(AİHS m. 10, 13, 41) (2935 S. K. m. 11) (430 S. KHK. m. 1)
(Başvuru No: 60608/00)
Strazburg
11 Nisan 2006
OLAYLAR
Başvuranlar, 1951 doğumlu Mehmet Emin Yıldız, 1948 doğumlu Ragıp Zarakolu, 1974 doğumlu Erdal Taş, 1956 doğumlu Hüseyin Akyol, 1977 doğumlu Metin Dağ, 1950 doğumlu İsmail Göldaş, 1944 doğumlu Veysi Kemal Sarisözen, 1970 doğumlu İsmet Bakaç, 1977 doğumlu Mevlüt Bozkur, 1975 doğumlu Mehmet Burtakuçin, 1958 doğumlu Kadri Kaya, 1976 doğumlu Naif Kılıç, 1979 doğumlu Nevroz Kurt, 1978 doğumlu Abdul Vahap Taş ve 1978 doğumlu Arslan Laleş İstanbul'da ikamet etmektedirler.
M. Emin Yıldız, 2000'de Yeni Gündem adlı ulusal gazetenin sahibidir. Hem kendi hem de gazete adına ve merkezi İstanbul'da olan ve söz konusu gazeteyi yayınlayan Ada Basın Yayın ve Yayıncılık Sanayi Limited Şirketi adına başvuruda bulunmuştur.
Diğer başvuranlar, olayların meydana geldiği dönemde sözkonusu gazetede çalışmaktaydı.
2000'de Yeni Gündem adlı gazete ilk defa 27 Mayıs 2000 tarihinde çıkmıştır.
Olağanüstü Hal (OHAL) Bölge Valisi 25 Ekim 1983 tarihli ve 2935 sayılı OHAL Kanunu'nun 11/e maddesinde yer verilen yönergelere dayanarak, 1 Haziran 2000 tarihinde zaman sınırı belirtmeksizin, söz konusu gazetenin ilgili bölgeye girişini, dağıtılmasını ve satılmasını yasaklayan bir kararname çıkarmıştır.
Söz konusu bu karar, 2 Haziran 2000 tarihinde gazetenin Diyarbakır sorumlusu Bozkur'a posta yoluyla tebliğ edilmiştir.
Dava konusu gazetenin dağıtılmasından sorumlu Birleşik Basın Dağıtım Şirketi'ne de belirtilmeyen bir tarihte söz konusu yasaklama kararı tebliğ edilmiştir.
Gazetenin Basın-Yayın Genel Müdürü Zarakolu, 3 Haziran 2000 tarihinde, dava konusu Valilik kararına karşı başvuruda bulunmuştur. Zarakolu, bunun için, dava konusu gazetenin yasaklanması kararının, ifade ve haber alma özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmektedir. Aynı şekilde, sınır bölgelerde gazetenin girişini ve dağıtılmasını engelleyerek OHAL bölgesinin dışına da yasaklamanın genişletilmesine itiraz etmektedir. Başvurusu kabul edilmemiştir.
HUKUK AÇISINDAN
I. AİHS'NİN 10. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, OHAL bölgesinde 2000'de Yeni Gündem adlı gazetenin girişinin ve dağıtılmasının yasaklanmasının, AİHS'nin 10. maddesi ihlal edilerek haber ve fikir alma özgürlüğü haklarına haksız yere müdahale oluşturduğunu savunmaktadırlar.
Hükümet bu iddiaya itiraz etmektedir.
AİHM, 10. maddenin, ne güdülen amacın niteliği ne de sözkonusu özgürlükten faydalandığı sırada tüzel ya da gerçek kişilerin oynadığı role göre ayrım yapmayarak, "her kişiye" ifade özgürlüğü sağladığını hatırlatmaktadır (Bkz. mutatis mutandis, Casado Coca-İspanya, 24 Şubat 1994 tarihli karar, A serisi no: 285, s. 16-17, § 35). 10. madde hükümleri, haberin içeriğinin yanı sıra dağıtılış şekilleri ile de ilgilidir. Zira bunlara getirilecek her türlü kısıtlama, haber alma ve verme hakkını etkilemektedir (Bkz. mutatis mutandis, Autronic AG-İsviçre, 22 Mayıs 1990 tarihli karar, A serisi no: 178, s. 23, § 47).
Ayrıca AİHM, Çetin ve diğerleri-Türkiye davasında benzer olaylar hakkında karar verme olanağının olduğunu ve bu nedenle farklı bir sonuca varmak için hiçbir neden görmediğini vurgulamaktadır. AİHM, böylece, yayının idari yollardan yasaklanması konusunda adli denetim yoksunluğunun, olası kötüye kullanımları engellemek için yeterli güvencelerden başvuranları mahrum bıraktığına kanaat getirmektedir. Dolayısıyla AİHM, söz konusu bu değerlendirmeler ışığında, 430 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 1/a ve 2935 sayılı Kanun'un 11/e maddelerinin getirdiği müdahalenin ve bu davada uygulanmasının, "demokratik bir toplumda gerekli" olarak değerlendirilemeyecekleri ve aranılan meşru amaç gerekliliklerini aştıkları sonucuna varmaktadır.
Dolayısıyla AİHS'nin 10. maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 13. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, OHAL Valisi kararına karşı başvuruda bulunmanın imkansızlığının, AİHS'nin 13. maddesi tarafından güvence altına alınan etkin başvuru hakkına ters düştüğünü savunmaktadırlar.
Hükümet, başvuranlarının iddialarına itiraz etmektedir.
AİHM, AİHS'nin 13. maddesinin Sözleşmede yer aldığı şekliyle hak ve özgürlüklerden faydalanmayı sağlayan, iç hukukta bir başvuru yolunun bulunmasını güvence altına aldığını hatırlatmaktadır. Bu hüküm, Sözleşmeye dayanan "savunulabilir şikayet"'in içeriğini incelemeye ve uygun telafi yolunu sunmaya yetkili kılan iç başvuru yolunun bulunmasını gerekli kılmaktadır (Bkz. Kudla-Polonya, no: 30210/96, § 157, AİHM 2000-XI). 13. maddenin Sözleşmeci Devletlere getirdiği yükümlülüğün içeriği, başvuranın şikayetinin niteliğine göre değişmektedir. Ancak 13. maddenin gerekli kıldığı başvuru yolu, hukukta olduğu kadar uygulamada da "etkin" olmalıdır (Bkz. örneğin, İlhan-Türkiye, no: 22277/93, § 97, AİHM 2000-VII).
Dava konusu gazete aleyhinde OHAL Valisi tarafından alınan tedbire ulusal mahkeme önünde itiraz etmek için iç hukukta başvuru yolunun bulunmaması gözönüne alındığında, AİHM, bu davada AİHS'nin 13. maddesinin ihlal edildiğine kanaat getirmektedir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Mehmet Emin Yıldız ve ADA Basın Yayın ve Yayıncılık Sanayi ortaklaşa dava konusu gazetenin yayınlanmasının yasaklanmasından doğan maddi zararın karşılanması için 38.000 Euro ve manevi zararlarının karşılanması için ise 10.000 Euro istemektedirler.
Diğer başvuranlar ise her birinin 2.000 Euro tutarında maddi zarara ve 3.000 Euro tutarında manevi zarara uğradığını iddia etmektedirler.
Hükümet, bu iddialara itiraz etmekte ve başvuranların iddia edilen zararları destekleyecek hiçbir kanıt sunmadıklarını savunmaktadır.
AİHM, elinde bulunan unsurları gözönüne alarak dava konusu gazetenin olası satışları üzerinde görüş bildiremeyeceği kanaatine varmaktadır. İddia edilen manevi zarar konusunda ise AİHM, hakkaniyete uygun olarak ve konuya ilişkin içtihadı ışığında, başvuranlara ortaklaşa 7.500 Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuranlar masraf ve harcamalar adı altında 5.110 Euro istemektedirler. Başvuranlar kanıt olarak masraflara ilişkin makbuzları ve avukatlarının ücret makbuzunu sunmaktadırlar.
Hükümet iddialara itiraz etmektedir.
AİHM, hakkaniyete uygun olarak, 1.500 Euro'dan Avrupa Konseyi'nin adli yardım adı altında ödediği 685 Euro düşürülerek, kalan miktarın ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.
C. Gecikme Faizi
Gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puan eklenecektir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,
1. AİHS'nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;
2. AİHS'nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;
3. . a) Bu kararın, AİHS'nin 44§2 maddesine göre kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden YTL'ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet'in başvuranlara,
i. manevi tazminat için 7.500 (yedi bin beş yüz) Euro;
ii. masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beş yüz ) Euro'dan adli yardım adı altında alınan 685 Euro düşürülerek kalan miktarı ödemesine;
iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine;
b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası'nın kredi faiz oranına üç puan eklemek suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;
4. Hakkaniyete uygun tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve 11 Nisan 2006 tarihinde, İçtüzüğün 77. maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy