(AİHS 1 NOLU EK PROTOKOL m. 1)
(Başvuru no: 56493/00)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
26 Haziran 2007
İşbu karar AÎHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan (56493/00) başvuru no'lu davanın nedeni bu ülke vatandaşlarından Turhan Atay, Hasan Akpınar, Emin Dönmez ve Turhan Yıldırım'ın (başvuranlar) 17 Ocak 2000 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.
Başvuranlar AİHM önünde, Afyon Barosu avukatlarından Erdal Erkan tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVA KOŞULLARI
1996 yılında, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı (İdare), Dinar'da bulunan başvuranlara ait araziyi kamulaştırmıştır.
İdare tarafından ödenen tutarda anlaşmazlık doğması üzerine başvuranlar, Dinar Asliye Hukuk Mahkemesi'ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuştur.
Mahkeme tarafından, başvuranlara, başvurunun yapıldığı tarihten itibaren işleyen gecikme faizi ile birlikte hesaplanan ek kamulaştırma bedelinin ödenmesine karar verilmiştir. Bu kararlar, Yargıtay tarafından onanmış ve nihai hale gelmiştir.
İdare, ek kamulaştırma bedelini Nisan ve Temmuz 1999 tarihli olmak üzere iki taksitte ödemiştir.
Ayrıntılar aşağıdaki tabloda yer almıştır:
BAŞVURANLARIN İSİMLERİ KARAR TARİHİ EK KAMULAŞTIRMA BEDELLERİ ( TL) YARGITAY KARAR TARİHİ ÖDEME TARİHİ ÖDEME TUTARI
Turhan Atay 02.06.1997 1 392 000 000 10.09.1997 20.04.1999 1364100000
ve ve
19.07.1999 1488280000
Hasan Akpınar 28.04.1997 198 000 000 10.09.1997 20.04.1999 194 600 000
ve ve
19.07.1999 255 390 000
Emin Dönmez 16.06.1997 615 512 667 05.11.1997 20.04.1999 603 162 667
ve ve
19.07.1999 643 614 155
Turhan Yıldırım 02.06.1997 383 991 000 10.09.1997 19.04.1999 376 291 000
ve ve
19.07.1999 416 970 408
HUKUK AÇISINDAN
I. EK 1 NO'LU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesine atıfta bulunarak Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizleri nedeniyle, İdare tarafından gecikmeli olarak ödenen ek kamulaştırma bedellerinden şikayetçi olmaktadırlar.
A. KABULEDİLEBİLİRLİK HAKKINDA
1. Başvuran Turhan Yıldırım ile ilgili olarak
AİHM, 24 Şubat 2006 tarihli iadeli taahhütlü mektupla Bayan Erkan'dan başvuruda geçen iddiaları desteklemesini istemesine rağmen Avukat Erkan bu konunda bu güne kadar yeterli girişimde bulunmamıştır. AİHM, söz konusu başvuranın başvurusunun kayıttan düşürüleceği bildirilmesine rağmen, bu konuya ilişkin diğer tüm mektuplar gibi 30 Ocak 2007 tarihli mektubun da yanıtsız kaldığını not etmektedir.
Buna istinaden, AİHM, AİHS'nin 37§1. maddesi uyarınca başvuranın artık başvurusunu takip etme niyetinde olmadığı sonucuna varmaktadır. Ayrıca, AIHM, AİHS'nin 35§1 in fine maddesi uyarınca, Sözleşme ve Protokollerle güvence altına alınan haklara ilişkin hiçbir özel durumun bulunmamasından dolayı başvurunun incelenmesinin sürdürülmesine gerek duymamaktadır.
Böylece, AIHM, başvuran Turhan Yıldırımın başvurusunun kayıttan düşürülmesi kararına varmaktadır.
2. Başvuranlar Turhan Atay, Hasan Akpınar ve Emin Dönmez ile ilgili olarak
Türk Hükümeti, AİHM'ye AİHS'nin 35. maddesi uyarınca başvurunun altı ay kuralına riayet etmediği gerekçesiyle kayıttan düşürülmesi çağrısı yapmaktadır. Türk Hükümeti'ne göre, dies a quo söz konusu altı ay süresi, başvuranlara ödenmesi gereken meblağının bir kısmının ödendiği 19 Nisan 1999 tarihidir. Oysa başvuranlar, AİHM'ye 22 Aralık 1999 tarihinde yani sözü edilen tarihten altı aydan fazla olan bir zaman zarfından sonra başvuruda bulunmuşlardır.
AİHM, öncelikle başvuru tarihinde değişikliğe gittiğini ve 23 Mayıs ile 17 Ekim 2006 tarihlerinde alınan kararların 5. paragrafında gösterildiği üzere, başvuru tarihinin artık 17 Ocak 2000 olduğunu not etmektedir. Ayrıca AIHM, esas olarak ek kamulaştırma bedelinin İdare tarafından geç ödenmesini ve bunun sonucu olarak başvuranların uğradığı zararı belirtmektedir. Fakat böyle bir şikayet için, AİHM'nin şu ana dek makul olarak kabul ettiği süre Yargıtay kararından itibaren üç aydır. (Bkz. sözü edilen Akkuş kararı) Bu nedenle, şikayetin, ihlali oluşturan durumu sona erdiren fiil ve iç hukuk mercilerinin verilmesine hükmettiği miktarın ödenmesinden itibaren altı ay içinde AİHS organlarına yapılması gerekirdi.
Bu durumda AIHM, altı ay süresinin başlangıcı olarak dies a quo, İdare tarafından ödemenin yapıldığı 19 Temmuz 1999 tarihini dikkate almaktadır. Başvuranlar, 17 Ocak 2000 tarihinde AİHM'ye başvurarak AİHS'nin 35. maddesinde öngörülen gerekliliği yerine getirmişlerdir. Bu bağlamda, Türk Hükümeti'nin itirazının reddi gerekmektedir.
Hükümet, AİHS'nin 35. maddesi uyarınca, Borçlar Kanunu'nun 105. maddesinde sunulan başvuru yolunun gereği gibi kullanmaması sebebiyle, başvuranın iç hukuk yollarını tüketmediğini savunmaktadır.
AİHM, benzer itirazın daha önce Aka kararında (Bkz. sözü edilen Aka kararı) reddedildiğini hatırlatmaktadır. Mevcut başvuruda bu neticeyi değiştirecek hiçbir gerekçe yer almamaktadır.
Buna bağlı olarak, AİHM, içtihadından doğan kriterler ışığında (Bkz. sözü edilen Akkuş davası) ve başvuranlar Turhan Atay, Hasan Akpınar ve Emin Dönmez ile ilgili sahip olduğu unsurları dikkate alarak, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatindedir. Sonuç olarak, AİHM, kabuledilemezliğe dair hiçbir gerekçe bulunmadığını saptamaktadır.
B. ESAS HAKKINDA
AİHM, buna benzer şikayetlerin dile getirildiği başka davaları incelemiş ve Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. ( Bkz. sözü edilen Akkuş kararı ve sözü edilen Aka kararı).
AİHM, mevcut davada Hükümet'in davayı farkı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmaktadır. AİHM, ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikmenin başvuranları mülkiyetin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha soktuğunu tespit etmektedir. Bu gecikme, AİHM'yi başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak, Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Maddi ve manevi tazminat
Başvuranlar Turhan Atay, Hasan Akpınar ve Emin Dönmez sırasıyla, 4.000 (dört bin), 1.000 (bin) ve 2.000 (iki bin) YTL tutarında maddi zararlarının karşılanması gerektiğini ifade etmektedirler. Ayrıca, başvuranlar toplamda 15,000 (on beş bin) YTL tutarında manevi tazminat talebinde de bulunmuşlardır.
Hükümet talep edilen tutarların aşırı ve dayanaktan yoksun olduğunu belirtmektedir.
Maddi tazminat konusunda, AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önünde bulundurarak (Bkz sözü edilen s. 1311, § § 35-36 ve 39) ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara aşağıdaki tutarların ödenmesine karar vermektedir:
- Turhan Atay'a 2.242 EUR (iki bin iki yüz kırk iki Euro),
- Hasan Akpınar'a 561 EUR (beş yüz altmış bir Euro) ve
- Emin Dönmez'e 1.121 EUR (bin yüz yirmi bir Euro).
AİHM, manevi tazmin için, dava koşullarında, ihlal tespitinin yeterli adli tazmin oluşturduğuna kanaat getirmektedir.
B. Masraf ve harcamalar
Başvuranlar, AİHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için 7 5002 ( yedi bin beş yüz) YTL talep etmektedirler.
Hükümet bu talebin belgelendirilmemiş olduğunu bildirmektedir.
AİHM, AİHS'nin 41. maddesi uyarınca yalnızca gerçekten yapıldığı ve makul tutarda olduğu ortaya konulan masrafların ödendiğini hatırlatmaktadır. (Bkz, diğerleri arasından Nikolova- Bulgaristan, başvuru no: 31195/96)
Mevcut davada her ne kadar talebi belgelendirilmemiş olsa da, AİHM, bu hususta sahip olduğu usulleri ve kendi içtihadını göz önüne alarak tüm masraflarla birlikte 500 (beş yüz) Euro ödenmesinin uygun olacağına karar vermiştir.
C. Gecikme Faizi
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artış eklenmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuran, Turhan Yıldırım'ın başvurusunun kayıttan düşürülmesine;
2. Diğer başvuranların başvurularının kabuledilebilirliğine;
3. Ek 1 No'lu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
4. İhlal kararının manevi tazminat için yeterli adil tazmin oluşturduğuna;
5. a) AİHS'nin 44§2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL'ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin aşağıdaki tutarları:
i.maddi zarar için
Turhan Atay'a 2 242 ( İki bin iki yüz kırk iki ) Euro ödenmesine;
Hasan Akpınar'a 561 ( beş yüz altmış bir) Euro ödenmesine;
EminDönmez'e 1 121 (bin yüz yirmi bir) Euro ödenmesine;
ii. masraf ve harcamalara ilişkin olarak da 500 (beş yüz) Euro ödenmesine;
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına;
6. Adil tazmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;
Karar Verilmiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM iç tüzüğünün 77 § 2. ve 3. maddelerine uygun olarak 26 Haziran 2007 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy