Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 2001/70084 Esas 2006/ Karar

(AİHS m. 6)

(Başvuru No. 70084/01 ve 70085/01)

STRAZBURG

19 Eylül 2006


USUL

Davanın nedeni, Türk vatandaşları Selim Kabasakal ve Hasan Atar’ın (“başvuranlar”), İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme’nin (“AİHS”) 34. Maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne, 13 Aralık 2000 tarihinde yapmış olduğu 70084/01 ve 70085/01 nolu başvurulardır.

Başvuranları Ankara’da yaşayan H. Erdoğan ve L. Kanat temsil etmektedir.

Başvuranlar, kendilerini yargılayan Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri bir hakim bulunması nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil biçimde yargılanmadıklarını ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendilerine bildirilmediğini iddia etmişlerdir.

OLAYLAR

DAVANIN OLAYLARI

Sırasıyla 1979 ve 1977 doğumlu başvuranlar Selim Kabasakal ve Hasan Atar, AİHM’ye başvuru yaptıkları tarihte Ordu cezaevinde bulunmaktaydılar.

Başvuranlar, 11 Kasım 1998 tarihinde, Sivas Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı terörle mücadele şubesi tarafından, yasadışı TDP örgütüne üye oldukları gerekçesiyle gözaltına alınmışlardır.

18 Kasım 1998 tarihinde hakim huzuruna çıkarılmışlar ve tutuklu yargılanmalarına karar verilmiştir.

Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 31 Aralık 1998 tarihinde bir iddianame hazırlamış ve başvuranları, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. Maddesi uyarınca yasadışı örgüt üyeliğiyle suçlamıştır.

Mahkeme, 5 Şubat 1999 tarihinde, başvuranları dinlemiştir. Kabasakal kendisine yöneltilen suçlamaları kısmen kabul ettiğini ifade etmiştir. Bu bağlamda, diğer hususlar meyanında, TDP’nin silahlı güçlerine katılmak istediğini ve kırsal kesime doğru gitmekteyken, diğer sanıkla beraber gözaltına alındığını söylemiştir. Diğer başvuran Atar da, diğer hususlar meyanında, sanık Kabasakal ile birlikte örgütün kırsal kadrosuna katılamadan gözaltına alındığını ifade etmiştir. Atar örgütün üyesi değil sempatizanı olduğunu eklemiştir. Başvuranlar, polise verdikleri ifadeleri baskı altında verdiklerini öne sürerek reddetmişlerdir.

20 Nisan 1999 tarihinde, Kabasakal, sözkonusu örgütün üyesi olmadığını ve örgütün hiçbir eylemine katılmadığını, ayrıca örgüt üyeleriyle yapılacak bir toplantıya katılamadan gözaltına alındığını belirtmiştir.

13 Temmuz 1999 tarihinde yapılan duruşmada, askeri hakimin yerine getirilen sivil hakim, ilk kez, davayı gören mahkemenin üyesi olarak bulunmuştur. Bu duruşmada ve 10 Ağustos 1999 tarihinde yapılan bir sonraki duruşmada, mahkeme, usule ilişkin bazı kararlar almış ve sanıkları dinlemiştir.

12 Ekim 1999 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı, başvuranların, Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. Maddesi ile 3713 Sayılı Kanunun 5. Maddesi uyarınca suçlu bulunup, mahkum edilmelerini talep etmiştir.

Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi, 26 Ekim 1999 tarihinde, başvuranları suçlu bulmuş ve on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıştır.

Başvuranlar, 6 Aralık 1999 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararının temyizi için Yargıtay’a başvurmuşlardır. Başvuranlar, dilekçelerinde, iç hukuku dayanak alan argümanlar sunmuşlar ve özellikle polise verdikleri ifadelerin gerçek olmadığını ileri sürmüşlerdir.

5 Haziran 2000 tarihinde yapılan duruşmanın ardından, Yargıtay, başvuranların temyiz talebini reddetmiş ve ilk derece mahkemesinin kararını onamıştır. Yargıtay’ın bu kararı, başvuranların vekili gıyabında, 14 Haziran 2000 tarihinde ilan edilmiştir.

Başvuranlar, belirlenemeyen bir tarihte cezaevinden salıverilmişlerdir.

HUKUK

I. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar, davalarını gören Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle adil biçimde yargılanmadıklarından şikayetçi olmuşlardır. Ayrıca, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin kendilerine bildirilmediğini, dolayısıyla karşı iddialarını sunma olanağından yoksun bırakıldıklarını belirtmişlerdir. Başvuranlar, AİHS’nin 6. Maddesi’nin 1. fıkrası ile 3. fıkrasının (b) bendine dayanmışlardır.

AİHM, bu şikayetlerin yalnız 6 § 1. Madde bakımından incelenmesi gerektiğini kaydetmektedir. Bu maddeye göre:

“Herkes, … kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

Hükümet, 18 Haziran 1999 tarih ve 4388 Sayılı Kanun uyarınca, AİHS’nin koşullarını yerine getirmek amacıyla, Devlet Güvenlik Mahkemeleri heyetlerinden askeri hakimlerin çıkarılmaları için düzenlemeler yapıldığını belirtmiştir. Bununla bağlantılı olarak, Hükümet, bu davada, Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde bulunan askeri yargıcın, başvuranların avukatı davanın esaslarına ilişkin savunmalarını sunmadan önce zaten sivil bir hakimle değiştirildiğine ve başvuranların üç sivil hakimden oluşan Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından suçlu bulunduğuna işaret etmiştir.

Başvuranlar Hükümet’in argümanlarını kabul etmemişlerdir. Özellikle, Erzurum Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, askeri hakimin iştirak ettiği işlemleri, askeri hakimin yerine sivil hakim getirildikten sonra yinelemediğini belirtmiştir.

AİHM, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nde görev yapan askeri hakimlerin statüleriyle ilgili belirli bazı yönlerin, bu hakimlerin yürütmeden bağımsızlıklarını şüpheli kıldığı kanısındadır (bkz. Incal - Türkiye, § 68 ve Çıraklar - Türkiye, § 39). AİHM, ayrıca, Öcalan - Türkiye davasında da, askeri hakim, ilgili cezai yargılamalarda yürürlükte olmaya devam eden ara kararlara iştirak ettiğinde, bu yargılamalar sırasında, karar verilmeden önce, askeri hakimin sivil hakimle değiştirilmesinin, başvuranın davayı gören mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili haklı olarak sahip olduğu endişeleri, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nde sonradan izlenen usullerin bu endişeleri yeterince bertaraf ettiği belirlenmediği sürece, ortadan kaldırmayı sağlamadığı sonucuna varmıştır.

Bu davada, AİHM, askeri hakimin, 13 Temmuz 1999 tarihinde mahkeme heyetinden çıkarılmadan önce, bir hazırlık duruşması ile esas hakkında altı duruşmada yer aldığını kaydeder. Bu duruşmalarda, ulusal mahkeme, hem başvuranlar da dahil sanıkları hem de şahitliği başvuranların davasıyla bağlantısı olmayan bir tanığı pek çok kez dinlemiştir. Ayrıca, ulusal mahkeme, usule ilişkin ikinci derece tedbirler de almıştır. Öte yandan, ulusal mahkeme, bu duruşmalar sırasında, önem taşıyan, özellikle de başvuranların savunma hakları yararına hiçbir ara karar almamıştır. Bu bağlamda, AİHM, askeri hakimin yerini sivil hakim aldıktan sonra, ulusal mahkemenin, esas hakkında beş duruşma daha yaptığını ve bu duruşmalar sırasında başvuran da dahil sanıkları birkaç kez dinlediğini kaydeder. Ayrıca, hem Cumhuriyet Savcısı’nın hem de başvuranların nihai görüş ve savunmaları, üç sivil hakimden oluşan mahkeme heyeti huzurunda okunmuştur. Bu nedenle, özellikle askeri yargıcın sivil hakimle değiştirilmesinin öncesi ve sonrasında yapılan adli işlemlerin her birinin önemini gözönüne alarak, AİHM, bu davada askeri yargıcın iştirak ettiği işlemlerin hiçbirisinin, askeri yargıcın gitmesinin ardından acilen yenilenmeyi gerektirmediği sonucuna varmıştır (bkz. Ceylan - Türkiye, 68953/01).

Dava bütün olarak yorumlandığında, AİHM, davanın özel koşullarında, dava sona ermeden askeri yargıcın sivil hakimle değiştirilmesinin, başvuranların davayı gören mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığıyla ilgili haklı olarak sahip olduğu endişeleri ortadan kaldırdığı sonucuna varmıştır (Yılmaz - Türkiye, 62230/00).

Dolayısıyla, bu başlık altında, AİHS’nin 6 § 1. Maddesi ihlal edilmemiştir.

B. Yargılamanın hakkaniyete uygunluğu

Hükümet, Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin bağlayıcı nitelik taşımadığını ve bunun, genellikle, ilk derece mahkemesinin kararının onanması mı yoksa bozulması mı gerektiğini kısaca ifade eden bir sayfalık bir belge olduğunu öne sürmüştür. Hükümet, Yargıtay Kanunu’nun 99. Maddesi uyarınca, Yargıtay’a sunulmuş tüm belgelerin taraflarca incelenebilmesi nedeniyle, başvuranların, Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı görüşlerini telefon veya faks yoluyla ya da bizzat kendilerinin öğrenebileceğine işaret etmiştir.

Başvuranlar Hükümet’in argümanlarını reddetmiştir. Özellikle, Cumhuriyet Başsavcısı’nın tebliğnamesinin içeriğini ilk kez Yargıtay’da yapılan duruşma sırasında öğrendiklerinden ötürü, savunmalarını hazırlamak için yeterli süreye sahip olmadıklarını iddia etmişlerdir.

AİHM, aynı şikayeti geçmişte de incelediğini ve AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiği sonucuna vardığını kaydeder (bkz. Abdullah Aydın - Türkiye (no.2) 63739/00 ve Ayçoban ve Diğerleri - Türkiye, 42208/02, 43491/02 ve 43495/02).

AİHM bu davayı incelemiş ve yukarıda bahsedilen davalarda tespit ettiklerinden sapmasını gerektirecek özel koşullar tespit etmemiştir.

Buna göre, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı görüşlerinin başvuranlara bildirilmemesi nedeniyle, AİHS’nin 6 § 1. Maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

AİHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Başvuranlar, toplam olarak, maddi zararları için 30.000 Euro, manevi zararları için ise 20.000 Euro talep etmişlerdir.

Hükümet görüş belirtmemiştir.

Başvuranların maruz kaldıklarını iddia ettikleri maddi zararla ilgili olarak ise, AİHM, başvuranların bu taleplerini destekleyici hiçbir makbuz veya belge ibraz edemediklerini kaydeder. Buna göre, AİHM, bu talebi reddeder.

AİHM, ayrıca, ortada bir ihlal olduğunun tespit edilmesinin, başvuranların maruz kaldığı her türlü manevi zarar için başlı başına yeterli tazmin teşkil ettiği kanısındadır (bkz. Parsil - Türkiye, 39465/98 ve yukarıda kaydedilen, Ayçoban ve Diğerleri § 32).

B. Mahkeme masrafları

Başvuranlar, avukatlık masrafları için 10.000 Euro, hem ulusal mahkemelerde hem de AİHM’de meydana gelen mahkeme masrafları için ise 1000 Euro talep etmişlerdir. Başvuranlar, taleplerini, Ankara Barolar Birliği’nin tavsiye ettiği asgari ücret tarifesine dayandırmışlardır. Öte yandan, taleplerini desteklemek için herhangi bir makbuz veya belge sunmamışlardır.

Hükümet görüş bildirmemişlerdir.

AİHM’nin içtihadına göre, mahkeme masrafları, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı ve makul bir meblağ olduğu takdirde başvurana geri ödenir. Bu davada, AİHM, sahip olduğu bilgiler ve yukarıda bahsedilen ölçütler ışığında, iç hukuktaki süreçte oluşan mahkeme masraflarının karşılanması talebini reddetmiş ve başvurana, AİHM’de açılan dava için 1000 Euro tutarında tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıştır.

C. Gecikme faizi

AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiştir.

BU NEDENLERLE, AİHM OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvuranlara karşı açılan davanın bir bölümünde Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edilmediğine;

2. Cumhuriyet Başsavcısı’nın Yargıtay’a sunduğu tebliğnamenin başvuranlara bildirilmemesiyle ilgili olarak AİHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu Devlet’in, mahkeme masrafları için 1000 Euro (bin euro) yargılama masraflarının, AİHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden Sorumlu Devlet’in ulusal para birimine çevirip, ek olarak bu miktarlara tabi olacak her türlü vergiyi başvuranlara ödemesine;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Başvuranların adil tazmin taleplerinin geri kalanının reddine

KARAR VERİR.

İşbu karar, İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve 3. fıkraları uyarınca 19 Eylül 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir. (¤¤)


Full & Egal Universal Law Academy