(AİHS m. 6, 14, 34, 1 NOLU PROTOKOL)
Başvuru No: 54999/00
OLAYLAR
Davanın temelinde, Federal Almanya Cumhuriyeti aleyhine verilen 54999/00 sayılı başvuru dilekçesi bulunmaktadır. Sözkonusu ülke vatandaşları bayan Sonja AXEN, Katrin TEUBNER ve Sophia JOSSİFOV (başvuru sahipleri) isimli şahıslar, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması Sözleşmesi'nin 34. Maddesi gereğince, 15 Aralık 1999 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na başvurmuşlardır.
Başvuru sahipleri 1925, 1950 ve 1953 doğumludurlar ve Berlin'de ikamet etmektedirler. Bayan Axen, Demokratik Almanya Cumhuriyeti'nde Sosyalist Partisinin Polit Bürosu üyesi olan ve 15 Şubat 1992 tarihinde ölen bay Herman AXEN'in eşidir. Diğer başvuru sahipleri Bayan Teubner ve Jossifov ise bay Herman'ın kızlarıdır.
9 Kasım 1989 tarihinde Berlin Duvarı'nın yıkılmasından sonra, Almanya'nın birleşmesi sürecinde. Bay AXEN, 03 Ekim 1990 tarihinde banka hesabında bulunan yaklaşık 250.000 Demokratik Alman Cumhuriyeti markı tutarındaki paranın, Federal Alman Cumhuriyeti markına dönüştürülmesi talebinde bulunmuştur. Bu rakamın şahsın yasal kazancı olduğunu iddia etmişlerdir.
6 Temmuz 1990 tarihinde, Almanya Demokratik Cumhuriyetinin yeni seçilen Parlamentosunun (Volskamer) özel Komisyonu, Bay Axen'in belirttiği paraları kanuni yollardan kazandığını ispat etmesini istemiştir.
27 Eylül 1990 tarihli karar ile, Özel Komisyon, bahse konu şahsın bu paraları, görevini kötüye kullanarak kendisine imtiyaz sağladığı, Devlet bütçesini ve Devlet mülkünü zarara uğratarak şahsi menfaat temin ettiği gerekçesiyle, Bay Axen'in banka hesabında bulunan paralara el konulması emrini vermiştir.
Özel Komisyon, bu kararı, 29 Haziran 1990 tarihli Almanya Demokratik Cumhuriyeti'nin dönüşümünde edinilen mal varlığının yaşattığının ispatlanması hakkındaki Kanunun 5/2. Maddesine dayandırmıştır.
19 Ekim 1990 tarihinde, ilk müşteki ve eşi Berlin İdare Mahkemesi'ne başvurmuştur. Anılan mahkemede dava devam ederken, 26 Şubat 1992 günü müştekinin eşi Bay Axen vefat etmiş ve bu durum da Bay Axen'in avukatı tarafından idare mahkemesine bildirilerek, müvekkilinin yasal mirasçıları eşi ve iki kızı adına davayı sürdürmek istediğini de beyan etmiştir.
Mahkeme, Özel Komisyonun da belirttiği gibi, şahsın yasal sahibi olmadığı 25.000 metre karelik bir araziye 1986 yılında halkın parasıyla 6.500.000 Demokratik Alman markı tutarında bir tatil evi inşa edildiği, bu inşaat sırasında 200.000 mark tasarruf edildiği ve her bir kira karşılığında 271 mark verildiği ve böylelikle hesaplandığında şahsın en azından 3.000.000 Mark tutarında bir haksız kazancının mevcut olduğunun belirlendiği, bu yüzden Mahkeme 24 Mayıs 1993 tarihinde, Mal Varlıklarının Birleştirilmesi hakkındaki Kanunun 5/2. Maddesine istinaden, şahsın sahip olduğu parayı yetkisini kötüye kullanmak suretiyle kamu çıkarlarını zarara uğratarak kazandığı gerekçesiyle, müştekilerin müracaatlarının reddedilmesine karar vermiştir.
Bu karar üzerine, 6 Temmuz 1993 tarihinde, müştekiler kararı Berlin Yüksek İdare Mahkemesine götürmüşlerdir. Burada görülen davada, Mahkeme 1 Temmuz 1997 günlü kararında, daha önceki Mahkemenin ve özel Komisyonun verdiği kararı iptal etmiş ve anlaşmazlık konusu olan banka hesapları üzerindeki blokenin kaldırılması talimatını vermiştir.
Bunun üzerine, Devlet kararın yeniden gözden geçirilmesi amacıyla Federal İdare Mahkemesi'ne müracaatta bulunmuştur. Federal İdare Mahkemesi'nin 5 Haziran 1998 tarihli kararında ise, Devletin yaptığı müracaatı haklı bulmuş ve bir önceki mahkemenin verdiği kararı iptal etmiştir.
Son olarak, müştekiler Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuş ve daha önce mahkemelerin verdiği kararların birbiriyle uyuşmadığı ve mülkiyet haklarının tanınmadığını belirtmişlerdir. Ayrıca, Federal İdare Mahkemesi'nin temel yasayı benimsemediği, zira, mal varlıklarının dönüştürülmesi ve Almanya'nın birleştirilmesi hakkındaki kanunun uygulanması ve yorumlanmasında başvuru yollarının sınırlandırmasının öngörüldüğü değerlendirmesinde bulunduğunu ifade etmişlerdir. Bunun yanında, müştekiler mal varlıklarının dönüştürülmesine ilişkin yasanın tek amacının Almanya Sosyalist Partisi'nin üst düzey sorumlularının banka hesaplarının keyfi bir biçimde denetlenmesi olduğunu ileri sürmüşlerdir. Niyabetinde, 17 Ekim 1990 tarihinde Berlin Bölge Mahkemesi nezdinde başlatılan ve 5 Haziran 1998 tarihinde Federal İdare Mahkemesi'nce karara bağlanan davada geçen sürenin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/1. Maddesine uymadığını da belirtmişlerdir.
Anayasa Mahkemesi 28 Temmuz 1999 tarihli kararı ile müştekilerin müracaatlarını kabul etmeyi reddetmiştir.
KARAR
Başvuru sahipleri, İnsan Hakları Sözleşmenin 6/1. ve 14. Maddeleri ile 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia ederek, 15 Aralık 1999 tarihinde Komisyon'a başvurmuşlardır.
21 Kasım 2002 tarihinde Mahkeme tarafların gözlemlerini derledikten sonra, başvurunun kabul edilebilirliğini açıklamıştır.
20 Ocak 2003 tarihinde, Mahkeme, müştekilerin temsilcisinin ve hükümetin imzaladığı davanın dostane çözümünü kabul ettiklerini açıkladıkları yazılı beyanlarını almıştır.
Bunun üzerine, Mahkeme 27 Şubat 2003 tarihinde sorumlu devlet tarafından başvuru sahiplerine, mahkeme masrafları da dahil olmak üzere maddi tazminat olarak toplam 3.000 Euro para ödenmesine ve dosyanın Avrupa İnsan Hakları Divanı'na götürülmesine mahal olmadığına oy birliğiyle karar vermiştir.
Full & Egal Universal Law Academy