(AİHS m. 6, 35, 44)
(Başvuru no:23918/02, 23919/02, 23921/02, 23922/02, 23924/02, 23928/02, 23933/02, 23936/02, 23941/02, 23943/02, 23946/02, 23949/02, 23956/02, 23958/02 ve 23966/02)
KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ
STRAZBURG
14 Haziran 2007
İşbu karar AIHS 'nin 44§2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (23918/02, 23919/02, 23921/02, 23922/02, 23924/02, 23928/02, 23933/02, 23936/02, 23941/02, 23943/02, 23946/02, 23949/02, 23956/02, 23958/02 ve 23966/02) başvuru nolu 15 davanın nedeni aşağıda başvuru tarihlerinin yer aldığı tabloda isimleri geçen bu ülke vatandaşlarının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AIHM) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış oldukları başvurudur.
Başvuranlar, AİHM önünde İstanbul Barosu avukatlarından Umut Yeniocak tarafından temsil edilen M.Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak isimli başvuranlar hariç İskenderun Barosu avukatlarından Ş. Ensari ve M. Ensari tarafından temsil edilmektedirler.
OLAYLAR
I. DAVA KOŞULLARI
Karayolları Genel Müdürlüğü, 1993 yılında başvuranlara ait olan ve İskenderun'da bulunan taşınmazları otoyol yapılması amacıyla kamulaştırmıştır.
İdare tarafından ödenen bedelde anlaşmazlık doğması üzerine başvuranlar, kamulaştırma bedelinin arttırılması talebiyle İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvuruda bulunmuşlardır. İskenderun Asliye Hukuk Mahkemesi, taşınmazların İdare'ye devredildiği tarihten itibaren hesaplanmak üzere yıllık %30 oranındaki yasal gecikme faizi ile birlikte ek kamulaştırma bedellerinin ödenmesine karar vermiştir.
Bu kararlar 1998 tarihinde Yargıtay tarafından onanmış ve kesinleşmiştir.
İdare, mahkeme kararlarının kesinleştiği tarihten yaklaşık iki sene sonra sözkonusu ek kamulaştırma bedellerini başvuranlara ödemiştir.
Ödemeye ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır:
Başvuranların isimleri Karar tarihi Türk Lirası cinsinden ek kamulaştırma bedelleri
(T.L.) (gecikme faizleri ve avukat masrafları
Dahil değildir)
Yargıtay karar tarihleri Ödemenin yapıldığı tarihler Yıllık % 30 gecikme faizi ile
birlikte hesaplanan ek kamulaştırma bedelleri (T.L.)
15 başvurunun yapıldığı tarih: 26 Haziran 2000
Başvuru no:23918/02
Mehmet Has 03.07.1998 2.343.600.000 21.09.1998 13.04.2000 6.343.670.000
Başvuru no: 23919/02
Hasan Ak
İbrahim Ak
Ali Ak (Mehmet oğlu)
Ahmet Ak
İsmet Ak
Ali Ak (Osman oğlu)
Doğan Sönmez
Redife Soyak 10.12.1997 23.387.145.000 15.09.1998 13.04.2000 62.644.338.000
Kemal Soyak
Meral Bönceoğlu
Ayfer Balcı
Yaşar Emre Soyak
Kasım Soyak
Başvuru no:23921/02
Elife Söylemez 24.06.1998 3.652.169.000 21.09.1998 13.04.2000 10.082.006.000
Başvuru no:23922/02
Vasil Todurga 24.06.1998 1.795.235.000 21.09.1998 13.04.2000 4.909.640.000
Başvuru no:23924/02
Hüsamettin Aygören
Mehmet Yeniocak
Nizer Yeniocak 03.07.1998 9.369.750.000 21.09.1998 13.04.2000 25.520.306.000
Başvuru no: 23928/02
Ali Gül 03.07.1998 1.228.200.000 21.09.1998 13.04.2000 3.388.173.000
Başvuru no: 23933/02
Mehmet Hadi Alan 03.07.1998 3.104.939.000 21.09.1998 13.04.2000 8.399.191.000
Başvuru no: 23936/02
Hasan Güran Ahmet Güran 03.07.1998 1.883.700.000 21.09.1998 13.04.2000 5.140.299.000
Başvuru no:23941/02
Fatih Alpay 18.06.1998 2.131.200.000 21.09.1998 13.04.2000 5.752.066.000
Başvuru no:23943/02
İlyas Konur 24.06.1998 2.249.600.000 15.09.1998 13.04.2000 6.130.048.000
Başvuru no: 23946/02
Saadet Şerbetçi 24.06.1998 1.918.588.000 21.09.1998 13.04.2000 5.288.149.000
Başvuru no:23949/02
Adil Sayın Kadriye Sayın 18.06.1998 1.520.900.000 21.09.1998 13.04.2000 4.173.108.000
Başvuru no: 23956/02
Fevzi Doğru Gülnaz Arslan Seyhan Doğru Zekiye Sapan 24.06.1998 2.940.639.000 21.09.1998 13.04.2000 8.068.581.000
Başvuru no: 23958/02
Hasan Çetinoğlu
Mehmet Çetinoğlu
Musa Çirkin
Hatice Dinç
Mehmet Dinç
Cengiz Dinç
Nuray Karaca
Tülay Altan 24.06.1998 32.853.375.000 21.09.1998 13.04.2000 89.334.384.000
Başvuru no. 23966/02
Şerif Güneş Recep Ertan 27.05.1998 62.571.600.000 21.09.1998 02.05.2000 168.205.881.000
HUKUK AÇISINDAN
I. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ
Davaların esasa ilişkin olaylarının ve ortaya çıkardıkları soruların benzerliğini dikkate alan AİHM, İç Tüzüğü'nün 42 § 1. maddesi uyarınca birleştirilmelerine karar vermiştir.
II. EK 1 NOLU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin iki yönden ihlal edildiğini ileri sürmektedirler. Başvuranlar bir taraftan arazilerin Devlet'e devredildiği 1996 tarihinden sonra ödenmesi gereken ilk kamulaştırma bedelinin, başvurulara göre değişen sürelerde olmak üzere iki ila üç yıl geç ödenmesinden, diğer taraftan ise olayların meydana geldiği dönemde yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalan gecikme faizleri nedeniyle kamulaştırmayı yapan İdare tarafından geç ödenen ek kamulaştırma bedellerinin değer kaybetmesinden dolayı şikayetçi olmaktadırlar.
A. Kabuledilebilirlik Hakkında
AİHM, şikayetin Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesine ilişkin olan kısmı ile ilgili olarak, başvurulara göre değişen zamanlarda olmak üzere iki ila üç yıllık bir dönemin sözkonusu olduğunu ve bu dönemin kamulaştırma kararının tapu kayıtlarına tescil edildiği tarih ile arazilerin 1996 yılında Devlet'e devredilmesinin ardından ilk tazminatın ödendiği tarih arasında bulunduğunu kaydetmektedir. Bu zaman zarfında başvuranlar, kamulaştırma kararının tapu kayıtlarına tescil edilmesinden sonra gerçek Hakları sınırlanmış olsa da mülklerinden istifade etmişlerdir. Bu türden bir sınırlamanın başvuranları zarara uğrattığı varsayılsa bile (örneğin mülkün üçüncü kişilere satılamaması gibi), başvuranlar tarafından bu türden bir zarara uğradıkları iddiasıyla ulusal mahkemeler önünde herhangi bir girişimde bulunulmamış olması sebebiyle başvurunun bu kısmı iç hukuk yollarının tüketilmesi ilkesi ile ters düşmektedir (Akgün-Türkiye (karar), no: 35361/02, 27 Ekim 2002; Karaman ve Beyazıt-Türkiye, no: 73739/01, 4 Temmuz 2006). Sonuç olarak AİHM başvurunun yalnızca ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesine ilişkin olan kısmını inceleyecektir.
Bu bakımdan Hükümet, başvuranlar tarafından icra davası açılmadığı gerekçesiyle AİHS'nin 35 § 1. maddesi uyarınca iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir.
AİHM, hukuki yargılama sonucunda Devlet'ten alacağı bulunan bir kimseden, tazminat elde etmek amacıyla icra davası başlatmasını istemenin uygun olmayacağına dair içtihadını hatırlatmaktadır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02, 27 Mayıs 2004, ve Karahalios-Yunanistan, no: 62503/00, 11 Aralık 2003). Bu nedenle Hükümet tarafından dile getirilen itirazın kabuledilmesi mümkün değildir.
AİHM, içtihadından doğan kriterler ışığında (Bkz. özellikle Akkuş kararı) ve elinde bulunan unsurların tümünü gözönüne alarak başvurunun esastan incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. AİHM sonuç itibariyle başvurunun başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile ters düşmediğini tespit etmektedir.
B. Esas Hakkında
AİHM, bu davadakine benzer sorunların gündeme geldiği birçok dava incelediğini ve bunların Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlali yönünde sonuçlandığını belirtmektedir (Bkz. Akkuş kararı ve Aka kararı).
AİHM, mevcut davayı incelemiş ve Hükümet'in davayı farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıştır. Ulusal mahkemelerin kararına göre kamulaştırmayı yapan İdare tarafından başvuranlara verilmesi gereken ek tazminatın ödenmesindeki gecikme, başvuranları, mülklerinin kamulaştırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha sokmuştur. Sözkonusu davanın toplam fiili süresi ile ikiye katlanan bu gecikme, AİHM'yi, başvuranların genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan alışılmışın dışında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düşünmeye sevk etmektedir.
Sonuç olarak Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.
III. AİHS'NİN 6. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA
Başvuranlar, adli yargılama süresinin AİHS'nin 6 § 1. maddesini ihlal ettiğinden dolayı şikayetçi olmaktadırlar.
AİHM, AİHS'nin 35 § 3. maddesi uyarınca başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmadığına kanaat getirmektedir. Başvuruda başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır. AİHM, 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesine ilişkin vardığı sonuç göz önüne alındığında sorunun AİHS'nin 6 § 1. maddesi açısından tekrar incelenmesine gerek olmadığına kanaat getirmektedir.
IV. AİHS'NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI HAKKINDA
A. Tazminat, Masraf ve Harcamalar
Başvuranlar maddi ve manevi tazminat ve AİHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için çeşitli miktarlarda tazminat talep etmektedirler.
Hükümet bu iddialara karşı çıkmaktadır.
AİHM, Akkuş kararında benimsenen hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında başvuranlara aşağıda yer alan miktarlarda tazminat ödenmesine karar vermiştir:
Başvuru no Başvuran(lar) Hükmedilen tutar (Euro)
23918/02 Mehmet Has 3.102
23919/02 Hasan Ak
İbrahim Ak
Ali Ak (Mehmet oğlu)
Ahmet Ak
İsmet Ak Toplu olarak
Ali Ak (Osman oğlu) 32.350
Doğan Sönmez
Redife Soyak
Kemal Soyak
Meral Bönceoğlu
Ayfer Balcı
Yaşar Emre Soyak
Kasım Soyak
23921/02 Elife Söylemez 4.787
23922/02 Vasil Todurga 2.089
23924/02 Hüsamettin Aygören
Mehmet Yeniocak
Nizer Yeniocak Toplu olarak 13.952
23928/02 Ali Gül 1.614
23933/02 Mehmet Hadi Alan 4.433
23936/02 Hasan Güran Ahmet Güran Toplu olarak
2.405
23941/02 Fatih Alpay 2.641
23943/02 İlyas Konur 2.665
23946/02 Saadet Şerbetçi 2.339
23949/02 Adil Sayın Kadriye Sayın Toplu olarak
2.047
23956/02 Fevzi Doğru Gülnaz Arslan Seyhan Doğru Zekiye Sapan Toplu olarak 3.660
23958/02 Hasan Çetinoğlu
Mehmet Çetinoğlu
Musa Çirkin
Hatice Dinç
Mehmet Dinç
Cengiz Dinç
Nuray Karaca
Tül ay Altan Toplu olarak 49.234
23966/02 Şerif Güneş Recep Ertan Toplu olarak 93.592
Manevi tazminatla ilgili olarak AIHM, ihlal tespitinin kendisinin adil tazmin için başlı başına yeterli olduğuna kanaat getirmektedir.
AİHM elindeki mevcut unsurlar ve bu konudaki içtihat uyarınca başka bir avukat tarafından temsil edilen Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak isimli başvuranlar hariç masraf ve harcamalar için başvuranlara toplu olarak 2.000 Euro ödenmesine, Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak isimli başvuranlara ise toplu olarak 300 Euro ödenmesine karar vermiştir.
B. Gecikme Faizi
AİHM, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AIHM OYBİRLİĞİYLE,
1. Başvuruların birleştirilmesine;
2. AİHS'nin 6 § 1. maddesine ve Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesine ilişkin olarak dile getirilen şikayetin ikinci kısmının kabuledilebilir olduğuna;
3. Ek 1 Nolu Protokol'ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;
4. AİHS'nin 6 § 1. maddesine ilişkin olarak dile getirilen şikayetin ayrıca incelenmesinin gerekli olmadığına;
5. a) AİHS'nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası'na çevrilmek üzere ve her türlü vergiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet tarafından başvuranlara:
i. maddi tazminat olarak:
-Mehmet Has'a (başvuru no: 23918/02) 3.102 Euro (üç bin yüz iki) ödenmesine;
-Hasan Ak, İbrahim Ak, Ali Ak (Mehmet oğlu), Ahmet Ak, İsmet Ak, Ali Ak (Osman oğlu), Doğan Sönmez, Redife Soyak, Kemal Soyak, Meral Bönceoğlu, Ayfer Balcı, Yaşar Emre Soyak, Kasim Soyak'a (başvuru no: 23919/02) toplu olarak 32.350 Euro (otuz iki bin üç yüz elli) ödenmesine;
-Elife Söylemez'e (başvuru no: 23921/02) 4.787 Euro (dört bin yedi yüz seksen yedi) ödenmesine;
-Vasil Todurga'ya (başvuru no: 23922/02) 2.089 Euro (iki bin seksen dokuz) ödenmesine;
-Hüsamettin Aygören, Mehmet Yeniocak ve Nizer Yeniocak'a (başvuru no: 23924/02) toplu olarak 13.952 Euro (on üç bin dokuz yüz elli iki) ödenmesine;
-Ali Gül'e (başvuru no:23928/02) 1.614 Euro (bin altı yüz on dört) ödenmesine;
-Mehmet Hadi Alan'a (başvuru no:23933/02) 4.433 Euro (dört bin dört yüz otuz üç) ödenmesine;
-Hasan Güran ve Ahmet Güran'a (başvuru no: 23936/02) 2.405 Euro (iki bin dört yüz beş) ödenmesine;
-Fatih Alpay'a (başvuru no:23941/02) 2.641 Euro (iki bin altı yüz kırk bir) ödenmesine;
-İlyas Konur'a (başvuru no: 23943/02) 2.665 Euro (iki bin altı yüz altmış beş) ödenmesine;
-Saadet Şerbetçi'ye (başvuru no: 23946/02) 2.339 Euro (iki bin üç yüz otuz dokuz) ödenmesine;
-Adil Sayın ve Kadriye Sayın (başvuru no: 23949/02) 2.047 Euro (iki bin kırk yedi) ödenmesine;
-Fevzi Doğru ve Gülnaz Arslan (Sapan), Seyhan Doğru ve Zekiye Sapan'a (başvuru no: 23956/02) 3.660 Euro (üç bin altı yüz altı) ödenmesine;
-Hasan Çetinoğlu, Mehmet Çetinoğlu, Musa Çirkin, Hatice Dinç, Mehmet Dinç, Cengiz Dinç, Nuray Karaca ve Tülay Altan (Dinç) (başvuru no: 23958/02) 49.234 Euro (kırk dokuz bin iki yüz otuz dört) ödenmesine;
-Şerif Güneş ve Recep Ertan'a (başvuru no: 23966/02) toplu olarak 93.592 Euro (doksan üç bin beş yüz doksan iki) ödenmesine;
ii. masraf ve harcamalar için Nizer Yeniocak ve Mehmet Yeniocak'a toplu olarak 300 Euro (üç yüz) ve diğer başvuranlara toplu olarak 2.000 Euro (iki bin) ödenmesine;
iii. yukarıdaki miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet'in, Avrupa Merkez Bankası'nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;
6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddedilmesine;
Karar vermiştir.
İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AIHM İçtüzüğü'nün 77 §§ 2 ve 3 maddesi gereğince 14 Haziran 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy