Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi .A.İ.H.M. 2002/28167 Esas 2005/ Karar

(AİHS. m. 44, 6, 35, 41)

(Başvuru no: 28167/02)

Kararın Özet Çevirisi

STRASBOURG

15 Temmuz 2005

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (28167/02) başvuru nolu davanın nedeni bu ülke vatandaşları Bekir Yılmaz ve Emine Gümüş’ün (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine 27 Mayıs 2002 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Şanlıurfa barosu avukatlarından Y.Karataş tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Başvuranlar sırasıyla 1932 ve 1933 doğumludurlar ve Birecik, Şanlıurfa’da ikamet etmektedirler.

20 Mayıs 1999 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (İdare) Birecik Barajı’nın yapımı için başvuranların arazisini istimlak etmiştir.

İdarenin bilirkişi heyeti sözkonusu arazinin bedelini 3.719.140.000 T.L. olarak belirlemiş ve bu miktar başvuranlara istimlak sırasında ödenmiştir.

Başvuranlar kamulaştırma bedelinin yetersiz olduğu gerekçesiyle 4 Haziran 1999 tarihinde Birecik Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuşlardır.

Asliye Hukuk Mahkemesi 31 Ağustos 1999 tarihli kararı ile, 21 Haziran 1999 tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte idarenin ek bedel olarak 4.526.527.000 T.L. ödemesini kararlaştırmıştır.

Yargıtay ilk derece mahkemesinin kararını 27 Mart 2000 tarihinde onamıştır.

13 Aralık 2001 tarihinde İdare tarafından başvuranlara 10.819.112.613. T.L. ek istimlak bedeli ödenmiştir.

HUKUKA DAİR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOLÜN 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar, ödenen ek istimlak bedelinin Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karşısında yetersiz kalması nedeniyle gelir kaybına uğradıklarından şikayetçi olmakta ve Ek 1 nolu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümete göre başvuranlar tarafından icra takibi başlatılmadığı için AİHS’nin 35. maddesinde öngörüldüğü gibi iç hukuk yolları tüketilmemiştir.

AİHM, adli bir süreç sonunda Devlet karşısında alacaklı konuma gelen bir kimsenin tazminat alabilmesi için icra takibi başlatmasının şart koşulmasının, Mahkeme içtihatlarınca uygun bulunmadığını hatırlatır (Metaxas-Yunanistan, no: 8415/02, § 19, 27 Mayıs 2004 ve Karahalios-Yunanistan, no: 62503/00, § 23,11 Aralık 2003). Sonuç olarak Hükümet’in bu itirazı kabuledilemez bulunmuştur.

AİHM, yerleşik içtihatlarından doğan kriterler ışığında (Bkz., özellikle Akkuş, adı geçen karar) ve elindeki mevcut unsurların tümünü gözönüne alarak, başvurunun esastan incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır. AİHM başvuruda hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi ile karşılaşılmadığını tespit etmiştir.

B. Esasa Dair

AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 nolu Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuş kararı, s. 1317, §§ 30-31 ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da artırmıştır ki bu durumda Mahkeme, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması bakımından başvuranların özel bir görev üstlendiği görüşündedir.

Sonuç olarak Ek 1 nolu Protokolün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6 § 1 MADDESİNİN İHLAL EDİLMESİ HAKKINDA

Başvuranlar yürütülen yargı sürecinin uzunluğunun AİHS’nin 6 § 1 maddesini ihlal ettiğinden şikayetçi olmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

AİHM sözkonusu şikayetin AİHS’nin 35 § 3 maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun ilan edilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Başka hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmamaktadır.

B. Esas Hakkında

1 Nolu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaşılan sonuç dikkate alındığında, AİHM şikayetin ayrıca Sözleşme’nin 6 § 1 maddesi açısından incelenmesine gerek olmadığına karar vermiştir.

III. AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

A. Maddi ve manevi tazminat

Başvuranlar 8.555 Euro’ya denk düşen maddi zarara uğradıklarını ileri sürmektedirler. Ayrıca rakam telaffuz etmeksizin uğradıkları manevi zararın tazmin edilmesini talep etmektedirler.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

AİHM, Akkuş kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik hesaplama yönteminin uygulanacağına itibar ederek başvuranlara maddi tazminat olarak toplam 1.745 Euro ödenmesini kararlaştırmıştır.

Manevi zarara gelince AİHM, olayların mevcut koşulları gözönünde bulundurulduğunda ihlal kararının tespitinin adil tazmin için başlı başına yeterli olacağına karar vermiştir.

B. Masraf ve harcamalar

Başvuranlar, AİHM önünde yapmış oldukları masraf ve harcamalara ilişkin 2.000 Euro talep etmektedirler.

Hükümet bu miktarlara karşı çıkmaktadır.

Mahkemeye sunulan unsurlar ve bu yöndeki içtihadı doğrultusunda AİHM, başvuranlara masraf ve harcamalara ilişkin toplam 500 Euro ödenmesine karar vermiştir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3 puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AİHS’nin Ek 1 no’lu Protokolünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 6 § 1 maddesine yönelik yapılan şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

4. Mevcut kararın manevi zarar için tek başına adil bir tazmini oluşturduğuna;

5. a) AİHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde, miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf olarak, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin başvuranlara;

i. maddi zarar için 1.745 (bin yedi yüz kırk beş) Euro;

ii. masraf ve harcamalara ilişkin 500 (beş yüz ) Euro ödemesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin uygulanmasına;

6. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3 maddelerine uygun olarak 15 Temmuz 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiştir. (¤¤)


Full & Egal Universal Law Academy