(Başvuru no:11804/02)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
22 HAZİRAN 2006
İşbu karar Sözleşme 'nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 11804/02 başvuru nolu davanın nedeni, Türk vatandaşı Cevdet Ayaz, Necat Özbey, Ramazan Şahin, Ziya Uçar, Harun Uçar, Mahir Korkmaz, Nuri Temel, Şeref Yalçın, Nadir Yıldız, Salih Özkan, Şenay Yıldız, Filiz Artuk ve Enver Gündüz'ün (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) 15 Ağustos 2001 tarihinde, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleşmesi'nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur. Başvuranlar, AİHM önünde Diyarbakır Barosu avukatlarından M.S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
Başvuranlar Cevdet Ayaz, Necat Özbey, Ramazan Şahin, Ziya Uçar, Harun Uçar, Mahir Korkmaz, Nuri Temel, Şeref Yalçın, Nadir Yıldız, Salih Özkan, Şenay Yıldız ve Filiz Artuk sırasıyla 1973, 1972, 1973, 1968, 1964, 1978, 1968, 1949, 1978, 1968, 1973 ve 1970 doğumlu olup, Muş, Diyarbakır, Ergani, Kulp, Yaylak, Çınar, Mardin, Yeniköy, Mardin, Bismil, Muş, Şırnak ve Diyarbakır'da ikamet etmektedirler.
Cevdet Ayaz, Muş Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi polisleri tarafından 9 Nisan 2001 tarihinde yürütülen operasyon çerçevesinde yakalanarak gözaltına alınmıştır.
Aynı gün Necat Özbey, Ramazan Şahin, Ziya Uçar, Harun Uçar ve Mahir Korkmaz Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi polisleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmışlardır.
Nuri Temel, 11 Nisan 2001 tarihinde, Mardin Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.
Şeref Yalçın ve Nadir Yıldız, 12 Nisan 2001 tarihinde Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından yakalanarak gözaltına alınmışlardır.
Salih Özkan, 13 Nisan 2001 tarihinde, Erzincan Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.
Aynı gün Şenay Yıldız ve Filiz Artuk, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi tarafından yakalanarak gözaltına alınmışlardır.
Başvuranlar, yasadışı örgüt PSK-KDP'ye (Kürdistan Devrimci Partisi) mensup olmakla suçlanmışlardır.
Emniyet Müdürlükleri'nin talebi üzerine Ziya Uçar, Harun Uçar, Ramazan Şahin, Mahir Korkmaz, Necat Özbey ve Cevdet Ayaz'ın gözaltı süreleri altı gün uzatılmıştır. Diğer başvuranların gözaltı süreleri iki gün uzatılmıştır.
Silopi Emniyet Müdürlüğü polisleri, 17 Nisan 2001 tarihinde başvuranların ifadelerini almışlardır.
Başvuranlar, 18 Nisan 2001 tarihinde Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından dinlendikten sonra Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) yedek hakimi tarafından dinlenmişlerdir.
Aynı gün DGM, Cevdet Ayaz, Mahir Korkmaz, Ramazan Şahin, Ziya Uçar ve Necat Özbey'in tutuklu yargılanmasına karar vermiştir. DGM Harun Uçar, Nuri Temel, Şeref Yalçın, Salih Özkan, Şenay Yıldız, Filiz Artuk ve Nadir Yıldız'ın serbest bırakılmasına karar vermiştir.
HUKUK AÇISINDAN
I. AİHS'NİN 5§3 VE 4 MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, AİHS'nin 5§3 ve 4 maddesinin güvence altına aldığı haklarının ihlal edildiğinden şikayetçi olmaktadırlar.
A. Kabul edilebilirlik Hakkında
Hükümet, AIHM'yi iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle başvuruyu reddetmeye davet etmektedir. Hükümet, başvuranların, gözaltı süresine ve gözaltına alınmalarının yasal olup olmadığına itiraz etmek amacıyla yetkili ulusal mahkemelere hiçbir zaman başvurmadıklarını savunmaktadır.
Başvuranlar, dava konusu tedbirlerin o dönemde yürürlükte olan mevzuata uygun olarak alındığından dolayı, her türlü hukuki girişimin başarısızlıkla sonuçlanacağını savunmaktadırlar.
AİHM, buna benzer itirazı Öcalan-Türkiye kararında reddettiğini hatırlatmaktadır. AİHM, daha önceden verdiği karara aykırı bir karar vermek için hiçbir gerekçe görmemekte ve dolayısıyla Hükümet'in itirazını reddetmektedir.
AİHM, içtihadından çıkan kriterler ışığında ve elinde bulunan unsurları göz önüne alarak, başvurunun geri kalan kısmının esastan incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. Sonuç itibariyle AİHM, başvurunun hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle ters düşmediği tespitinde bulunmaktadır.
B. Esas Hakkında
1. 5§3 maddesine göre yapılan şikayet
Başvuranlar gözaltı süresinin uzunluğundan şikayetçi olmaktadırlar.
Hükümet, o dönemde yürürlükte olan mevzuatın öngördüğü süre sınırını aşmadan kanunlara uygun olarak başvuranların gözaltına alındıklarını vurgulamaktadır.
AİHM, Cevdet Ayaz, Ziya Uçar, Ramazan Şahin, Harun Uçar, Mahir Korkmaz ve Necat Özbey'in gözaltı süresinin dokuz gün, Nuri Temel'in yedi gün, Şeref Yalçın ve Nadir Yıldız'ın altı gün ve Salih Özkan, Şenay Yıldız ve Filiz Arturk'un beş gün olduğunu belirtmektedir.
AİHM, Brogan ve diğerleri-Birleşik Krallık (29 Kasım 1988 tarihli karar) kararında, adli müdahale olmaksızın dört gün altı saatlik gözaltı süresinin, teröre karşı toplumu koruma maksadı taşısa da, 5§3 maddesinde belirlenen kesin zaman sınırlarını aştığına karar verdiğini hatırlatmaktadır.
AİHM, hakim önüne çıkarılmadan başvuranların bu kadar uzun süre tutulu bulundurulmalarının gerekli olduğunu kabul edemez.
Dolayısıyla AİHS'nin 5§3 maddesi ihlal edilmiştir.
2. 5§4 maddesine göre yapılan şikayet
Başvuranlar, gözaltı sürelerine itiraz edebilecekleri etkili başvuru yolunun bulunmamasından şikayetçi olmaktadırlar.
AİHM, daha önce bu davanınkine benzer soruları gündeme getiren başka davalar da incelemiş ve 5§4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Bkz. diğerleri arasında Öcalan ve Salak ve diğerleri kararları).
AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığına kanaat getirmektedir. AİHM, içtihadın bulunmamasının, uygulamada sözü edilen başvurunun hâlihazırdaki belirsizliğini ortaya koyduğunu tespit etmektedir.
Sonuç olarak AİHS'nin 5§4 maddesi ihlal edilmiştir.
II. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat
Başvuranların her biri, uğradığı manevi zarar adı altında 15.000 Euro talep etmektedir.
Hükümet, abartılı bulduğu bu iddialara itiraz etmektedir.
AİHM, başvuranların ihlal sonucunun yeterince telafi edemediği manevi zarara uğradıklarını kabul etmektedir. Dolayısıyla AİHM, hakkaniyete ve içtihadına uygun olarak;
- başvuranlar Cevdet Ayaz, Ziya Uçar, Ramazan Şahin, Harun Uçar, Mahir Korkmaz ve Necat Özbey'in her birine 2.500 Euro; Nuri Temel'e 1.500 Euro;
- başvuranlar Şeref Yalçın ve Nadir Yıldız'ın her birine 1.000 Euro;
- başvuranlar Salih Özkan, Şenay Yıldız ve Filiz Arturk'un her birine 500 Euro
olmak üzere toplam 20.000 Euro'nun başvuranlara ödenmesine karar vermiştir.
B. Masraf ve Harcamalar
Başvuranlar, mahkeme ve avukat masrafları için 7.680 Euro istemektedirler. Bunun için başvuranlar ücret makbuzları sunmaktadırlar.
Hükümet iddiaları abartılı bulmaktadır.
AİHM içtihadına göre, bir başvurana masraf ve harcamalar ancak, gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece ödenir. Bu davada AİHM, elinde bulunan unsurları ve yukarıda belirtilen kriterleri göz önüne alarak AİHM önündeki yargılama için 3.000 Euro'nun başvuranlara ortaklaşa ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmektedir.
C. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvurunun geri kalan kısmının kabul edilebilir olduğuna;
2. AİHS'nin 5§3 ve 4 maddesinin ihlal edildiğine;
3. a) AİHS'nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet'in;
i. manevi tazminat için
- başvuranlar Cevdet Ayaz, Ziya Uçar, Ramazan Şahin, Harun Uçar, Mahir Korkmaz ve Necat Özbey'in her birine 2.500 (iki bin beş yüz) Euro;
- Nuri Temel'e 1.500 (bin beş yüz) Euro;
- başvuranlar Şeref Yalçın ve Nadir Yıldız'ın her birine 1.000 (bin) Euro;
- başvuranlar Salih Özkan, Şenay Yıldız ve Filiz Arturk'un her birine 500 Euro;
ii. masraf ve harcamalar için başvuranlara ortaklaşa 3.000 (üç bin) Euro;
iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine,
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet'in, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
4. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;
KARAR VERMİŞTİR.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM İçtüzüğü'nün 77§§ 2 ve 3 maddesine uygun olarak 22 Haziran 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy