(Başvuru no:52663/99)
25 Ağustos 2005
KABULEDİLEBİLİRLİK KARARININ ÖZET ÇEVİRİSİ
OLAYLAR
Başvuran 1974 doğumlu Türk vatandaşı olup, İstanbul'da ikamet etmektedir. Olayların meydana geldiği dönemde başvuran, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi birinci sınıf öğrencisidir ve Vezneciler Kız Yurdu'nda kalmaktadır. Başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İstanbul Barosu avukatlarından F. Karakaş ve E. Keskin tarafından temsil edilmektedir.
Davanın nedenleri, tarafların belirttiği gibi şu şekilde özetlenebilir.
1. Başvuranın yakalanıp gözaltına alınması
14 Kasım 1997 tarihinde, başvuranla birlikte bir diğer kişi İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından yakalanmıştır. Başvuran tarafından imzalanan tutanağa göre, başvuran Vezneciler otobüs durağında beklerken kaçmaya çalışmış ve yere düşmüştür. Polise direnen başvuran kısa bir tartışmadan sonra zaptedilmiştir.
19 Kasım 1999 tarihli tutanağa göre başvuran ifade vermeyi reddetmiştir.
21 Kasım 1997 tarihinde, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi'ne (DGM) çıkarılan başvuran, otobüs durağında beklerken yakalandığını, polisler tarafından üstünün arandığını fakat hiçbir suç unsuru bulunmadığını, ardından da diğer kişilerle birlikte gözaltına alındığını dile getirmiştir. Başvuran aleyhinde yapılan suçlamaları reddederek, herhangi bir yasadışı örgüt üyesi olmadığını belirtmiştir. Polislerin ifadesini almayı reddettiklerini ifade etmiştir. Polislerin hazırlamış olduğu ifadeyi okumadan baskı altında imzaladığını ve aynı zamanda yüzleştirme tutanağının da içeriğini okuyamadığını iddia etmiştir. Polis kendisinden ifadeyi imzalamasını istemiş ve açıklamalarını Cumhuriyet Savcılığı'nda yapacağını söylemiştir.
Yine aynı gün, başvuran ve diğer yedi kişi, İstanbul Adli Tıp Kurumu'na götürülmüştür. Adli Tıp Kurumu'nun raporunda, başvuranın bileklerinin iç kısmında, 2x3 cm. çapında ekimozların bulunduğu belirtilmiştir.
21 Kasım 1997 tarihinde, başvuran, İstanbul DGM hakimi tarafından dinlenmiştir başvuran burada aleyhinde yapılan suçlamaları reddederek Cumhuriyet Savcılığı'nda verdiği ifadeyi doğrulamıştır. Hakim, başvuranın gözaltında bulunduğu süre zarfında ifade vermemiş olduğunu gözlemlemiştir. Başvuran, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıştır.
24 Kasım 1997 tarihinde, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, başvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılması kararına ilişkin olarak DGM Başkanı önünde itiraz etmiştir.
24 Kasım 1997 tarihinde, DGM başvuranın aleyhine gıyaben tutuklama emri vermiştir.
Tutuklama emri, 24 Ocak 1998 tarihinde başvurana elden teslim edilmiştir.
2. Polisler aleyhinde yapılan kötü muameleye ilişkin şikayetler
20 Mart 1998 tarihinde, başvuran, gözaltından sorumlu polisler aleyhine, Fatih Cumhuriyet Başsavcılığı'na (İstanbul) şikayet dilekçesi sunmuştur.
Başvuran, şikayetinde, fiziksel ve cinsel baskılara maruz kaldığını ve tecavüzle tehdit edildiğini belirtmektedir. Giyisileri çıkarılıp bir hücreye koyulduktan sonra, polislerin onunla birlikte tutuklanan diğer bir sanığı hücresine getirdiklerini ve bu sanığın, elbiseleri çıkarılmış halde kendisine bakmaya zorlandığını iddia etmiştir. Son olarak, başvuran İstanbul Tıp Fakültesi Psikososyal Travma Merkezi'nde muayene edilme talebinde bulunmuştur.
17 Nisan 1998 tarihinde, Fatih Cumhuriyet Başsavcılığı, Emniyet Genel Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi'nden, başvuranın 14-21 Kasım 1997 tarihleri arasında yapılan sorgulamasına katılan polis memurlarının isimlerinin kendisine verilmesini ve bu polislere Cumhuriyet Savcılığı'na gelmeleri gerektiğinin iletilmesini istemiştir. Ayrıca, başvuranın ifadesinin son sayfasının bir kopyasıyla birlikte, polis tarafından düzenlenen yakalama tutanağını istemiştir.
17 Nisan ve 12 Haziran 1998 tarihinde, Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul Barosundan, başvuranın avukatı olan Eren Keskin'e, Cumhuriyet Savcılığı'na gelmesi gerektiğini bildirmesini istemiştir.
6 Ağustos 1998 tarihinde, Cumhuriyet Başsavcılığı, duruşmaya katılması için, Ümraniye Cezaevi'ne, başvuranın kendilerine teslim edilmesi emrini vermiştir.
26 Ağustos 1998 tarihinde, Cezaevi müdürü, başvuranın 30 Nisan 1998 tarihinde, tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldığını Cumhuriyet Savcılığı'na bildirmiştir.
24 Kasım 1998 tarihinde, Fatih Cumhuriyet Başsavcısı, muhakemenin men-i kararı vermiştir. Fatih Cumhuriyet Başsavcısı "şikayetçinin polise ifade vermediğini; tutuklama tutanağına göre, kısa süren bir tartışma sonrasında iki kişiyle beraber yakalandığını; avukatının çağırılmasına rağmen gelmediğini; serbest bırakılan başvuranın adresinin tespit edilemediğini" belirtmiştir.
25 Ocak 1999 tarihinde, başvuran muhakemenin men-i kararına ilişkin bir başvuruda bulunmuştur. Başvuran, ne avukatının ne de kendisinin soruşturmanın sonucundan haberdar edildiklerini, Cumhuriyet Savcısı'nın adresini bulmadığını ve suçlanan polislerin ifadelerinin alınmadığını iddia etmiştir.
22 Mart 1999 tarihinde, Beyoğlu (İstanbul) Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı, Fatih Cumhuriyet Başsavcısı tarafından verilen kararı onaylamıştır.
3. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde başvuran aleyhine başlatılan ceza davası
30 Nisan 1998 tarihinde, başvuran İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından dinlenmiştir. Başvuran masum olduğunu ileri sürmüştür. Gözaltında bulunduğu sırada polislerle arasında bir tartışma yaşandığını ve karşılıklı olarak birbirlerine hakaret ettiklerini ifade etmiştir. Polisler tarafından kendisine işkence yapıldığını ve 21 Kasım 1997 tarihinde düzenlenen sağlık raporuyla ilgili olarak, vücudunda şiddet izlerinin bulunduğunu fakat doktorun şiddet izlerinin hepsini raporda belirtmediğini iddia etmiştir. Başvuran doktora boynunu göstermek istemiş, buna gerek olmadığını söyleyen doktor sadece bileklerindeki izleri raporunda belirtmiştir. Yüzleştirme tutanağı ile ilgili olarak başvuran, polislerin, sanıkların hepsini sıraya dizdiklerini ve yüzleştirme tutanağını imzalamaya zorladıklarını iddia etmiştir.
20 Nisan 1999 tarihinde, DGM, delil yetersizliğinden başvuranı serbest bırakmıştır.
7 Aralık 1999 tarihili bir kararla, Yargıtay DGM'nin verdiği kararı onamıştır.
ŞİKAYETLER
Sözleşme'nin 3. maddesine gönderme yapan başvuran, gözaltında tutulduğu süre zarfında kötü muamelelere, fiziksel ve psikolojik baskılara maruz kaldığını iddia etmektedir. Gözleri bağlanmış, kıyafetleri çıkarılmış, cinsel saldırıya uğramış ve tecavüzle tehdit edilmiştir.
Sözleşme'nin 6. maddesiyle birlikte 13. maddesine atıfta bulunan başvuran, gözaltında tutulduğu süre zarfında, soruşturmanın yetersiz oluşundan dolayı yaşadığı sıkıntıların telafisi için mahkemeye etkili bir başvuru yapma hakkından mahrum edildiğinden şikayetçi olmaktadır. Yürürlükte olan başvuru sisteminin, işkenceye maruz kalınmamasına ilişkin hakkını dile getirebileceği, etkili bir başvuru yolu sunmadığını ifade etmektedir.
HUKUK AÇISINDAN
A. Sözleşme'nin 3. maddesine ilişkin şikayet
Başvuran, Sözleşme'nin 3. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir.
Hükümet, başvuranın, polisler aleyhine yaptığı kötü muameleye ilişkin şikayetini, gözaltı süresinin bitiminden dört ay sonra yaptığını belirtmiştir. Başvuran, ne 21 Kasım 1997 tarihinde kendisini dinleyen İstanbul DGM hakimi karşısında, ne de Cumhuriyet Savcılığı'nda bu iddialarını dile getirmiştir ve kendisini muayene eden doktorun, vücudunda görülen izleri raporunda belirtmeyi unuttuğu yönünde bir açıklama yapmamıştır. Raporda, tespit edilen izlerin sebebi belirtilmemiştir, zaten bu rapor başvuranın iddialarını destekleyecek türden bir rapor değildir.
AİHM, 3. maddeye aykırı olan kötü muameleye ilişkin iddiaların, uygun delillerle desteklenmesi gerektiğini hatırlatmaktadır ( Bkz. Klaas-Almanya, 22 Eylül 1993 tarihli karar, A serisi no: 269, ss. 17-18, § 30, ve Martinez Sala ve diğerleri-İspanya, no:58438/00, § 121, 2 Kasım 2004). AİHM delilleri değerlendirirken "her türlü makul şüpheciliğin ötesinde" ilkesinden yararlanmaktadır; fakat bu türden bir delil yeteri kadar ciddi, açık ve birbiriyle uyumlu bir dizi emareden ya da çürütülemeyecek karinelerden oluşabilir ( Irlanda-Birleşik Krallık, 18 Ocak 1978 tarihli karar, A serisi no: 25, ss. 64-65, § 161 in fine, ve Labita-İtalya (GC), no:26772/95, §§ 121 ve 152, CEDH 2000-IV).
Buna karşılık, AİHM, takdirine sunulan tek kanıtın, başvuranın bileklerinin iç kısmında 2x3 cm. çapında iki ekimozun bulunduğunun belirtildiği, 21 Kasım 1997 tarihli sağlık raporu olduğunu gözlemlemektedir. Dosyada mevcut olan unsurlardan, özellikle de tutuklama tutanağından, başvuranla polisler arasında tartışma yaşandığı sonucunu çıkarmaktadır. Kaçmaya yeltenen başvuran, kaldırıma düşmüştür. Ayrıca, gözaltı sırasında, polislerle başvuran arasında tartışma yaşanmış, birbirlerine karşılıklı olarak hakaret etmişlerdir. 24 Kasım 1998 tarihli muhakemenin men-i kararında, başvuranın ya da avukatının dinlenememiş olmasına karşın, Cumhuriyet Savcılığı, sağlık raporunda belirtilen izlerin, başvuranın polislerle yaptığı tartışma sırasında meydana geldiğini gözönüne alarak kararını açıklamıştır.
Bütün bu mülahazalar ışığında, AİHM, takdirine sunulan kanıt unsurlarının, başvuranın iddia ettiği şekliyle bir kötü muamele yapıldığına yönelik bir karar alınması için yeterli olmadığını düşünmektedir.
Ayrıca, AİHM, başvuranın tutuklanması sırasında uygulanan şiddetin aşırı ya da orantısız olduğunun belirtilmediğini ifade etmektedir.
Bu nedenle, 3. maddeye ilişkin şikayetin dayanaktan yoksun olduğu ve Sözleşme'nin 35§§3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucu çıkmaktadır.
B. Sözleşme'nin 13. maddesine ilişkin şikayet
Başvuran, 3. maddeye ilişkin iddialarını dile getirebileceği etkili bir başvuru yolu bulunmadığından şikayet etmektedir ve bu itibarla AİHS'nin 6 ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadır. AİHM bu şikayetin 13. madde kapsamında incelenmesi gerektiğini düşünmektedir.
Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır. Savcılığın 17 Nisan ve 12 Haziran 1998 tarihinde yapmış olduğu çağrılara gönderme yaparak, başvuranın ve avukatının kötü muameleye ilişkin iddialarını dile getirmek için savcılığa gelmediklerini açıklamıştır. İlgili, iddialarını destekleyecek yönde bir sağlık raporu hazırlanması amacıyla başka bir doktora başvurmamıştır.
AİHM, kendisine sunulan deliller ışığında, 3. maddeye ilişkin olarak yapılan şikayetin hiçbir ihlal unsuru teşkil etmediğini belirtmektedir. O halde bu şikayet, 13. madde bakımından "savunulabilir" olmamaktadır ( karşıt yönde, bkz., diğerleri arasında, Boyle ve Rice-Birleşik Krallık, 27 Nisan 1988 tarihli karar, A serisi no: 131, s. 23, § 52, Kaya-Türkiye, 19 Şubat 1998 tarihli karar, Karar ve hükümlerin derlemesi 1998-I, ss. 330-331, § 107, ve Yaşa-Türkiye, 2 Eylül 1998 tarihli karar, Derleme 1998-VI, s. 2442, § 113).
Sonuç olarak sözkonusu şikayet açıkça dayanaktan yoksun olduğundan, AİHSnin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.
Bu gerekçelerle, AİHM, oybirliğiyle,
Başvurunun kabuledilemez olduğuna karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy