(AİHS. m. 44, 6, 35, 41)
(Başvuru no: 57647/00)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
13 Haziran 2006
İşbu karar AIHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve 57647/00 başvuru nolu davanın nedeni bu ülke vatandaşı olan Şevket Çağlar, Ahmet Şimşek, Dudu Aslan, Duran Kekeç ve Mustafa Karaman'ın (başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) 19 Nisan 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.
Başvuran, AİHM önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin Akıllıoğlu ve Adil Aktay tarafından temsil edilmektedir.
OLAYLAR
I. DAVA KOŞULLARI
Karayolları Genel Müdürlüğü, İskenderun'da otoyol yapımı için 1993 tarihinde başvuranlara ait olan taşınmazı kamulaştırmıştır.
Ödenen tutar üzerinde anlaşmazlık doğması üzerine başvuranlar, İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi'ne kamulaştırma bedelinin artırılması talebiyle başvuruda bulunmuştur.
1997 yılında, İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, başvuranları haklı bularak İdare tarafından başvuranlara, mülkün devir tarihinden itibaren işlemek üzere yıllık % 30 oranında gecikme faiziyle birlikte ek tazminat ödenmesine karar vermiştir.
Yargıtay, 1998 yılında verilen bu kararları onamıştır.
İdare, 1999 yılında ek tazminat bedellerini başvuranlara ödemiştir. Ödeme bilgileri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Başvuranların isimleri Karar tarihi Ek kamulaştırma Yargıtay Ödeme Gecikme
bedeli (T.L. karar tarihi tarihi faiziyle birlikte
olarak-faizler ek
ve avukat kamulaştırma
masrafları dahil bedeli
değildir)
Şevket Çağlar 29.12.1997 3.873.081.000 29.06.1998 11.11.1999 9.519.635.000
Ahmet Şimşek 29.12.1997 2.524.202.000 15.06.1998 11.11.1999 6.021.367.000
Dudu Aslan 02.12.1997 19.656.000.000 06.07.1998 11.11.1999 47.448.601.000
Duran Kekeç 29.12.1997 7.162.204.000 29.06.1998 11.11.1999 17.113.119.000
Mustafa Karaman 29.12.1997 900.620.000 15.06.1998 11.11.1999 2.147.037.000
HUKUK AÇISINDAN
I. 1 NOLU EK PROTOKOLÜN İDDİASI HAKKINDA
1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ
Başvuranlar iki nedenden dolayı 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğini iddia etmektedirler. Başvuranlar öncelikle, 1993 yılında saptanan ilk tazminatların, taşınmazın kesin olarak İdareye devredildiği tarihten sonra, 1996 yılında kendilerine ödendiğini belirtmektedirler. Başvuranlar ayrıca daha sonra yapılan yargılama sonucunda belirlenen ek kamulaştırma bedelinin kendilerine geç ödendiğini ileri sürmektedirler. Bu konu ile ilgili olarak, ilk bedelin ödenmesinin gecikmesi nedeniyle herhangi bir gecikme faizinin ödenmediğini, ikinci ile ilgili olarak ise Türkiye'deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetkililerin ödediği ek bedelin yetersiz olduğunu belirtmektedirler.
A. Kabul edilebilirliğe ilişkin
Birinci şikayet ile ilgili olarak AIHM başvuranların, kamulaştırma kararının tapu siciline kaydının yapılması sonrasındaki ilk üç sene boyunca orantısız bir zarara uğradıklarını ispatlayamadıklarını not etmektedir. Her ne olursa olsun şikayetin bu kısmı iç hukuk yollarının tüketilmesi ilkesi ile ters düşmektedir, başvuranlar bununla ilgili olarak herhangi bir girişimde bulunmamışlardır. Sonuç olarak, AIHM davayı yalnızca ek kamulaştırma bedelinin ödenmesinin gecikmesi konusunda yapılan şikayet kapsamında inceleyecektir.
Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Başvuranlar ne yerel mahkemeler nezdinde bu iddialarını dile getirmiş ne de Borçlar Kanunu'nun 105. maddesi ile tanınan başvuru yolunu kullanmışlardır.
Başvuranlar bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM başvuranların dile getirdiğine benzer şikayetler sözkonusu olduğunda, teoride uygun olan tek başvuru yolunun Borçlar Kanunu'nun 105. maddesi ile öngörülen başvuru yolu olduğunu kabul etmektedir. Bununla birlikte, sözkonusu başvuru yolunun etkisiz olduğu yönünde karar alınmasına neden olan gerekçeler nedeniyle (Aka kararı) bu konuda yapılan itiraz reddedilmelidir.
AİHM, içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle, Akkuş kararı) ve elindeki mevcut unsurların tümü gözönüne alındığında başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.
B. Esas Hakkında
AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 Nolu Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. Akkuş kararı ve Aka kararı).
AİHM mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan idare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranları, mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresine eklenen bu gecikme, AİHM'yi, başvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldığı yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak AİHM, I Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.
II. AİHS'NİN 6. MADDESİ'NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar kamulaştırma kararının tapu sicil kayıtlarında yer almasıyla 1993 tarihinde başlayan ve 1999 yılının Haziran ayında ek kamulaştırma bedelinin ödenmesi ile son bulan kamulaştırmaya ilişkin yargılama sürecinin, AİHS'nin 6 § 1. maddesini ihlal ettiğinden şikayetçi olmaktadırlar.
AİHM sözkonusu şikayetin AİHS'nin 35 § 3. maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Başka hiçbir kabul edilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate alındığında, AİHM şikayetin ayrıca Sözleşme'nin 6§1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir.
III. AİHS'NİN 41. MADDESİ'NİN UYGULANMASI HAKKINDA
AİHS'nin 41. maddesinde yer alan unsurlar.
A. Tazminat, Masraf ve Harcamalar
Başvuranlar, 9 Aralık 2003 ve 14 Kasım 2005 tarihli yazılı görüşlerinde başvurusunda dile getirdikleri iddiaları yinelemişlerdir. Başvuranlar, sırasıyla 5.533, 3.763, 26.802, 9.327 ve 1.544 Amerikan Doları tutarında maddi zarara uğradıklarını iddia etmektedirler.
Buna karşın başvuranlar, başvuru dilekçelerinde, rakam belirtmeksizin manevi tazminat talebinde bulunmuş, AİHM ve yerel mahkemeler nezdinde yapmış oldukları masraf ve harcamaların ödenmesini talep etmişlerdir.
Başvuranlar, kendilerine tanınan süre içerisinde adil tazmin talebinde bulunmamışlardır. Hükümet, AİHM'den yerleşik içtihadına uygun olarak sözkonusu talepleri reddetmesini istemektedir.
AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini gözönünde bulundurarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, sırasıyla 5.533, 3.763, 26.802, 9.327 ve 1.544 Amerikan Doları'na tekabül eden aşağıdaki tutarların, maddi tazminat olarak başvuranlara ödenmesine karar vermiştir:
-Şevket Çağlar'a 4.332 Euro, -Ahmet Şimşek'e 2.946 Euro, -Dudu Aslan'a 20.984 Euro, -Duran Kekeç'e 7.302 Euro ve -Mustafa Karaman'a 1.208 Euro.
Manevi tazminat konusunda ise, AİHM davanın mevcut koşulları ışığında ihlal kararının başlı başına bir tazmin olacağını ifade etmektedir.
AİHM masraf ve harcamalar konusunda, AİHS'nin 41. maddesi alanında, gerçekliği, zorunluluğu ortaya konulan ve makul miktarlarda olan masraf ve harcamaların geri ödenebileceğini hatırlatmaktadır (Bkz.,diğerleri arasında, Nikolava-Bulgaristan no:31195/96).
Mevcut davada her ne kadar talebi belgelendirilmemiş olsa da, AİHM iç tüzüğünün 60. maddesi uyarınca tüm masraflarla birlikte başvuranlara toplu olarak 1.000 Euro ödenmesinin uygun olacağına karar vermiştir.
B. Gecikme Faizi
Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,
1. Ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi konusunda 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesine ilişkin şikayetin ve aynı zamanda AİHS'nin 6 § 1. maddesine ilişkin şikayetin kabuledilebilir olduğuna;
2. Başvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;
3. 1 Nolu Ek Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
4. AİHS'nin 6 § 1. maddesine yönelik yapılan şikayetin esası hakkında inceleme yapılmasının gerekli olmadığına;
5. İhlal kararının tespitinin manevi tazmin için yeterli olduğuna;
6. a) AİHS'nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, döviz kuru üzerinden Y.T.L.'ye çevrilmek üzere, Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara:
i. maddi tazminat olarak Şevket Çağlar'a 4.332 Euro (dört bin üç yüz otuz iki),
Ahmet Şimşek'e 2.946 Euro (iki bin dokuz yüz kırk altı) , Dudu Aslan'a
20.984 Euro (yirmi bin dokuz yüz seksen dört), Duran Kekeç'e 7.302 Euro
(yedi bin üç yüz iki), ve Mustafa Karaman'a 1.208 Euro (bin iki yüz sekiz)
ödenmesine;
ii. masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 1.000 Euro (bin) ödenmesine;
iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet tarafından, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
7. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine; karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AIHM'nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddelerine uygun olarak 13 Haziran 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy