyi Bakanlar Kurulu'nun mevcut davadaki benzer koşullarda aldığı 23 Temmuz 2001 tarihli ve 106 sayılı Ara Kararı'nda öngörülen bireysel önlemlere atıfta bulunmaktadır.
3. Türk Hükümeti'nin, 51002/99 ve 51489/99 no'lu başvurulan dostane çözüme kavuşturmak üzere ex gratia olarak başvuran Leyla Zana'ya maddi zarar, masraf ve harcamalar için 9.000 (dokuz bin) Euro, başvuranlar Veysel Turhan ve Hamit Geylani'nin her birine maddi zarar başlığı altında 7.000 (yedi bin) Euro, masraf ve harcamalara ilişkin toplam 1.500 (bin beş yüz) Euro tutarında ödeme yapmayı teklif ettiğini bildiririm. Bu miktar her türlü maddi ve manevi zarar ile masrafı kapsamakta olup bu tutar ayrıca Euro olarak başvuranların ve/veya kanuni temsilcilerinin belirteceği bir hesaba yatırılacak, ilgili tüm vergi ve masraflardan muaf olacak ve Avrupa insan Hakları Sözleşmesi'nin 39. maddesi uyarınca verdiği kararın bildirilmesini müteakip Uç ay içerisinde ödenecektir. Bu ödeme davanın nihai kararını oluşturacaktır. Hükümet, ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödemeyi taahhüt etmektedir.
4. Hükümet ayrıca, Sözleşme'nin 43 § 1 maddesi uyarınca davanın Büyük Daire'ye götürülmeyeceğini taahhüt eder.
26 Temmuz 2004 tarihinde başvuranlar Turhan ve Geylani'nin temsilcilerinin beyanları AlHM'ye iletilmiştir.
"Bay Turhan'ın ve Bay Geylani'nin temsilcisi olarak Türk Hükümeti'nin, 51489/99 no'lu başvuruyu dostane çözüme kavuşturmak üzere ex gratia maddi zarar olarak başvuranların her birine 7.000 (yedi bin) Euro, masraf ve harcamalar için toplam 1.500 (bin beş yüz) Euro tutarında ödeme yapmayı teklif ettiğini bildiririm.
Bu miktar her türlü maddi ve manevi zarar ile masrafı kapsamakta olup bu tutar aynca ilgili tüm vergi ve masraflardan muaf tutulacak ve Avrupa insan Hakları Sözleşmesi'nin 39. maddesi uyarınca verdiği kararın bildirilmesini müteakiben üç ay içerisinde ödenecektir. Bu ödeme davanın nihai kararını oluşturacaktır, ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda, sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödemeyi taahhüt etmektedir.
Yapılan teklifi kabul ettiğimi, Türkiye Cumhuriyeti aleyhindeki başvuruyla ilgili tüm şikayetlerden vazgeçtiğimi ve davanın nihai sonuca ulaştığını bildiririm.
Ayrıca, Sözleşme'nin 43 § l maddesi uyarınca davanın Büyük Daire'ye götürülmeyeceğini taahhüt ederim."
24 Kasım 2004 tarihinde başvuran Leyla Zana'nın temsilcisinin beyanı AlHM'ye sunulmuştur.
"Bayan Leyla Zana'nın temsilcisi olarak Türk Hükümeti'nin, 51002/99 no'lu başvuruyu dostane çözüme kavuşturmak üzere ex gratia olarak başvurana toplam 9.000 (dokuz bin) Euro, tutarında ödeme yapmayı teklif ettiğini bildiririm.
Bu miktar her türlü maddi ve manevi zarar ile masrafı kapsamakta olup ayrıca ilgili tüm vergi ve masraflardan muaf tutulacak ve Avrupa insan Hakları Sözleşmesi'nin 39. maddesi uyarınca verdiği kararın bildirilmesini müteakiben üç ay içerisinde ödenecektir. Bu ödeme davanın nihai kararını oluşturacaktır, ödemenin öngörülen süre içerisinde yapılmaması durumunda, sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizi ödemeyi taahhüt etmektedir.
Yapılan teklifi kabul ettiğimi, Türkiye Cumhuriyeti aleyhindeki başvuruyla ilgili tüm şikayetlerden vazgeçtiğimi ve davanın nihai sonuca ulaştığını bildiririm.
Mevcut beyan dostane çözüm çerçevesinde Hükümet ile başvuran arasında imzalanmıştır."
Ayrıca, Sözleşme'nin 43 § 1 maddesi uyarınca davanın Büyük Daire'ye götürülmeyeceğini taahhüt ederim."
AÎHM, tarafların üzerinde uzlaştıkları dostane anlaşmayı dikkate almakta (Sözleşme'nin 39. Maddesi) ve bu anlaşmanın, Sözleşme ve eki Protokoller'de tanımlanan insan haklarına saygı ilkesine uygun olduğuna kanaat getirmektedir (Sözleşme'nin 37 § 1 ve içtüzüğün 62 § 3 Maddeleri).
Dolayısıyla dava zabıtlardan düşürülmelidir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
1. Davanın, zabıtlardan düşürülmesine karar vermiş;
2. Ve tarafların davanın Büyük Daire'de tekrar görüşülmesini talep etmeyeceklerine ilişkin taahhütlerini dikkate almıştır.
İşbu karar, 11 Ocak 2005 tarihinde, içtüzüğün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkralarına uygun bir biçimde Fransızca verilmiş ve yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy